VOLUME-3, ISSUE-10
23
IQTISODIYOT TARMOQLARINI SOLIQ MEXANIZMI ORQALI TARTIBGA
SOLISH YO‘LLARI
Toshken da la iq isodiyo uni e si e i “Moliya a moliya iy exnologiyala ” ka ed asi
adqiqo chisi
Tulagano a Fe uza Xamidulla qizi
Bozo iq isodiyo i sha oi ida da la ning iq isodiyo ni a ibga solishdagi asosiy osi ala idan bi i
soliq mexanizmi hisoblanadi. Soliq mexanizmi yo damida da la iq isodiy aollikni
ag‘ba lan i ish, ij imoiy adola ni a’minlash a byudje da omadla ini shakllan i ish
imkoniya iga ega bo‘ladi. Hozi gi da da iq isodiyo a moqla ining ba qa o i ojlanishida soliq
mexanizmining sama ado ligini oshi ish muhim ahamiya kasb e moqda. O‘zbekis on
Respublikasi P eziden i ashabbusi bilan olib bo ilayo gan soliq isloho la i iq isodiyo ni
di e si ika siya qilish, adbi ko lik muhi ini yaxshilash hamda a moqla a o mu ozana ni
a’minlashga xizma qilmoqda.
Soliq mexanizmi iq isodiyo a moqla ini a ibga solishning eng muhim ins umen la idan bi i
bo‘lib, u o qali da la a moqla o‘ asidagi esu sla aqsimo iga a’si o‘ kazadi. Soliq
siyosa ining o‘g‘ i yo‘lga qo‘yilishi ishlab chiqa ish hajmini oshi ish, in es i siya oqimini
kuchay i ish a bandlikni a’minlash imkonini be adi. Shu sababli, iq isodiyo a moqla ini soliq
mexanizmi o qali a ibga solishni akomillash i ish da la siyosa ining us u o yo‘nalishla idan
bi i hisoblanadi. Soliq mexanizmini iq isodiy a moqla aoliya iga a’si e u chi omil si a ida
ko‘ ib chiqish, eng a alo, uning a ibga solish a ag‘ba lan i ish unksiyala iga ayanadi. Bozo
iq isodiyo ida soliqla ishlab chiqa ish hajmi, bandlik da ajasi, in es i siya oqimla i a
inno a sion aoliya ga be osi a a’si ko‘ sa adi. So‘nggi yilla da O‘zbekis on Respublikasida
qabul qilingan Soliq siyosa ini akomillash i ish konsepsiyasi (2018–2025 yilla ) asosida soliqla
soni qisqa i ildi, s a kala pasay i ildi, soliq hisobo ini opshi ish ja ayonla i aqamlash i ildi.
Ayniqsa, qo‘shilgan qiyma solig‘i (QQS) a da omad solig‘i mexanizmla ini soddalash i ish
iq isodiyo a moqla i aoliya ida sezila li ijobiy o‘zga ishla ga sabab bo‘ldi.Shu bilan bi ga,
ay im a moqla uchun ma jud soliq yuki hali ham ye a licha yengil emas. Masalan, kichik a
o‘ a biznes subyek la i uchun soliq s a kala ining yuqo iligi ula ning in es i sion
imkoniya la ini cheklaydi. Shu sababli, soliqqa o ishning a moqla kesimida di e ensial
yondashu ini jo iy e ish za u . Hozi gi kunda O‘zbekis onda soliq izimini soddalash i ish, soliq
s a kala ini maqbullash i ish a soliq ma’mu chiligini aqamlash i ish bo‘yicha keng qam o li
isloho la amalga oshi ilmoqda. Masalan, so‘nggi yilla da da omad solig‘i, oyda solig‘i a
qo‘shilgan qiyma solig‘i s a kala i kamay i ildi, na ijada ko xonala uchun soliq yuki
yengillash i ildi. Bundan ashqa i, elek on hisob- ak u ala izimi, soliq hisobo la ini onlayn
opshi ish a aqamli nazo a kassa mashinala ining jo iy e ilishi soliq ma’mu chiligi
sama ado ligini oshi di.
Soliq mexanizmini yanada akomillash i ish quyidagi yo‘nalishla bo‘yicha amalga
oshi ilishi mumkin:
1. 1. Soliq yukini op imallash i ish a a moqla kesimida im iyozla ni qay a ko‘ ib chiqish.
2. 2. Sanoa , qishloq xo‘jaligi, xizma ko‘ sa ish a inno a sion sohala uchun di e ensial soliq
siyosa ini ishlab chiqish.
3. 3. In es i sion ag‘ba la ni kengay i ish, yangi ishlab chiqa ish qu a la ini ashkil e u chi
ko xonala ga soliq a’ ili be ish.
VOLUME-3, ISSUE-10
24
4. 4. Soliq ma’mu chiligida aqamlash i ish ja ayonla ini chuqu lash i ish a sun’iy in ellek
exnologiyala idan oydalanish.
5. 5. Xu yona iq isodiyo ga qa shi ku ashishning soliq mexanizmla ini kuchay i ish.
Soliq mexanizmini a moqla kesimida sama ali qo‘llash o qali iq isodiy aollikni oshi ish
mumkin. Masalan, qishloq xo‘jaligi a mog‘ida ye solig‘ining adola li s a kala ini belgilash,
sanoa da esa qo‘shilgan qiyma solig‘ining qay a ish izimini soddalash i ish ishlab chiqa ishni
ag‘ba lan i adi. Shuningdek, xizma ko‘ sa ish sohasida kichik biznes subyek la iga yengillikla
be ish o qali ula ning iq isodiyo dagi ulushini oshi ish mumkin.
O‘zbekis on Respublikasining 2022–2026-yilla ga mo‘ljallangan a aqqiyo s a egiyasida
soliq izimini yanada akomillash i ish, soliq o‘lo chila uchun qulay sha -sha oi la ya a ish a
soliq yukini kamay i ish bo‘yicha cho a- adbi la belgilab be ilgan. Bu esa iq isodiyo
a moqla ining ba qa o o‘sishiga, yangi ish o‘ inla ining ya a ilishiga hamda byudje
da omadla ining ko‘payishiga xizma qiladi.
Xulosa qilib ay ganda, soliq mexanizmini akomillash i ish iq isodiyo a moqla ining
aqoba ba doshligini oshi ish, ichki ishlab chiqa ishni i ojlan i ish a in es i sion jozibado likni
kuchay i ishning muhim omilidi . Soliq siyosa ini izchil yu i ish o qali da la na aqa byudje
ba qa o ligini a’minlaydi, balki iq isodiyo da ba qa o o‘sish su ’a la ini ham ka ola laydi.
Kelgusida soliq ma’mu chiligini aqamlash i ish, soliq im iyozla ini maqsadli aqsimlash a soliq
siyosa ini ij imoiy yo‘nal i ish o qali iq isodiyo a moqla ini yanada sama ali a ibga solish
mumkin bo‘ladi. Shunday qilib, iq isodiyo a moqla ini soliq mexanizmi o qali a ibga solishni
akomillash i ish — mamlaka iq isodiy xa sizligini mus ahkamlash, milliy ishlab chiqa ishni
i ojlan i ish a xalq a o onligini oshi ishning muhim sha i hisoblanadi. Iq isodiyo
a moqla ini soliq mexanizmi o qali a ibga solish ja ayoni da la ning iq isodiy siyosa idagi eng
muhim yo‘nalishla dan bi idi . Soliq mexanizmini akomillash i ish o qali iq isodiy aollikni
ag‘ba lan i ish, in es i sion muhi ni yaxshilash, ishlab chiqa ishni mode niza siya qilish, hamda
byudje da omadla ini ba qa o lash i ish imkoniya la i kengayadi. Kelgusida soliq siyosa ini
shakllan i ishda aqamli boshqa u , a moqla kesimida di e ensial yondashu a
ag‘ba lan i u chi mexanizmla ni kengay i ish O‘zbekis on iq isodiyo i uchun muhim omil bo‘lib
qoladi.
