YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 4 Oc obe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
201
USMONLI IMPERIYASIDA YANICHARLAR: HARBIY KUCH VA SIYOSAT
Qu bono Bobu Olim o'g'li
bobu qu bono [email protected]
Anno a siya. Ushbu maqolada Usmonli impe iyasining siyosiy a ha biy izimida
yanicha la (yaniçe la ) ko pusining o‘ ni a ahamiya i keng yo i ilgan. Tadqiqo
da omida yanicha la qo‘shinining ashkil opish a ixi, ula ning ha biy s a egiyala i,
siyosiy hokimiya dagi oli hamda da la boshqa u idagi a’si i ahlil qilinadi. Ayniq sa,
sul onlik da la ida yanicha la ning siyosiy kuch si a ida qanday o‘zga ishla ga uch agani
a impe iyaning ichki ba qa o ligiga a’si i ko‘ sa ib o‘ ilgan. Maqolada a ixiy manbala ,
a xi hujja la i a zamona iy adqiqo la asosida yanicha la izimining ij imoiy, iq isodiy
a ma ku a iy jiha la i ham yo i ilgan. Ushbu ahlil na ijala i o qali Usmonli
impe iyasining siyosiy a ixini chuqu oq anglashga a ha biy ashkilo la ning da la
siyosa idagi o‘ nini qay a baholashga imkon ya a iladi.
Kali so‘zla . Usmonli impe iyasi, yanicha la , ha biy izim, siyosiy kuch, sul onlik,
da la boshqa u i, a ixiy ahlil, ha biy isloho la .
Anno a ion. This a icle explo es he ole and signi icance o he Janissa y co ps wi hin
he poli ical and mili a y s uc u e o he O oman Empi e. The s udy examines he o igins
and de elopmen o he Janissa ies, hei mili a y s a egies, hei in luence on poli ical
powe , and hei impac on s a e go e nance. Special a en ion is paid o he ans o ma ion
o he Janissa ies om a disciplined mili a y eli e in o a poli ical o ce ha shaped he
in e nal s abili y o he empi e. Using his o ical sou ces, a chi al ma e ials, and mode n
esea ch, he pape analyzes he social, economic, and ideological dimensions o he
Janissa y ins i u ion. The indings con ibu e o a deepe unde s anding o O oman
poli ical his o y and allow o a ee alua ion o he ole o mili a y o ganiza ions in s a e
poli ics.
Keywo ds. O oman Empi e, Janissa ies, mili a y sys em, poli ical powe , sul ana e,
s a e go e nance, his o ical analysis, mili a y e o ms.
Аннотация. В данной статье рассматривается роль и значение корпуса янычар в
политической и военной системе Османской империи. В исследовании анализируются
происхождение и формирование янычар, их военные стратегии, влияние на
политическую власть и участие в управлении государством. Особое внимание
уделяется трансформации янычар из дисциплинированной военной элиты в
политическую силу, оказавшую значительное влияние на внутреннюю стабильность
империи. На основе исторических источников, архивных документов и современных
YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 4 Oc obe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
202
исследований раскрываются социальные, экономические и идеологические аспекты
системы янычар. Полученные результаты способствуют более глубокому
пониманию политической истории Османской империи и переоценке роли военных
организаций в государственной политике.
Ключевые слова: Османская империя, янычары, военная система, политическая
власть, султанат, государственное управление, исторический анализ, военные
реформы.
Ki ish. Usmonli impe iyasi a ix sahnasida o‘zining uzoq da om e gan da la chiligi,
keng hududi a mu akkab siyosiy izimi bilan aj alib u adi. Ushbu impe iyada ha biy
ins i u la na aqa ashqi ahdidla ga qa shi ku ashish osi asi, balki siyosiy ba qa o lik a
da la boshqa u i uchun ham muhim osi a bo‘lgan. Ayniqsa, yanicha la ko pusi
(yaniçe la ) Usmonli sul onla ining siyosiy a ha biy s a egiyasida ma kaziy o‘ in
egallagan. Das lab ula sul onning shaxsiy ha biy kuchi si a ida shakllangan bo‘lib, asosiy
azi asi impe iya hududini himoya qilish a sul onni ichki hamda ashqi ahdidla dan
himoya qilishdan ibo a edi. Bi oq aq o‘ ishi bilan yanicha la na aqa ha biy kuch
si a ida, balki siyosiy izimning muhim ish i okchisi si a ida o‘z ma qeini oshi di a
impe iyaning ichki siyosa ida sezila li a’si ko‘ sa di. Ula ning ashkil e ilishi a
i ojlanishi sul onlik siyosa ining muhim s a egik qismi si a ida amalga oshi ilib, ha biy
ayyo ga ligi, in izomi a sul on bilan be osi a bog‘liqligi impe iyaning ichki ba qa o ligi
a ashqi xa sizligini a’minlashda hal qilu chi ol o‘ynagan. Shu bilan bi ga,
yanicha la ning siyosiy kuchi ula ni da la ido ala ida a siyosiy ja ayonla da aollash i di,
bu esa sul onla ning qa o la iga a impe iyaning ichki mu ozana iga be osi a a’si
ko‘ sa di. Ula ning ha biy a siyosiy aoliya i ko‘plab a ixiy manbala , a xi hujja la i a
zamona iy adqiqo la o qali chuqu ahlil qilingan bo‘lsa-da, ula ning ij imoiy, iq isodiy a
ma ku a iy a’si la i hali ham keng ko‘lamda o‘ ganilmoqda. Shu bois, yanicha la ni adqiq
qilish Usmonli impe iyasining na aqa ha biy, balki siyosiy, ij imoiy a iq isodiy a ixini
yaxshi oq ushunishga imkon ya a adi. Tadqiqo da omida yanicha la ko pusining ashkil
e ilishidan o ib, ula ning impe iyaning ichki siyosiy izimidagi o‘zga ishla ga qada
bo‘lgan ja ayonla i, ula ning siyosiy a ha biy oli, impe iyaning ichki a ashqi
ba qa o ligiga a’si i izimli a zda yo i iladi, bu esa Usmonli siyosiy a ixini chuqu oq
anglash a ha biy ins i u la ning da la siyosa idagi o‘ nini qay a baholash imkonini be adi.
Usmonli impe iyasi a ixda o‘zining kuchli ha biy a siyosiy uzilmasi bilan aj alib u adi.
Bu uzilmaning ma kaziy unsu la idan bi i – yanicha la bo‘lib, ula impe iyaning na aqa
ha biy xa sizligini a’minlagan, balki siyosiy ja ayonla da ham muhim ol o‘ynagan.
Yanicha la izimi XIV-XVIII as la da shakllangan bo‘lib, u yosh x is ian bolala ini da la
YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 4 Oc obe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
203
xizma i uchun ye ish i ishga asoslangan edi. Ushbu izim o qali da la ma kaziy
hokimiya ini mus ahkamlash, sa oy xa sizligini a’minlash a ha biy kuchni uzluksiz
a ishda i ojlan i ish maqsad qilingan. Yanicha la ha biy jiha dan na aqa oddiy aska ,
balki maxsus ayyo ga likdan o‘ gan kuchli jangchila si a ida aoliya yu i gan. Ula ning
uzilishi, qu ollanishi a ix isoslashu i impe iyaning jango a salohiya ini oshi ib, ha biy
s a egiya a ak ikani i ojlan i ishga xizma qilgan. Shu bilan bi ga, yanicha la siyosiy
hayo da ham sezila li a’si ga ega bo‘lgan. Ba’zan sul on qa o la iga be osi a a’si qilib,
ichki isyonla ga sababchi bo‘lishgan, ba’zan esa sul onla bilan mus ahkam aloqala o qali
siyosiy ba qa o likni a’minlaganla .
Adabiyo la ahlili. Usmonli impe iyasida yanicha la ko pusining ashkil e ilishi a
i ojlanishi a ixiy manbala o qali keng o‘ ganilgan [1]. Shaw a Shaw adqiqo la ida
yanicha la ning sul onlik siyosa idagi oli, ha biy ayyo ga ligi a in izomi ba a sil
yo i ilgan [2]. Imbe ishida yanicha la ning siyosiy kuchi a da la boshqa u idagi a’si i
ahlil qilinib, ula ning ichki nizola o qali impe iyaning ba qa o ligiga be osi a a’si qilgani
ko‘ sa ildi [3]. Fa oqhi o‘z adqiqo ida yanicha la ning iq isodiy a ij imoiy jiha la i, ye
mulki a mol-mulk bilan bog‘liqligi, shuningdek sul onlik siyosa idagi aoliya i haqida
ba a sil ma’lumo be gan [4]. Ágos on a Mas e s ishida yanicha la ning ashqi u ushla a
global siyosiy ja ayonla dagi o‘ ni ahlil qilindi, ula ning ha biy isloho la ga bo‘lgan a’si i
ham yo i ilgan [5]. Pei ce adqiqo ida yanicha la ning da la ido ala idagi aoliya i,
sul onla bilan siyosiy munosaba la i a ichki siyosiy nizola o qali impe iyaga ko‘ sa gan
a’si i ba a sil ko‘ ib chiqilgan [6]. Oxi ida, Fa oqhi a Qua ae ishida yanicha la ning
ha biy, siyosiy a ij imoiy oli umumiy kon eks da izimli a zda ahlil qilinib, ula ning
impe iya a ixidagi ahamiya i a ichki ba qa o likka a’si i yo i ilgan [7].
Ma e ialla a usulla . Ushbu adqiqo da asosiy e’ ibo Usmonli impe iyasida
yanicha la ko pusining ha biy a siyosiy izimdagi o‘ nini ahlil qilishga qa a ilgan bo‘lib,
adqiqo ma e iali si a ida a ixiy manbala , a xi hujja la i, sul onlik a monla i, ha biy
yozu la a zamona iy a ixiy adqiqo la asos qilib olingan. Ta ixiy manbala
yanicha la ning ashkil e ilishi, ula ning ha biy ayyo ga ligi, siyosiy aoliya i a sul onla
bilan bo‘lgan munosaba la ini aniqlashda asosiy manba si a ida xizma qiladi, a xi
hujja la i esa yanicha la ning ij imoiy maqomi, mol-mulk huquqla i a xizma dagi
im iyozla ini o‘ ganishga yo dam be adi. Tadqiqo da zamona iy ilmiy adabiyo la ,
monog a iyala a maqolala dan oydalanilib, yanicha la ning ha biy a siyosiy izimdagi
ahamiya i, ula ning ashkilo uzilishi a ichki ie a xiyasi izimli a zda ahlil qilingan.
Tadqiqo me odologiyasi si a ida a ixiy- ahliliy usul qo‘llanilgan bo‘lib, bu usul o qali
yanicha la ning ha biy a siyosiy oli, ula ning sul onlik siyosa idagi a’si i, impe iyaning
ichki ba qa o ligi a siyosiy nizola ga bo‘lgan a’si i o‘ ganilgan. Shu bilan bi ga,
YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 4 Oc obe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
204
kompa a i ahlil usuli yo damida yanicha la ning ashkilo i a aoliya i boshqa ha biy
ko pusla bilan solish i ilgan, ula ning siyosiy kuch si a ida shakllanishi a impe iya
boshqa u ida u gan o‘ ni aniqlangan. Ta ixiy oqeala a sul onlik qa o la ini kon eks ual
ahlil qilish o qali yanicha la ning siyosiy a ha biy qa o la ja ayoniga bo‘lgan a’si i ham
o‘ ganilgan. Shuningdek, adqiqo da a ixiy-iq isodiy a ij imoiy ahlil usulla i qo‘llanilib,
yanicha la ning impe iya ichidagi ij imoiy s uk u a a iq isodiy ma qei, shuningdek,
ula ning sul onlik siyosa iga a’si i aniqlangan. Tadqiqo da omida yanicha la ning ha biy
ashkilo i, siyosiy aoliya i a ichki ie a xiyasi a ixiy manbala a zamona iy adqiqo la
asosida izimli a zda yo i ilgan, bu esa Usmonli impe iyasidagi yanicha la izimining
ha biy a siyosiy jiha la ini chuqu oq anglashga imkon ya a adi hamda ula ning da la
siyosa idagi o‘ nini aniqlashga xizma qiladi.
1 Jad al. Yanicha la ning usmonli impe iyasidagi ha biy oli
Aspek
Ta si
Ta’si
Tuzilma
Yanicha la ha biy ko pus si a ida
a iblangan, maxsus sha oi da ayyo langan
aska la
Ha biy sama ado lik a
nizomni mus ahkamlash
Tayyo lash
Yosh bolala (oda da x is ianla dan) ha biy
a diniy ayyo ga likdan o‘ gan
Ma kaziy hokimiya uchun
sodiqlik ka ola i
Qu ollanish
Zamona iy qu olla , shuningdek o liq a
piyoda bi likla
Ha biy kuchni oshi ish a
jangla da us unlik
Vazi a
Sa oy a da la himoyasi, on da jang
qilish
Ha biy xa sizlik a da la
su e eni e ini a’minlash
Ix isoslashu
A ille iya, piyoda, maxsus bo‘linmala
Ha biy s a egiya a
ak ikani i ojlan i ish
Im iyozla
Ye a mol-mulk, maosh
Ha biy xizma ga bo‘lgan
mo i a siyani oshi ish
Bi inchi jad al yanicha la ning ha biy olini ko‘ sa adi. Jad alda ula ning uzilmasi,
ayyo lanishi, qu ollanishi a ix isoslashu i kabi jiha la bayon e ilgan. Bu o qali
yanicha la ning Usmonli impe iyasidagi asosiy ha biy kuch si a idagi o‘ ni aniq ko‘ inadi.
Masalan, ula yoshligidan ha biy a diniy ayyo ga likdan o‘ ib, ma kaziy hokimiya ga
sodiqligi bilan aj alib u adi. Shuningdek, ula ning zamona iy qu olla bilan a’minlanishi
a maxsus bo‘linmala ga bo‘linishi jangla da us unlik be ib, ha biy s a egiya a ak ikani
i ojlan i ishga xizma qilgan. Jad aldagi ma’lumo la yanicha la ning aqa oddiy aska la
emas, balki Usmonli impe iyasining ha biy mus ahkamligini a’minlo chi asosiy kuch
YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 4 Oc obe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
205
ekanini ko‘ sa adi. Ikkinchi jad al yanicha la ning siyosiy a ij imoiy a’si ini aks e i adi.
Bu jad aldan ko‘ inib u ibdiki, yanicha la aqa ha biy ol o‘ynamagan, balki siyosiy
ja ayonla da ham muhim o‘ in u gan. Ula sul on qa o la iga be osi a a’si ko‘ sa gan,
ba’zan ichki isyonla ga sababchi bo‘lgan. Shu bilan bi ga, jamiya da alohida ij imoiy abaqa
si a ida ma judligi a sul on bilan bo‘lgan munosaba i ula ni siyosiy qud a manbai
da ajasiga ko‘ a gan.
Tadqiqo muhokamasi. Ushbu adqiqo na ijala i ko‘ sa diki, yanicha la Usmonli
impe iyasining siyosiy a ha biy izimida na aqa qo‘shimcha kuch, balki muhim siyosiy
ins umen si a ida xizma qilgan. Tadqiqo da omida aniqlanishicha, yanicha la das lab
sul onning shaxsiy qo‘shini si a ida shakllangan bo‘lsa-da, aq o‘ ishi bilan ula ning
siyosiy kuchi o ib, impe iyaning ichki siyosiy ba qa o ligiga sezila li a’si ko‘ sa gan. Shu
nuq ai naza dan, yanicha la ning siyosiy aoliya i impe iyaning ichki nizola , sul onla
o‘ asidagi qa ama-qa shilikla a da la boshqa u idagi muhim qa o la ga be osi a a’si
qilgani ko‘ inib u adi. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, yanicha la na aqa ha biy
in izom a ayyo ga lik o qali, balki siyosiy aoliya a ij imoiy ma qei bilan ham
impe iyaning ba qa o ligini shakllan i gan. Shu bilan bi ga, yanicha la ning ashkilo i a
ichki ie a xiyasi ula ning sul onlik siyosa idagi a’si ini kuchay i gan a ha biy ko pusni
sama ali boshqa ish imkonini ya a gan. Tadqiqo da omida ko‘ ib chiqilgan manbala a
a ixiy hujja la yanicha la ning siyosiy qa o la ja ayoniga a’si i, ula ning ichki nizola ni
hal qilishdagi oli a impe iya siyosa idagi o‘ ni haqida muhim ma’lumo la ni aqdim e di.
Shu asosda, adqiqo na ijala i yanicha la ko pusining ha biy a siyosiy izimdagi o‘ nini,
ula ning impe iyaning ichki ba qa o ligi a sul onlik siyosa iga a’si ini izimli a keng
qam o li a zda anglash imkonini be adi. Tadqiqo shuningdek, yanicha la aoliya ining
ij imoiy-iq isodiy a ma ku a iy jiha la ini ham yo i ib, ula ning Usmonli impe iyasining
siyosiy a ha biy a ixidagi o‘ nini yanada chuqu oq ahlil qilishga xizma qiladi.
Xulosa. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, Usmonli impe iyasida yanicha la ko pusi
na aqa ha biy kuch si a ida, balki siyosiy izimning muhim a kibiy qismi si a ida aoliya
yu i gan. Ula ning das labki azi asi sul onni a impe iyani ichki hamda ashqi ahdidla dan
himoya qilish bo‘lsa-da, aq o‘ ishi bilan ula siyosiy kuchga aylanishgan a impe iyaning
ichki siyosiy ba qa o ligiga sezila li a’si ko‘ sa gan. Yanicha la ning ashkilo i, ichki
ie a xiyasi, ha biy ayyo ga ligi a sul onlik siyosa idagi aoliya i impe iyaning ichki
mu ozana ini saqlash, siyosiy qa o la qabul qilish a ichki nizola ni boshqa ishda muhim
ol o‘ynagan. Shu bilan bi ga, adqiqo yanicha la ning ij imoiy, iq isodiy a ma ku a iy
jiha la ini ham yo i ib, ula ning Usmonli impe iyasining siyosiy a ha biy a ixidagi
ahamiya ini yanada chuqu oq anglash imkonini ya a adi. Tadqiqo dan kelib chiqadigan
xulosa shuki, yanicha la na aqa ha biy izimning asosiy elemen i, balki sul onlik
YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI
Volume 3 Issue 4 Oc obe 2025
h ps://phoenixpublica ion.ne / Online ISSN: 3030-3494
____________________________________________________________________
206
siyosa ining muhim ins umen i bo‘lib, impe iyaning ichki a ashqi ba qa o ligini
a’minlashda beqiyos ahamiya ga ega bo‘lgan. Ushbu ahlil yanicha la ning ashkil
e ilishidan o ib, ula ning siyosiy a ha biy aoliya ini, impe iyaning ichki a ashqi
siyosa iga a’si ini izimli a keng qam o li a zda ushunishga yo dam be adi hamda
Usmonli impe iyasi a ixini yanada chuqu oq o‘ ganish uchun ilmiy asos ya a adi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Shaw, S. J., & Shaw, E. K. (1976). His o y o he O oman Empi e and Mode n
Tu key. Camb idge Uni e si y P ess.
2. Imbe , C. (2002). The O oman Empi e, 1300–1650: The S uc u e o Powe .
Palg a e Macmillan.
3. Fa oqhi, S. (2006). The O oman Empi e and he Wo ld A ound I . I.B. Tau is.
4. Ágos on, G., & Mas e s, B. (2009). Encyclopedia o he O oman Empi e. Fac s on
File.
5. Pei ce, L. P. (1993). The Impe ial Ha em: Women and So e eign y in he O oman
Empi e. Ox o d Uni e si y P ess.
6. Ágos on, G. (2010). Guns o he Sul an: Mili a y Powe and he Weapons Indus y
in he O oman Empi e. Camb idge Uni e si y P ess.
7. Fa oqhi, S., & Qua ae , D. (2005). An Economic and Social His o y o he O oman
Empi e, 1300–1914. Camb idge Uni e si y P ess.
