VOLUME-3, ISSUE-10
25
PEDAGOGIK KASBDA ETIK VA AXLOQIY ME’YORLAR
Bo’ iye a Fayyoza Baxodi o na
Shah isabz da la pedagogika ins i u i magis an i Shah isabz, O‘zbekis on
E-mail: bu ie a auoza [email p o ec ed]
ORCID-0009-0007-1726-567X.
"Ta biya – insonning na as o‘lishi kabi abiiy ja ayon. E ika esa bu na asning ozaligini
a’minlaydigan ha odi "
(M.Jalilo )
Ushbu ezesda pedagogik kasbda e ik a axloqiy me’yo la ning mazmuni, o‘qi u chi shaxsining
a biya iy aoliya dagi axloqiy oli, kasbiy madaniya a ij imoiy mas’uliya bilan bog‘liq jiha la
keng ko‘lamda ahlil qilinadi. Maqolada o‘qi u chi xulqining o‘qu chila ongiga a a’lim
izimining ishonchliligiga ko‘ sa adigan a’si i, hamda xalqa o aj ibala asosida kasbiy e ika
amoyilla ining dolza bligi ko‘ sa ib o‘ ilgan.
Jamiya ning ma’na iy-axloqiy salohiya i ko‘p jiha dan a’lim izimida aoliya yu i ayo gan
pedagogla ning axloqiy da ajasi bilan belgilanadi. O‘qi u chila shunchaki bilim a qa u chi
emas, balki yosh a lodga hayo iy yo‘l-yo‘ iq ko‘ sa u chi, namuna bo‘lu chi ye uk shaxsla
si a ida e’ i o e iladi. Bu esa, ula ning aoliya i yuqo i da ajadagi axloqiy mezonla asosida olib
bo ilishini alab e adi. Aynan shu jiha pedagogik kasbni boshqa kasbla dan aj a ib u adi.
Pedagogik e ika — bu o‘qi u chilik kasbining axloqiy amoyilla ini, ij imoiy ja obga ligini a
kasbiy munosaba la doi asida amal qilinadigan xulq-a o me’yo la ini belgilab be u chi ilmiy-
axloqiy yo‘nalishdi . U ikki asosiy komponen ni o‘z ichiga oladi:
- Kasbiy axloqiy amoyilla : bu adola , halollik, insonpa a lik, ijdonlilik, ja obga lik.
- Axloqiy munosaba la izimi: bu o‘qi u chi a o‘qu chi, o‘qi u chi a o a-ona, hamkasbla
o‘ asidagi o‘za o muloqo madaniya ini qam ab oladi.
Pedagogik e ika o‘qi u chining nu q madaniya i, ashqi ko‘ inishi, muomala uslubi, ij imoiy
a moqla dagi aolligiga qada bo‘lgan ba cha ij imoiy ha aka la ni nazo a qiladi.
Yosh a lod axloqiy qad iya la ni ko‘p oq misol o qali o‘zlash i adi. O‘qi u chining o‘zini
u ishi, og‘zaki a no e bal ( ana ha aka la i, imo-isho ala ) xa i-ha aka i o qali o‘qu chi ongida
axloqiy mezonla shakllanadi. Aga pedagog no o‘g‘ i yoki ahqi li so‘zla ishla sa, adola siz
baholasa yoki ay im o‘qu chila ga nisba an a a kashlik qilsa, bu o‘qu chining psixologik
hola iga salbiy a’si qiladi. Bu esa o‘qu chila ning o‘zla iga bo‘lgan ishonchini pasay i adi a
a’limga bo‘lgan ish iyoqini so‘ndi adi.
O‘zbekis on aj ibasida pedagogik e ika
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining "Pedagogning maqomi o‘g‘ isida"gi qa o i (2024-
yil)da pedagogla ning kasbiy huquq a majbu iya la i belgilab be ilgan. Shu bilan bi ga, ko‘plab
oliy a’lim muassasala ida a umumiy o‘ a a’lim muassasala ida "Pedagogik e ika kodeksi"
loyihala i ishlab chiqilgan. Bula pedagogning quyidagi amoyilla ga amal qilishini alab qiladi:
- Siyosiy, milliy, diniy be a a lik;
- Doimiy kasbiy o‘sishga in ilish;
- O‘qu chi huquqla i a shaxsiya ini hu ma qilish;
- O‘z us ida ishlash a axloqiy mas’uliya ni his qilish.
Xalqa o aj iba
VOLUME-3, ISSUE-10
26
UNESCO, OECD a boshqa xalqa o ashkilo la ham pedagogik e ikaning dolza bligiga alohida
e’ ibo qa a adi. Masalan, Finlyandiya o‘qi u chilik kasbini eng hu ma li soha deb biladi a
o‘qi u chila dan yuqo i da ajadagi e ik xulq alab e iladi. Yaponiyada o‘qi u chi – milliy
qad iya la a g‘ibo chisi si a ida qa aladi a ha bi mak abda axloqiy a g‘ibo ha alik
ejalash i ilgan bo‘ladi.
Zamona iy Pedagogik E ikaning Tamoyilla i:
1. Inson Huquqla i a Hu ma
- Amaliy muammo: Madaniy, diniy yoki ij imoiy a qla bilan bog'liq s e eo ipla .
- Echim: K i ik mulohaza iylikni i ojlan i ish, dialog muhi ini ya a ish (Habe masning
"Muloqo e ikasi").
2. Adola ning Ko‘p Qi aliligi
- Dis ibu i adola : Resu sla ning eng aqsimlanishi (masalan, im iyozli gu uhla ga ko'p oq
e' ibo ).
- P osedu a iy adola : Baholash izimining sha o ligi.
- Ta’si chanlik adola i: Ha bi o'qu chining indi idual eh iyojla ini qondi ish.
3. Max iylik Dilemmala i
- Vaziya : O'qu chining oila iy muammosi oshko e ilsa, u psixologik yo dam oladi, lekin uning
ishonchi buziladi.
- E ik qa o : "Za a ye kazmaslik" p in sipi (P imum non noce e) us u o ligi.
Kasbiy e ika buzilishining oqiba la i
Pedagog kasbiy e ika qoidala iga amal qilmasa, bu hola na aqa o‘qu chila ga, balki bu un a’lim
muassasasining nu uziga pu u ye kazadi:
o‘qu chila ning pedagogga nisba an ishonchsizligi,
o a-onala bilan ziddiya ,
jamiya da pedagog ob o‘sining pasayishi
pedagogla o’ asida noinsoniy munosaba la kabila bunga misoldi .
Kasbiy e ikani shakllan i u chi omilla
Omil
Ta’si i
Ri ojlanish usulla i
Shaxsiy qad ya la
Pedagogning qa o la iga
yo’nal i u chi ichki kompos
Re leksiya, ma’na iy
o’zini o’zi a biyalash
Tashqi no mala
Qonunla , mak ab qoidala i,
jamoa chilik ku ilishi
E ik kodeksla ni amaliy
a ibga solish
Muhi bosimi
O a-onala alabla i,maosh
muammola i, ma’mu iya alabla i
Kasbiy psixologik
qo’llab-qu a lash
Xulosa
E ik a axloqiy me’yo la — pedagogik kasbning yu agi hisoblanadi. O‘qi u chi ha qanday
aziya da insonpa a lik, adola , e’ ibo , sab - oqa , ijdonlilik, halollik kabi mezonla ga
asoslangan xa i-ha aka la ko‘ sa ishi ke ak. Pedagogik e ika qa 'iy qoidala majmuasi emas,
balki ha bi aziya da inson qad iya la ini izchil himoya qilishga in ilishdi . Uning i oji 3
da ajada amalga oshi ilishi ke ak:
1. Indi idual: Ha bi pedagogning axloqiy a akku ini oshi ish.
2. Ins i u sional: Mak abla da e ik muhi a qo‘llab-qu a lash mexanizmla ini ya a ish.
VOLUME-3, ISSUE-10
27
3. Tizimli: Ta’lim siyosa iga e ik s anda la ni in eg a siya qilish.
Pedagog – jamiya ning axloqiy immuni e ini shakllan i u chi asosiy omil. Uning kasbiy
salohiya i na aqa bilim da ajasi, balki e ik qa o la ning chuqu ligi bilan o‘lchanadi.
Takli la
1. Ha bi pedagog o‘z aoliya ini e ik audi asosida doimiy ahlil qilib bo sin.
2. “Pedagogik e ika a madaniya ” ani pedagogik yo‘nalishla da majbu iy o‘qi ilsin.
3. O‘qu chi a o‘qi u chi o‘ asida e ik maslaha chila jo iy e ilsin.
4. “Eng namunali pedagogik xulq” anlo i yo‘lga qo‘yilsin.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Ka imo I.A. “Yuksak ma’na iya – yengilmas kuch”. Toshken : Ma’na iya , 2008.
2. O‘zbekis on Respublikasi “Ta’lim o‘g‘ isida”gi Qonuni.(2020)23-modda – “Pedagogik
axloqiy me’yo la ”
3. Xodjie A.X. “Pedagogik e ika asosla i”. Toshken : O‘qi u chi, 2019.
4. Bobonaza o a S. “Kasbiy e ika a a’lim si a i o‘ asidagi bog‘liqlik”.
5. Xodjaye B. (2020). *Pedagogik maho a a axloqiy meyo la *. Toshken .
6. UNESCO. "In e na ional Code o E hics o Educa o s", Pa is, 2020.
7. UNESCO (2021). *Global Educa ion Moni o ing Repo : E hics o Teaching.
8. Nogue a, P. (2003). *Ci y Schools and he Ame ican D eam.
9. Noddings, N. (1984). *Ca ing: A Feminine App oach o E hics and Mo al Educa ion*.
10. S ike, K.A., Sol is, J.F. (2015). *The E hics o Teaching*.
11. Campbell, E. (2003). *The E hical Teache *.
