9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
TA’LIMDA SUN’IY INTELLEKTNING O‘RNI VA UNING IJOBIY HAMDA
SALBIY JIHATLARI
Mualli : Sabi o a Dildo A i o na 1, Azizo Odiljon Olimo ich 2
A iliya siya: Xalqa o No dik uni e si e i, “Sanoa ni boshqa ish a aqamli
exnologiyala ” ka ed asi do sen i 1, Xalqa o No dik uni e si e i Akademik ishla
depa amen i, a’lim pla o mala i bilan ishlash bo‘yicha mu axassis 2
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17326562
ANNOTATSIYA
Maqolada sun’iy in ellek a undan a’lim izimida oydalanishning ijobiy a salbiy jiha la i
yo i ib be ilgan. Ri ojlangan mamlaka la da sun’iy in ellek dan oydalanish aj ibala i
o‘ ganilgan. Dunyo zamona iy a’lim makoniga sun’iy in ellek ni jo iy e ish unk siyala i a
misolla i ko‘ sa ilgan.
Raqamli a’limning u li pla o mala ida sun’iy in ellek dan oydalanish imkoniya la i ahlili
be ilgan hamda o‘qu ja ayoniga sun’iy in ellek ni jo iy e ish a’lim ja ayonida o’qi u chi a
alabala uchun qulaylikla ya a ishi haqida xulosala be ilgan.
Kali so‘zla : Raqamli a’lim, sun’iy in ellek , machine lea ning, ney on a moqla .
KIRISH
Ta’lim sohasida sun’iy in ellek (SI) ning oli obo a o ib bo moqda, bu esa
o‘qu chila a o‘qi u chila ning o‘qu ja ayoniga bo‘lgan yondashu ini ubdan
o‘zga i moqda. Sun’iy in ellek bu un dunyo miqyosida a’lim izimini ubdan
o‘zga i ish salohiya iga ega — u ma’mu iy ja ayonla ni a oma lash i ishdan o ib,
ha bi o‘qu chining indi idual eh iyojla iga moslash i ilgan a’lim das u la ini
ya a ishgacha bo‘lgan ja ayonla ni akomillash i moqda. Bi oq SI exnologiyala i
a’limda yangi imkoniya la ni ochib be a ekan, shu bilan bi qa o da jiddiy
muammola ni ham yuzaga kel i adi.
Ushbu maqolada sun’iy in ellek ni a’limda qo‘llashning a zallikla i a
kamchilikla i, uning eal amaliyo dagi misolla i, e ika bilan bog‘liq masalala hamda
o‘qu chila ning na ijala i a o‘qu ja ayoniga a’si i keng ahlil qilinadi.
Ta’limda sun’iy in ellek dan oydalanishning po ensial a zallikla i. Ta’limda sun’iy
in ellek dan oydalanish — bu aq inchalik endensiya emas, balki a’limning o‘z
mohiya ini o‘zga i ayo gan s a egik siljishdi . Ish joyla ida sun’iy in ellek
qo‘llanishining a zallik a kamchilikla i a’lim sohasidagila ga o‘xshash bo‘lsa-da,
a’limning o‘ziga xos jiha la i ma jud. Sun’iy in ellek dan oydalanish o‘qu
ja ayonining ba cha bosqichla iga — o‘qu chila ning bilim da ajasini oshi ishdan
o ib, o‘qi u chila ga ma’mu iy ishla ni yengillash i ishgacha — ijobiy a’si
ko‘ sa adi.
Ta’lim sohasida sun’iy in ellek ning jahon bozo i hajmi 2022 yilda 2,48 millia d
AQSh dolla iga baholangan bo‘lsa, 2023 yilda 4,17 millia d AQSh dolla ini ashkil e di
a 2032 yilga kelib 53,68 millia d AQSh dolla igacha o‘sishi ku ilmoqda.[2]
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
1-diag amma
Ta’lim sohasida sun’iy in ellek ning jahon bozo i hajmi
Sun’iy in ellek osi ala ining eng muhim yu ug‘i — bu a’limni shaxsiylash i ish
imkoniya idi . Mashina iy o‘ ganish asosidagi pla o mala ha bi o‘qu chining
eh iyojla ini ahlil qilib, o‘qu ja ayonini uning indi idual uslubi, maqsadla i a
o‘zlash i ish su ’a iga moslash i adi. Bunday izimla o‘qu chila ga o‘zla iga qulay
empda o‘qish imkonini ya a ib, mu akkab ma zula ni yaxshi oq ushunish a
o‘zlash i ishga yo dam be adi.
Sun’iy in ellek omonidan ya a ilgan eska i aloqa a moslashu chan kon en
u ayli o‘qu chila aynan ke akli aq da, ke akli joyda qo‘llab-qu a lo chi esu sla ga
ega bo‘ladi. Bu esa ula ning na ijado ligini oshi ishga a o‘qu maqsadla iga
yo‘nal i ishga xizma qiladi.
Gene a i sun’iy in ellek a dinamik in e eysla a’lim ja ayonini yanada
in e aol a jalb e u chi shaklga kel i moqda. Bunday aqamli o‘qu muhi i ijodko lik
a adqiqo chilik aoliya ini ag‘ba lan i adi, anqidiy ik lash a muammola ni
yechish ko‘nikmala ini i ojlan i adi.
S a ik o‘qu ma e ialla ini simulya siyala yoki o‘yin ko‘ inishidagi opshi iqla ga
aylan i gan holda sun’iy in ellek o‘qu ja ayonini na aqa sama ali, balki qiziqa li a
a’lim das u la iga mos holga kel i adi.
Sun’iy in ellek ning muhim a zallikla idan bi i — bu o‘qi u chila ning o iqcha
ma’mu iy yukini kamay i ishdi . Sun’iy in ellek asosidagi izimla bugungi kunda
opshi iqla ni baholash, o‘qu chila ning ma’lumo la ini boshqa ish a ula ning
o‘zlash i ish ja ayonini kuza ishda qo‘llanilmoqda. Bu o‘qi u chila ga da s ja ayoniga
ko‘p oq aq aj a ish a pedagogik sama ado likni oshi ish imkonini be adi.
Shuningdek, sun’iy in ellek o‘qi u chila ga ka a hajmdagi ma’lumo la ni ahlil
qilish o qali sin dagi o‘qu na ijala ini yaxshi oq ushunish a o‘qu s a egiyasini
moslash i ish imkonini ya a adi.
Sun’iy in ellek exnologiyala ini jo iy e ish a’lim ashkilo la iga uzoq mudda li
ba qa o likni a’minlash imkonini be adi. Sun’iy in ellek yo damida ma’mu la
esu sla ni oqilona aqsimlab, da s jad alini op imallash i ishi yoki kad la siyosa ini
o‘qu chila eh iyojiga moslash i ishi mumkin.
Bundan ashqa i, a’lim das u la ining sama ado ligini doimiy ahlil qilish a
o‘qu chila ga shaxsiylash i ilgan eska i aloqa be ish s a egik ejalash i ish
ja ayonla ini soddalash i adi.
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
Ta’limda sun’iy in ellek dan oydalanishning muammola i. Ta’limda sun’iy
in ellek ning imkoniya la i keng bo‘lishiga qa amay, uning jo iy e ilishi bi qa o xa
a muammola ni ham kel i ib chiqa moqda.
Sun’iy in ellek izimla i o‘qu chila haqidagi shaxsiy ma’lumo la ni yig‘adi,
saqlaydi a ahlil qiladi. Bu esa ma’lumo la ning sizib chiqishi, uxsa siz ki ish yoki
no o‘g‘ i oydalanish kabi xa la ni yuzaga kel i adi. Shu bois, ma’lumo la max iyligini
a’minlash a’lim izimi uchun muhim e ika masalasidi .
Sun’iy in ellek ga haddan ashqa i ayanish insoniy aloqaning kamayishiga olib
keladi. Bu esa ij imoiy i ojlanish, empa iya a mu abbiylik kabi insoniy qad iya la ni
zai lash i ishi mumkin. Sun’iy in ellek hech qachon inson o‘qi u chining hissiy a
ij imoiy olini o‘liq almash i a olmaydi.
Texnologik in a uzilma ye a li bo‘lmagan a’lim muassasala i sun’iy in ellek
imkoniya la idan oydalana olmasligi mumkin. Bu esa a’limdagi ma jud engsizlikni
yanada kuchay i adi.
Sun’iy in ellek yo damida ayyo langan ja obla a ma nla plagia , sox a
opshi iqla a baholashdagi adola sizlik xa ini oshi adi:
− algo i mik xolislikning buzilishi;
− o‘qi u chila ning doimiy malaka oshi ish za u a i;
− yuqo i exnik xa aja la ;
− haddan ashqa i a oma lash i ish u ayli insonning mus aqil ik lash
ko‘nikmala ining pasayishi.
Shu sababli, a’lim muassasala i sun’iy in ellek osi ala idan mas’uliya li
oydalanish bo‘yicha qa ’iy qoidala ishlab chiqishla i lozim.
Imagine Lea ning kompaniyasi omonidan nash e ilgan «The 2024 Educa o AI
Repo : Pe cep ions, P ac ices, and Po en ial» nomli hisobo da 33 % o‘qi u chila AI
qo‘llanilishi da ajasidan no ozilik bildi gan — sababla : ayyo ga lik ye ishmasligi,
yo‘ iqnomala yo‘qligi, aj iba ye ishmasligi; 74 % esponden la alabala ning yozma
nu q (yozish maho a i) ga salbiy a’si ko‘ sadi deb hisoblaydi; 84 % o‘qi u chila
plagia a aldo hola la ining o ishi, AI alabala ning ko‘nikmala ini i ojlan i ishga
salbiy a’si ko‘ sa ishi mumkinligidan ham ash ish bildi ishgan.[1]
2-diag amma
Gene a i sun’iy in ellek ning oqiba la i bo‘yicha xa o i la
(“Juda xa o i da” degan bahoga ko‘ a a iblangan)
12
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
Sun’iy in ellek ni a’limda mas’uliya bilan jo iy e ish uchun ma’lumo la ning
max iyligini saqlash, o‘qi u chila ni qay a ayyo lash, algo i mik xolislikni nazo a
qilish a adola li ki ish imkonini a’minlash muhimdi .
Sun’iy in ellek o‘qi u chila ni emas, balki ula ning ishini o‘ldi u chi osi a
si a ida qa alishi ke ak. Chunki inson o‘qi u chila ning empa iya, ijodko lik a
in ui siya kabi azila la ini SI ak o lay olmaydi.
XULOSA
Ta’limda sun’iy in ellek ning a zallikla i — shaxsiylash i ilgan o‘qish, sama ali
boshqa u a yuqo i da ajadagi o‘qu aoliya i — aniq, ammo uning salbiy jiha la i —
ma’lumo la xa sizligi, engsizlik a insoniy omilning kamayishi — ham e’ ibo dan
che da qolmasligi ke ak.
Shunday ekan, SI dan oydalanish ja ayonida asosiy azi a exnologiya bilan
inson o‘qi u chisining o‘ nini mu ozana da saqlashdi . Faqa mas’uliya li, axloqiy a
ilmiy asoslangan yondashu gina sun’iy in ellek ni a’lim ja ayonining haqiqiy
yo damchisiga aylan i a oladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Hallowell, M. (2024, May).
The 2024 Educa o AI Repo : Pe cep ions,
P ac ices, and Po en ial [Resea ch Repo ]. Imagine Lea ning.
h ps://www.imaginelea ning.com/wp-con en /uploads/2024/06/IL-
Teache s-Lounge-AI-Resea ch-Sp ing-2024-Repo -2406.pd
2. h ps://www.en e p iseapps oday.com/news/ai-in-educa ion-ma ke -is-
o ecas - o- each-a-whopping-usd-53-68-billion-by-
2032.h ml#google_ igne e
3. www.ma ke sandma ke s.com/mega_ ends/a i icial_in elligence
4. www.mckinsey.com/
5. app.p epai.io/gene a e-ques ions-blooms
