Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
128
Ag a sohada qo’llanilayo gan yashil yechimla ning ahamiya i
Tu sinbaye Azizbek Nabijon o’g’li
Iq isodiyo yo‘nalishi alabasi Namangan da la uni e si e i Namangan, O’zbekis on
h ps://o cid.o g/0009-0009-5300-9934
Anno a siya: Ushbu maqolada qishloq xo’jaligidagi asosiy muammola a ula ning
muqobil yechimla i be ilgan. Yashil a aqamli exnologiyala ni adbiq e gan holda
qishloq xo’jaligida ya a ilayo gan mahsulo la si a ini oshi ish shu bilan bi galikda
is e’molchila ni o ganik mahsulo la bilan a’minlash haqida ik la yu i ilgan.
O’zbekis on qishloq xo’jaligida yashil exnologiyala ni adbiq e ish na ijasida
hosildo likning oshishi, su esu sla idan sama ali oydalanish hamda ekologik
ba qa o likni a’minlashga qa a ilgan s a egiyala muhokama qilingan.
Kali so’zla : ag osanoa , ag obiznes, aqamli inno a siyala a exnologiyala , yashil
exnologiyala , o ganik a ano ganik mahsulo la , oziq-o qa xa sizligi
Abs ac : This a icle p esen s he main p oblems o ag icul u e and hei al e na i e
solu ions. Wi h he in oduc ion o g een and digi al echnologies, he idea a ose o
imp o e he quali y o p oduc s c ea ed in ag icul u e, hus p o iding consume s wi h
o ganic p oduc s, ood sa e y. As a esul o he in oduc ion o g een echnologies in
ag icul u e o Uzbekis an, s a egies aimed a inc easing p oduc i i y, e ec i e use o
Wa e Resou ces and ensu ing en i onmen al sus ainabili y we e discussed.
Keywo ds: Ag oindus ial, ag ibusiness, digi al inno a ion and echnology, g een
echnology, o ganic and ino ganic p oduc s.
Аннотация: В этой статье представлены основные проблемы сельского
хозяйства и их альтернативные решения. С внедрением зеленых и цифровых
технологий возникла идея повышения качества продукции, созданной в
сельском хозяйстве, тем самым обеспечивая потребителей органическими
продуктами. Были обсуждены стратегии, направленные на повышение
урожайности, эффективное использование водных ресурсов и обеспечение
экологической устойчивости в результате внедрения зеленых технологий в
сельское хозяйство Узбекистана.
Ключевые слова: Aгропромышленность, aгробизнес, цифровые инновации и
технологии, зеленые технологии, органические и неорганические продукты,
безопасность пищевых продуктов.
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
129
KIRISH
Ha bi mamlaka ning iq isodiyo ida ag a sohaning o’ziga xos o’ ni ma jud. Ag a
soha hozi gi i ojlanayo gan a qoloq mamlaka la iq isodiyo ining asosini ashkil
e moqda, lekin i ojlanayo gan mamlaka la da bu ko’ sa gich pas da ajani ashkil
e adi. Qishloq xo’jaligida ya a ilayo gan mahsulo la ning si a ini oshi ish uchun u li
xil yangilikla amalga oshi ilmoqda. Ya a ilayo gan mahsulo la ning miqdo jiha dan
ko’pligi, si a jiha dan esa ba doshliligini yaxshilash ya’ni yangi hosildo na la ni
ya a ish a aholining eh iyojini maksimal da ajada qondi ish bu sohaning hozi gi
kundagi asosiy azi ala idan bi i bo’lmoqda.
Jamiya da is e’qoma qilayo gan insonla ni si a li a abiiy mahsulo la bilan
a’minlash a ano ganik qishloq xojaligini ulushini kamay i gan holda o ganik qishloq
xo’jaligini i ojlan i ishga doi amaliy ishla qilinmoqda. Ri ojlanayo gan
mamalaka la da shu qa o da O’zbekis onda ham qishloq xo’jaligi aholi ish bilan band
bo’ladigan asosiy soha a kambabag’alla uchun yagona da omad manbai
hisoblanmoqda. Yashil exnologiyala ni qishloq xo’jaligida oydalanish na aqa
ekologik deg ada siyalashu ni balki kambag’allik muammola ini oldin olishga ham
yo dam be adi.
Qishloq xo’jaligida yashil exnologiyala ni qo’llagan holda ye ning unumdo ligini
oshi ish, ilmiy ins i u la da o’simla ning yangi kasallikla ga chidamli hamda hosildo
na la ini ya a ish, ma jud kad la ning bilim, malaka a ko’nikmala ini oshi ish
hozi dagi dolza b muammola bo’lib qolmoqda.
“O’zbekis on-2030” s a egiyasida qishloq xo’jaligida hosildo lik a en abellik
da ajasini keskin oshi ish bo’yicha cho a- adbi la ko’ ilmoqda. Me a-sabzo o la ning
expo hajmini in ensi a zamona iy exnologiyala ni qo’llagan holda 2.5 ml d
dolla ga ye kazish a qishloq xo’jaligi sohasi uchun kad la ayyo lash ja ayonla ni
akomillash i ish bo’yicha azi ala belgilanib be ilgan.
1
METODOLOGIYA
Ilmiy yozu chi John Ca ey o’z maqolasida qishloq xo’jaligining kelib chiqish a ixi a
yo oyi o’simla ning xonakilash i ish ja ayonla i haqida ma’lumo la be ib o’ gan
2
.[1]
R. Rodale o ganik qishloq xo’jaligi bilan uzoq aq dan be i bog’langan qay a
1
O’zbekis on Respublikasi P eziden ining 2024 21- e aldagi PF-37-sonli “O’zbekis on-2030”s a egiyasining ha bi
insonga o’z salohiya ini o’yobga chiqa ish uchun munosib sha oi la ya a ish yo’nalishi bo’yicha 2024-yilga
mo’ljallangan amaliy adbi la ejasi
2
John Ca ey, Science w i e , Unea hing he o igins o ag icul u e// ap il 5, 2022.
h ps://doi.o g/10.1073/pnas.2304407120
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
130
iklananadigan o ganik qishloq xo’jaligi ushunchasini bi inchi bo 1980-yilda akli
e gan
3
.[2] Ushbu adqiqo me odida O’zbekis on a boshqa i ojlangan a
i ojlanayo gan mamlaka dagi qishloq xo’jaligiga oid s a is ik ko’ sa kichla hamda
o ganik a ano ganik qishloq xo’jaligi modella ining sama ado ligi solish i ilgan.
Mamlaka da amalga oshi ilayo gan qishloq xo’jaligiga doi isloho la i a ula ning
na ijala i o’ ganildi.
TAHLIL VA NATIJALAR
Texnologik i ojlanish da ida ha bi soha a kibida ub o’zga ishla yuz be moqda.
Qishloq xo’jaligining ulushi i ojlanayo gan mamlaka la ning YaIMidagi ulushi
pasayib bo moqda, lekin bu ko’ sa kich i ojlanayo gan a qoloq mamlaka la da
yuqo i. Sanoa lash i ishdan so’ng an’ana iy qishloq xo’jaligi amaliyo la i gek a iga
ko’p oq hosil olish uchun ye ga obo a kuchayib bo di. Ag okimyo iy moddala ,
monokul u ali ekinla izimi a in ensi ishlo be ish up oqning
deg ada siyalashu iga olib keldi, landsha ga za a ye kazdi. Qishloq xo’jaligini
akomillash i ishdagi eng asosiy maqsad mamlaka da oziq-o qa xa sizligini
a’minlash hamda che el mamlaka la iga jahon s anda la iga ja ob be adigan si a li
a abiiy mahsulo la ni expo qilishdan ibo a .
1-jad al
4
Mamlaka la ning YaIM a kibidagi qishloq xo’jaligining ulushi
5
Mamlaka la
YaIM( ln,ml d$.2023)
Qishloq xo’jaligining
ulushi(%)
Ge maniya
4,525,703.90
0.84
Singapu
501,427.50
0.03
Finlandiya
295,532.34
2.31
Uzbekis on
101,591.77
20.57
Rossiya
2,021421.48
3.35
Tu kiya
1,118,252.96
6.16
Yuqo idagi jad alda, i ojlanayo gan mamlaka la ning YaIM a kibida qishloq
xo’jaligining ulushi yuqo i ekanligini ko’ sa ib be moqda. Mamlaka hududida
3
Bobby Gill, how do you de ine egene a i e ag icul u e // may15, 2023.
h ps://sa o y.global/how-do-you-de ine- egene a i e-ag icul u e
4
mualli ishlanmasi
5
Ou Wo ld in Da a say //sha e o GDP ag icul u e.
h ps://ou wo ldinda a.o g
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
131
ya a ilayo gan mahsulo la ning ya’ni YaIM mahsulo a kibining 20.57%ini qishloq
xojaligida ya a ilayo gan mahsulo la ning hissasiga o’g’ i kelmoqda. Qishloq
xo’jaligi sek o ida yuqo i hosildo na la ni ya a ish mamlaka ning oziq o qa
xa sizligini a’minlash hamda jahon bozo ida si a a oydalilik jiha dan yuqo i
bo’lgan ya’ni expe bop mahsulo la ni olib chiqish ishla i olib bo ilmoqda.
O’zbekis on Respublikasi qishloq xo’jaligining in ensi yo’lini anlamasdan oldin,
asosiy qishloq xo’jaligidagi aoliya ex ensi usulda olib bo ilgan. Ex ensi qishloq
xo’jaligi da ida yangi ye maydonla ini ekin maydonla iga aylan i ilishi a bu ekin
maydonla ni su bilan a’minlash hamda sho’ xok ye la ni sho’ ini yu ish
ja ayonla ida shu bilan bi galik ye a li in a uzilma ma jud emasligi su sa ini o ishi
na ijasida mamlaka hududida su anqisligi muammola i paydo bo’lishiga olib
kelmoqda. S a is ik ma’lumo la ga ko’ a, O’zbekis onda ma jud su esu sla ining 80
% anschega a iy su ha zala i hisobiga shakllanmoqda. Mamlaka da su esu sla ini
ba qa o oydalanish uchun min aqa iy hamko likning muhimligini angla adi hamda
i iga siya a moqla ining 70 %i il i a siyaga qa shi qoplamaga ega emasligi oqiba ida
su ning bi qismi dalagacha ye kazilish ja ayonida yo’qo ilmoqda
6
. Su hajmidagi
yo’qo ishla ni oldini olish maqsadida 2025-yil da omida mamlaka izda 1 ming
kilome kanallla ni be on qoplamaga o’ kazib, su ejo chi exnologiyala qam o ini
1.6 million gek a ga ye kazish hisobiga yiliga qo’shimcha 2.5 millia d me kub su ni
ejashga doi amaliy ishla olib bo ilmoqda
7
.
O’zbekis on qishloq xo’jaligida ekin maydonla ining eng ka a qismi bu g’o’za a
bug’doy maydonla iga o’g’ i kelmoqda. 2005-yil s a is ik ma’lumo la iga ko’ a,
O’zbekis ondagi jami ekin maydonla ining 2/3 qismidan ko’p oq qismida g’o’za a
bu’gdoy o’simlikla i ekilgan. Mamlaka qishloq xo’jaligi aqa bi a u dagi mahsulo
ishlab chiqa ishga ix isoslashu idan uzoqlashishi u ayli, qishloq xojaligida
di e si ika siya amalga oshi ilmoqda. Shu sababli, pax a a bug’doy ye ish i iladigan
ye maydonla ining hajmi qisqa i ilib bo ilmoqda. S a is ik ma’lumo la ga ko’ a
2018-2022-yilla da umumiy ekin maydonla ida bug’doy a pax a maydonla ining
ulushi 73.5 oizdan 69.5 oizga qisqa di, lekin pax a hosildo ligi gek a iga o’ acha 21
sen e dan 34.1 sen ne ga yoki 62.4 %ga , bug’doy hosildo ligi 41 sen ne dan 47.2
sen ne gacha yoki 15,1 oizga oshdi
8
. Bu ye da qishloq xo’jaligidagi in ensi e yo’lning
6
O’zbekis on Respublikasi P eziden ining 2019-yil 23-ok yab dagi PF-5853-son a moni, O’zbekis on Respublikasi
qishloq xo’jaligini i ojlan i ishning 2020-2030- yilla ga mo’ljallangan s a egiyasi.
7
O’zbekis on Respublikasi Su Xo’jaligi Vazi ligi, da la das u ida su masalasi.
h ps://go .uz/oz/su chi/news/ iew/35691
8
O’zbekis on Milliy axbo o agen ligi. h ps://uza.uz
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
132
sama asi hamda ilmiy adqiqo chila omonidan bu o’simlikla ning yangi, kasallikka
ba doshli, si a li a hosildo na la ining ya a ilishi na ijasidi .
O’zbekis on kon inen al min aqada joylashgan da la la dan bi i hisoblanadi. Bunday
qulay geog a ik joylashu mamlaka imizning qishloq xo’jaligida ye ish i ayo gan
me a-sabza o a poliz ekinla ining ez ye ilishiga ayniqsa a’mining yaxshi bo’lishida
us unlik be adi. 2024-yilda O’zbekis on 1,2 ml d dollo lik me a-sabza o ekspo ini
amalga oshi di. O’zbekis on me a sabza o mahsulo la ini MDH mamlaka la iga
(asosan Rossiya a Qozog’is on) expo qilmoqda shu bilan bi galikda qishloq xo’jalik
mahsulo la ini expo ini di e si ika siya qilish maqsadida hozi da mahsulo la ni
No egiya, Malayziya, Yaponiya, Ve nam, B aziliya, Kanada a Ame ika kabi
i ojalangan mamlaka la ning bozo la iga olib ki ildi. Rossiya a Qozog’is onga
ekspo qilingan mahsulo qiyma i mos a ishda 539.6 a 164.7 mln dolla ni ashkil
e di. Hozi da ano ganik qishloq xo’jaligidan o ganik qishloq xo’jaligiga o’ ish da ida
ye ish i ilayo gan mahsulo la ning kasallikka chidamli u la ini ya a ish,
za a kunandala ga qa shi ku ashishda u li xildagi za a li pes i si la dan oydalanish
da ajasini pasay i ish, ekologik oza mahsulo ya a ish hajmini oshi ish a bu u dagi
mahsulo la ni jahon bozo idagi aqoba ba doshligini oshi ish qishloq xo’jaligida
asosiy amalga oshi ilishi ke ak bo’lgan azi a bo’lib qolmoqda.
Hozi gi da da eng yangi u dagi yashil exnologiyala dan bi i sug’o ish izimini
senso asosida boshqa ish. Bunda sonso la up oq, ob-ha o a ekinla dan haqidagi
o’lcho ma’lumo la ni o’playdi, das u iy a’mino o’plangan ma’lumo la ni ahlil
qiladi a a siyala be adi a su a mog’iga ulangan a oma lash i ilgan izim
sug’o ish ejala ini boshqa adi. Senso la ning 3 a asosiy u i ma jud:
1. Tup oqqa asoslangan senso la up oq namligi, sho’ lanishini yig’ish o qali o’simlik
s essini aniqlaydi.
2. Ob-ha oga asoslangan senso la e opo anspi a siyani yig’ish o qali mahalliy
muhi dagi o’zga ishla a ob-ha o ma’lumo la i o’playdi.
3. O’simlikka o’ na ilgan senso la o’simlik ichidagi o’zga ishla aniqlash uchun
xizma qiladi.
Aqilli sug’o ish qu u ning hola la i ekshi ish o qali su qu u o qali oqish yoki
oqmasligini baholaydi. Aqlli sug’o ish sma on ilo asi o qali boshqa sa bo’ladi a
izim eng yaxshi sug’o ish aq i a da omiyligi a qancha su sa lanishini belgilaydi.
Ye os idan qishloq xo’jaligiga ke ak bo’lgan su ni shamol u binala i yo damida
nasoslash o qali chiqa ish. Ha bi hududning iqlim hola ida kelib chiqqan holda
oydalanish ya’ni hududda shamol ko’p oq esishini han hisobga olgan holda o’ na ish
ke ak ekanligini bildi adi. Shamol u binala i omonidan ishlab chiqa ilgan elek
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
133
ene giyasi qishloq joyla da yasho chila ning hayo si a ini yaxshilash a qishloq
xo‘jaligi mahsuldo ligini oshi ishga yo dam be adi. Ayniqsa, yog‘inga chilik ma sumi
qisqa bo‘lgan hududla da su nasoslashga bo‘lgan eh iyoj yuqo i bo‘lib, shamol
u binala i bu muammoni sama ali hal qilishi mumkin.
Fe mala ga shamol u binali su nasosla i o‘ na ilgandan so‘ng, yil da omida yuqo i
qiyma li ekinla ni ye ish i ish a cho a molla ini mun azam su bilan a’minlash
imkoniya i ya a iladi. Hozi gi da da e me xojalikla ida qazilma yoqilg’ida
ishlaydigan su nasosla i qo’llanilmoqda. Bi oq, na aqa dunyo mamlaka la ida balki
O;zbekis onda ham shamol ene giyasida ishlaydigan su nasosla ining soni juda kam.
2-jad al:
Yashil exnologiyala dan oydalanish aholiga a qishloq xo’jaligiga be adigan
oyda, za a la i, imkoniya la i a ahdidla ini SWOT ahlili:
Kuchli
omonla i
Kuchsiz omonla i
Imkoniya la
Xa a la
Si a li
mahsulo la
Xa aja la ning
ko’pligi
Ekologik oza
mahsulo la
Moliya a
in es i siyala ning
ye ishmo chiligi
Ka a
hajmdagi
mahsulo la
U iliza siya qilu chi
ko xonala ning
kamligi
A o -muhi ni
i loslanishi oldini
oladi
Anana iy
exnologiyala ga
bog’liqlik
Ko’p oq
oyda olish
Ekologiyaning
i loslanishi
ilmiy a
exnologik
a aqqiyo
Resu sla dan
sama ali
oydalanish
Mahsulo
na xla ining o’sishi
Mahalliy aholi
saloma ligi
Uzoq
mudda li
iq isodiy
oyda
Uskuna a
exnologiyala ni
ye kazib be ish
muammola i
Ekspo bozo la i
Xulosa
Qishloq xo’jaligiga a’si e ayo gan global muammola yuzaga chiqayo gan bi pay da,
yashil exnologiyala dan oydalanish eng sama ali yo’lla dan bi i hisoblanmoqda.
Qishloq xo’jaligida yangi exnika a exnologiyala dan oydalanish mahsulo la ning
Vol.3 №10 (2025). Oc obe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
134
si a jiha idan yaxshi a hajmining oshishiga olib kelmoqda. Yashil exnologiyala dan
oydalanish su anqisligi oldini olishda, oziq-o qa xa sizligini a’minlashda,
ye la ning unumdo ligini oshi ishda sama ali osi a hisoblanmoqda. Bunda aqlli
sug’o ish senso la i, su nasosla i a i maning uskunala ining ishlashi uchun quyosh
a shamol ene giyasidan oydalanish hamda yangi u dagi qishloq xo’jaligi shaklla i
misol uchun, e ikal dehqonchilik, ak oponika yoki shaha dehqonchiligi a
bog’do chiligidan oydalanishni aqozo e moqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Si ojiddino K.I. De eloping he ood o ien a ion o ag icul u al p oduc ion
and he need o de elop ag oma ke ing. ISJ Theo i ical & Applied Science, 11(79),
268-272.
2. John Ca ey. Science w i e . Unea hing he o igins o ag icul u e// ap il 5,
2022.
3. Bobby Gill, how do you de ine egene a i e ag icul u e // may15, 2023.
4. Chel, Kauchik. Renewable enegy o sus ainable ag icul u e. Ag onomy o
Sus ainable De elopmen , yan a 31, 2011.
5. O’zbekis on Respublikasi P eziden ining 2019-yil 23-ok yab dagi PF-5853-son
a moni, O’zbekis on Respublikasi qishloq xo’jaligini i ojlan i ishning 2020-2030-
yilla ga mo’ljallangan s a egiyasi.
6. O’zbekis on Respublikasi P eziden ining 2024 21- e aldagi PF-37-sonli
“O’zbekis on-2030”s a egiyasining ha bi insonga o’z salohiya ini o’yobga
chiqa ish uchun munosib sha oi la ya a ish yo’nalishi bo’yicha 2024-yilga
mo’ljallangan amaliy adbi la ejasi.
7. O’zbekis on Respublikasi P eziden ining “Su xo’jaligida zamona iy
boshqa u izimini jo iy qilish a i ojlan i ishning us u o yo’nalishla ini belgilash
o’g’ isida” 2024- yil 7-maydagi PF-74-son a moni.
8. O’zbekis on Respublikasi P eziden ining 2024 21- e aldagi PF-37-sonli
“O’zbekis on-2030”s a egiyasining ha bi insonga o’z salohiya ini o’yobga
chiqa ish uchun munosib sha oi la ya a ish yo’nalishi bo’yicha 2024-yilga
mo’ljallangan amaliy adbi la ejasi.
9. O’zbekis on Milliy axbo o agen ligi. h ps://uza.uz
10. Ou Wo ld in Da a. sha e o GDP ag icul u e. h ps://ou wo ldinda a.o g
