RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 73
УДК: 619:639.3:576.8:616.002
XILODINELLYOZNING DIFFERENSIAL DIAGNOSTIKASI
(adabiyo la ahlili)
Sa iye a F.R. magis
Sama qand da la e e ina iya medi sinasi, cho achilik a bio exnologiyala
uni e si e i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17322445
Anno a siya
Ushbu maqolada baliqla da xilodinellyoz kasalligining boshqa p o ozooz
kasallikla bilan di e ensial diagnos ika qilishda pa ologoana omik xususiya la i,
klinik belgila ining adabiyo la ahlili kel i ilgan. Adabiyo la ahlili asosida
xilodinellyozning boshqa p o ozooz in eksiyala bilan o‘za o o‘xshashlik a a qla i
aniqlanadi, shuningdek, ilg‘o molekulya a immunologik me odla ning qo‘llanilishi
ko‘ ib chiqiladi.
Kali so‘zla : P o ozooz, di e ensial diagnos ika, xilodinellyoz, ix iobodoz,
k ip obioz, ixodinoz.
Аннотация
В статье представлен обзор литературы, посвященный
патологоанатомическим особенностям и клиническим проявлениям
хилодинеллеза рыб в дифференциальной диагностике с другими протозойными
заболеваниями. На основании обзора литературы определены сходства и
различия между хилодинеллёзом и другими протозойными инфекциями, а также
рассмотрено применение современных молекулярно-иммунологических
методов исследования.
Ключевые слова: простейшие, дифференциальная диагностика,
хилодинеллёз, ихтиободоз, криптобиоз, триходиноз.
Anno a ion
This a icle p esen s a li e a u e e iew o he pa hoana omical ea u es and
clinical signs o chylodinellosis in ish in he di e en ial diagnosis o o he p o ozoan
diseases. Based on he li e a u e e iew, he simila i ies and di e ences be ween
chylodinellosis and o he p o ozoan in ec ions a e de e mined, and he applica ion o
ad anced molecula and immunological me hods is conside ed.
Keywo ds: P o ozoa, di e en ial diagnosis, chylodinellosis, ich hyobodiasis,
c yp obiosis, ichodinosis.
Ma zuning dolza bligi. Baliqchilik a mog‘ini boshqa ish izimini
akomillash i ish, abiiy a sun’iy su ha zala idan oqilona oydalanish, baliq
ye ish i ishning ilmiy asoslangan usulla i a in ensi exnologiyala ini jo iy e ish,
ma jud ha zala imkoniya la idan sama ali oydalanish, shuningdek, abiiy a sun’iy
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 74
su ha zala ini elek on onlayn auksion o qali sha o a bozo amoyilla iga
asoslangan holda ealiza siya qilish a ibini jo iy e ish maqsadida O‘zbekis on
Respublikasi P eziden ining 18.08.2023 yildagi PQ-281-son “Baliqchilik xo‘jaligi
eh iyojla i uchun su ha zala idan oydalanish a ibini akomillash i ish hamda baliq
o lash a su bo‘yi u izmi maskanla ini i ojlan i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”
qa o i qabul qilindi. Bunda “Ha bi oila — adbi ko ” das u i doi asida baliqchilik
loyihala ini amalga oshi ish maqsadida, baliqchilik bilan shug‘ullanu chi oilala ni su
bilan a’minlash cho ala i, Ve e ina iya xizma i a cho achilikni i ojlan i ish
jamg‘a masi hisobidan baliqchilik sohasida semina a eningla ni ashkil e ish,
Uyushma xodimla ining xizma sa a i bilan bog‘liq xa aja la ni qoplash a ula ni
moddiy ag‘ba lan i ish kabi izimla yo‘lga qo‘yildi a amalga oshi ib kelinmoqda.
P o ozooz kasallikla baliqla da u li pa ogene ik muammo bo‘lib, ula ning
o‘g‘ i aniqlanishi a da olanishi epidemiyala ni nazo a qilishda hal qilu chi
ahamiya ga ega. Xilodinellyoz – boshqa p o ozooz in eksiyala bilan klinik a
labo a o na ijala jiha idan ko‘plab o‘xshashlikla ga ega kasallik bo‘lib, uni o‘g‘ i
di e ensial diagnos ika qilish mu akkabligi shubhasiz. Shu sababli, ushbu ma zu
bo‘yicha olib bo ilgan adqiqo la a adabiyo la ahlili o‘g‘ i diagnos ika qilish
imkonini be adi.
Adabiyo la ahlili. So‘nggi yilla da olib bo ilgan adqiqo la a ilmiy
maqolala asosida baliqla da xilodinellyozning klinik ko‘ inishi a pa ologoana omik
xususiya la i boshqa p o ozooz kasallikla bilan o‘xshash ekanini ko‘ sa bo‘ladi. Va
ko‘p holla da p o ozoozla a alash holda kechganda da olash qiyinlashib iq isodiy
za a ni kel i ib chiqa adi. Eng ko‘p uch aydigan xilodinellyoz bilan bi galikda
kechadigan quyidagi kasallikla ning klinik ko‘ sa kichla ini hamda pa ologoana omik
o‘zga ishla ini yaxshilab o‘ ganish kasallikni e a aniqlashda a da olashni sama ali
olib bo ishda yo dam be adi.
XILODONELLYOZ - ho uz baliqla ining in azion kasalligi bo‘lib, e i
qoplami a jab a appa a ining za a lanishi bilan xa ak e lanadi. Xilodonellyoz
kasalligining qo‘zg‘a u chila i Chilodonella piscicola (cyp ini), Chilodonella
hexas icha bo‘lib, Chilodonella cyp ini – ka a oq diame i 33–100 × 24–60 µm boʻlib,
ha bi omonida 10 dan o iq qa o li kip ikla joylashganligi Chilodonella hexas icha
– diame i 30–65 × 20–50 µm boʻlib, ha bi omonda 6–8 qa o li kip ikla ma judligi
ay ilgan. Qo‘zg‘a u chila i mo ologiyasiga kelsak, Chilodonella spp. hujay asi
dumaloq-o al shaklda boʻlib, en al yuzasida kip ikla qa o la i joylashgan,
mak onukleus doi a yoki o al shaklga ega, pa azi ning oyoqcha qismi yoʻq, shu sababli
suyak hujay ala ga juda mahkam yopishadi a epi eliy hujay ala ini mexanik a zda
ezib, sezila li shikas ye kazishi haqida ma’lumo la kel i ilgan. [1;5;8]
Klinik belgila i. Qishlash da ida kasal baliq su ubidan su yuzasiga
ko‘ a ilishi, ha oni yu ishi, aylanma ha aka la qilishi ay ilgan. Tanasida ko‘kim i -
kul ang dog‘la , ayniqsa boshning yuqo i qismida yaxshi ko‘ inishi, jab ala i
shilimshiq bilan qoplanishi kel i ilgan. [1;8]
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 75
Pa ologoana omik o‘zga ishla da e i a jab ala shilimshiq bilan qoplanganligi
a o iqlash kuza ilgan. [1;8]
Di e ensial diagnos ika. Mik oskopik ekshi u la asosida ix iobodoz,
k ip obioz, ixodinoz kabi kasallikla dan a qlash lozim.
IXTIOBODOZ - yosh baliqla ning e isi a jab ala ining shikas lanishi bilan
a si lanadigan in azi kasallik. [1;8]
Klinik belgila i. Jab ala da shilimshiq hosil bo‘lishining kuchayishi a ula ning
anemiyasi, anasida xi a, ko‘kim i -kul ang dog‘la bo‘lib, ula bi -bi iga qo‘shilib,
yaxli ka ash hosil qilishi ay ilgan. Suzgichla o‘qimasining yemi ilishi, baliq holdan
oyib, i moqda o‘planib qolishi, a’si o la ga sus ja ob be ishi kuza ilgan. [1;8]
Pa ologoana omik o‘zga ishla da jab ala anemiyasi, jab ala shilliq bilan
qoplangani, suzgichla o‘qimasining yemi ilishi, anasi kul ang-ha o ang ka ash bilan
qoplangani, ozib ke ishi ay ib o‘ ilgan. [6;7;8]
KRIPTOBIOZ - baliqla ning in azion kasalligi bo‘lib, jab ala ning za a lanishi
a umumiy anemiya bilan ha ak e lanadi. 2 xil ko‘ inishda uch aydi. [9]
Ek opa azi a k ip obiozda anemiya boshlanib, jab ala da nek ozga uch agan
joyla paydo bo‘lishi bilan a’ i lanadi. [7;8]
Klinik belgila i. Baliq holsiz, ozuqadan bosh o adi. Jab ala kasallikning
boshida kuchli qiza gan bo‘ladi, keyinchalik anemiya a shilimshiq hosil bo‘lishining
kuchayishi, jab a o‘qimasining nek ozi, ana angi qo am i bo‘lib qolishi kuza ilgan.
Pa ologoana omik o‘zga ishla da jab a yap oqla i anemiyasi, jab ala shilliq
bilan qoplanishi, jab a nek ozi, e ining shilliqlanishi, umumiy holdan oyish
kuza ilgan.
Endopa azi a k ip obioz qonning za a lanishi a yaqqol i odalangan anemiya
i ojlanishi bilan ha ak e lanadi. [7;8]
Klinik belgila i. Baliq holdan oygan, jab ala i kamqon, ana bi oz
gipe emiyalanishi ay ilgan. Pe i e ik qonda e i o si la sonining kamayishi, qon
i ishining pasayishi kuza ilgan.
Pa ologoana omik o‘zga ishla da jab a anemiyasi, e i gipe emiyasi, e i os i
kle cha kasida push i ekssuda li pu akchala ma judligi, ichki a’zola anemiyasi a
dis o iyasi kuza ilgan.
TRIXODINOZ - e i qoplami a jab ala ning za a lanishi bilan kechadigan
in azion kasallik. [3;4;10;]
Klinik belgila i. Tanasida ko‘kim i -kul ang dog‘la , anasi xi alashishi, jab ala i
kamqon, shilimshiq bilan qoplanganligi ay ilgan. Baliq holdan oyib, i moq bo‘yida
u ib qolishi, ha oni yu ib, ashqi a’si la ga ja ob be masligi kuza ilgan.
Pa ologoana omik o‘zga ishla da jab a anemiyasi, e i a jab ala ning
shilliqlanishi, ozib ke ish kuza ilgan.
Yuqo ida kel i ilgan klinik belgila hamda pa ologoana omik o‘zga ishla
di e ensial diagnos ika qilishda yo dam be adi. Yana bi usulla dan bi i mik oskopik
usul bo‘lib, bunda ha bi qo‘zg‘a u chining baliq e isida joylashu iga qa ab qi indi
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 76
olinadi, ula ning ha aka i a mo ologik uzilishiga e’ ibo qa a iladi. T ichodina disk
shaklida bo‘ladi, ez ha aka qilishi bilan xilodonelladan a q qilishi ay ilgan [8;10].
Cos ia juda kichik (10–15 mkm) bo‘ladi, ha aka i sus ligi a qlanadi. K ip obia esa
anada xilodonellyozga nisba an boshqa xil shaklla da bo‘lishi, ha aka ini suzish o qali
amalga oshi ishi bilan, a kichik hajmda (10-20 mkm) ekani bilan a qlanadi. [7;8]
Xulosa
Adabiyo la ahlili na ijasi shuni ko‘ sa adiki, xilodinellyoz bilan bi galikda
kechishi mumkin bo‘lgan boshqa p o ozooz kasallikla ning klinik belgila i hamda
pa ologoana omik o‘zga ishla i 80-90% hola la da o‘xshash bo‘lib, aga bu kasallikla
bi aq da kuza ilsa, ula ning da olash ishla i qiyinlashadi. Shuning uchun diagnos ika
usuli aqa mik oskop os ida e i a jab ala dan olingan su mala da a qonda
qo‘zg‘a u chila ini opish o qali qo‘yilishi sha a umumiy da olash ishla ini olib
bo ish ma’quldi . FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR.
1. S. Damino , Sh. N. Nasimo , V. A. Ge asimchik, S. B. Eshbu iye , F. I.
Qu bono , “Baliq kasallikla i”, 2020.
2. Sh. Agasie , F. I. Sulaymono , E. V. Suya, Psko iloya idagi chuchuk
su baliqla ining p o ozoonozla i a a axnoen omozla i bilan za a lanishi ahlili, 2020
yil. 3. Курбанов Ф., Хушназарова М., Саттаров Д. Методы лечения и
профилактики триходиноза рыб меры //in Lib a y. – 2023. – Т. 4. – №. 4. – С. 21-
26. 4. ENATILLAYEVICH K. F. BALIQLARDA XILODINILLIOZ,
TRIXODINIOZ, KRASNUXANING ARALASH OQIMDA KECHISHI
//Scienceweb academic pape s collec ion. – 2022.
5. Sa iye a F. R., Ku bano F. E. AKVARIUM BALIQLARI
XILODONELLYOZINING DIAGNOSTIKASI, DAVOLASH VA QARSHI
KURASHISH CHORA-TADBIRLARI (adabiyo la ahlili) //ОБРАЗОВАНИЕ
НАУКА И ИННОВАЦИОННЫЕ ИДЕИ В МИРЕ. – 2024. – Т. 1. – №. 1. – С. 146-
150.. 6. Gulxumo A. BALIQLARDA UCHROVCHI EKTOPARAZITLAR
//INNOVATION IN THE MODERN EDUCATION SYSTEM. – 2024. – Т. 5. – №.
47. – С. 430-432.
7. Rahkonen R. e al. Здоровая рыба: Профилактика, диагностикa и
лечение болезней. – 2013.
8. Sku a E.K., G ebne a E.I., Deg ya ik S.M., Asadchaya R.L. a
boshqala , Cilia es - ek opa azi a baliq kasallikla ining qo‘zg‘a u chisi a ula ga
qa shi ku ash cho ala i, 2008 yil.
9. Головин П. П., Зайцев Н. В. Криптобиоз лососевых рыб
//Ветеринария. – 2005. – №. 6. – С. 36-39.
RESEARCH FOCUS
ISSN: 2181-3833
Pa anda, baliq, asala i a mo‘ynali hay onla kasallikla i
bilan qa shi ku ashishda dolza b muammola a уechimla |
KONFERENSIYA |
Resea ch Focus Na ional Scien i ic Jou nal, Sama kand 2025 | 77
10. Кулясова О. В. Триходиноз аквариумных рыб : дис. – Москва :
[Моск. гос. акад. вет. медицины и биотехнологии им. КИ Скрябина], 2005.
11. h ps://www.elib a y. u/.
12. h ps://s ud ile.ne /.
13. h ps://aqua iumok. u/con en /hilodonellez/.
14. h ps://cybe leninka. u/
