Vol.2 №10 (2025). Oc obe
“NAZARIY VA AMALIY FANLARDAGI USTUVOR ISLOHOTLAR
VA ZAMONAVIY TA’LIMNING INNOVATSION YO’NALISHLARI”
www.inno a i epublica ion.uz
42
O‘QUVCHILARNING INGLIZ TILIDAGI NUTQIY KO‘NIKMALARINI
RIVOJLANTIRISHNING LINGVISTIK ASOSLARI
To` aye a Dila uz Maxammadjono na
Andijon iloya i Ma xama umani 47-IM
Anno a siya:
Mazku ezisda o‘qu chila ning ingliz ilidagi nu qiy ko‘nikmala ini i ojlan i ish
ja ayonining ling is ik asosla i ahlil qilinadi. Til izimining one ik, leksik, g amma ik a
p agma ik qa lamla i o‘za o uz iy bog‘liq bo‘lib, ula ning ha bi i nu qiy kompe ensiyani
shakllan i ishda muhim o‘ in u adi.
Anno a ion:
This pape explo es he linguis ic ounda ions o de eloping s uden s’ English speaking
skills. I ocuses on he in e ela ion among phone ics, lexis, g amma , and p agma ics,
emphasizing how each linguis ic aspec con ibu es o communica i e compe ence.
Аннотация:
В работе рассматриваются лингвистические основы развития речевых навыков
учащихся по английскому языку. Анализируется взаимосвязь фонетического,
лексического, грамматического и прагматического уровней языка, а также их роль в
формировании коммуникативной компетенции.
Kali so‘zla : nu qiy ko‘nikma, kommunika i kompe ensiya, one ika, leksika, g amma ika,
ling is ik asos, p agma ika.
Ki ish
Bugungi globallashu sha oi ida ingliz ili xalqa o muloqo , a’lim, an a exnologiyala ili
si a ida muhim o‘ in egallaydi. Shu sababli mak ab o‘qu chila ining ingliz ilida o‘liq
muloqo qila olish ko‘nikmala ini shakllan i ish a’lim izimining us u o azi ala idan
bi idi .
Til o‘ ganish ja ayonida ling is ik bilimla — ya’ni one ik, leksik a g amma ik asosla —
nu qiy malaka a kompe ensiyani shakllan i ishning poyde o ini ashkil e adi. O‘qu chi bu
komponen la ni mukammal o‘zlash i mas ekan, kommunika i kompe ensiyaga e ishish
mushkul bo‘ladi.O‘zbekis on Respublikasida xo ijiy illa ni o‘qi ish bo‘yicha amalga
oshi ilayo gan isloho la ham aynan ilni amaliy o‘ ganish, ya’ni so‘zlash, inglash, o‘qish a
yozish ko‘nikmala ini shakllan i ishga qa a ilgan. Shunday ekan, o‘qu chila ning nu qiy
ko‘nikmala ini i ojlan i ishda ling is ik asosla ni chuqu o‘ ganish za u .
O`qu chila ning ingliz ilidagi nu qiy ko`nikmala ini i ojlan i ishning ling is ik
asosla i.
Nu q mu akkab ja ayondi , uni o‘ ganishda a i odalashda ko‘plab naza iy hamda amaliy
Vol.2 №10 (2025). Oc obe
“NAZARIY VA AMALIY FANLARDAGI USTUVOR ISLOHOTLAR
VA ZAMONAVIY TA’LIMNING INNOVATSION YO’NALISHLARI”
www.inno a i epublica ion.uz
43
bilimla ga ayangan holda ish yu i ish lozim. Og‘zaki nu q ko‘nikmasini i ojlan i ish
masalasi yuqo i su ’a dagi ja ayon hisoblanadi. Bu ja ayon aqliy aoliya hisoblanadi a u
nu qni inglash qobiliya ini, o‘ylash, mulohaza qilish kabi psixologik mexanizmla ini o‘z
ichiga qam ab oladi. Yuqo ida a`kidlaganimizdek, ingliz ilida og‘zaki nu q ko‘nikmasini
i ojlan i ishda ilning leksik, g amma ik a one ik jiha la ini o‘ ganish hamda adqiq e ish
muhim ahamiya kasb e adi.
Nu q maho a i kundalik hayo da qo`llaniladigan il qobiliya la idan bi idi . Nu q maho a i
ikki jiha ni o`z ichiga oladi: ling is ik jiha a noling is ik jiha dan ibo a . (1-jad al)
Ling is ik jiha
Noling is ik jiha
1.Nu qning aniqligi
1. Munosaba .
2.Bosim, ohang, bo`g`inla a
da omiylik joylashu i.
2.Taqlid qilish a o oz balandligi
3.Diksiya
3. Ra onlik
4.Suhba maqsadining aniqligi
4.Fik lash
Nu q qobiliya la iga a`si ko` sa adigan ba`zi asosiy ling is ik omilla :
1.Fonologik ong.
2.Lug`a .
3.G amma ika a sin aksis.
4.P agma ika.
1.Fonologik jiha dan-bu il o ushla ini anib olish a boshqa ish qobiliya i. Bu
so`zla ni shkil e u chi alohida o ushla yoki onemala dan xaba do bo`lishni, shuningdek,
so`zla ichidagi o ushla ni a alash i ib, segmen la ga bo`lish a boshqa ish kabi ha aka la
o qali ushbu o ushla ni boshqa ish qobiliya ini o`z ichiga oladi. Nu q ko`nikmala ini
i ojlan i ish uchun onologik ongni i ojlan i ish muhimdi .
Fonologik id ok o`qish a yozishni i ojlan i ishning asosiy qobiliya idi , chunki u
o`qu chila ga ilning o ush uzilishini ushunishga yo dam be adi. Fonologik jiha danning
ba`zi bi a kibiy qismla i ma jud. (2-jad al)
Vol.2 №10 (2025). Oc obe
“NAZARIY VA AMALIY FANLARDAGI USTUVOR ISLOHOTLAR
VA ZAMONAVIY TA’LIMNING INNOVATSION YO’NALISHLARI”
www.inno a i epublica ion.uz
44
2-
jad al. Fonologik jiha dan o` ganishning a kibiy qismla i
1.Qo iyalash: qo iyadosh so`zla ni anib olish a hosil qilish (masalan, ca –cap,map, un-
un, c y - d y …)
2.Alli e a siya: bi xil o ush bilan boshlangan so`zla ni aniqlsh (masalan, big bea ,
busy bee, big bag, di y desk, pu ple pencil…)
3.A alash i ish: so`zla ni hosil qilish uchun alohida o ushla ni bi lash i ish (masalan,
/c/ /a/ / / = ca , /d/ /o/ /g/ =dog, /b/ /e/ /a/ / / =bea …)
4.Segmen a siya: so`zla ni alohida o ushla ga aj a ish (masalan, ca =/c/ /a/ / /, ba =
/b/ /a/ / /, dog = /d/ /o/ /g/, bea =/b/ /e/ /a/ / /…)
5.Manipulya siya qilish: so`zla ichidagi o ushla ni o`zga i ish (masalan, ca /c/ ni
/b/ = ba ga o`zga i ish).
G amma ika - gapla uzish uchun so`zla ni uzilishi a ashkil e ilishini a ibga
solu chi qoidala ni bildi adi. U so`z a ibi, e`l zamoni, e`l kelishigi, inish belgila haqida
ma`lumo la ni o`z ichiga oladi. To`g` i g amma ika aniq q sama ali muloqo qilish uchun
muhimdi .
Sin aksis - ilda yaxshi uzilgan gapla ya a ish uchun so`z a ibo ala ni joylashishini
bildi adi. Jumla uzilishini, so`z a ibini a jumla ichidagi nu qning u li qismla i o` asidagi
munosaba ni ushinishni o`z ichiga oladi. Sin aksis ilde ma`no a izchillik ye kazishga
yo dam be adi.
Boshlang`ich sin o`qu chila ida g amma ikani o`qi ish a o` ga ish uchun mashqla
qilish muhim ahamiya kasb e adi. A alam bo o`qu chila da g amma ik ko`nikma hosil
qilish o qali nu qiy po ensialla ini o`s i iladi. G amma ik ma e ialla ni mashq qilish o qali
das a al og`zaki ma n anlab olinadi a o`sha ma nni aqlidiy, ak o an ay ish o qali
mus ahkamalanadi. Muallim: I see a ca . I can speak English.
Fonologik jiha dan
o` ganishning qismla i:
1.Qo iyalash
2.Alli e a siya
3.A alash i ish
4.Segmen a siya
5.Manipulya siya
qilish
Vol.2 №10 (2025). Oc obe
“NAZARIY VA AMALIY FANLARDAGI USTUVOR ISLOHOTLAR
VA ZAMONAVIY TA’LIMNING INNOVATSION YO’NALISHLARI”
www.inno a i epublica ion.uz
45
Oqu chi: I see a ca oo. I can speak English oo.
P agma ika ilning ij imoiy qoidala ini: na ba be ish a u li kon eksla da mos ildan
oydalanishni angla adi. P agma ik ko`nikmala ni i ojlan i ish sama ali muloqo qilish
hamda boshqala bilan o`za o munosaba da bo`lish uchun muhimdi . Boshlang`ich sin
o`qu chila i g amma ika a sin aksis bo`yicha mus ahkam poyde o ya a ib, nu q
ko`nikmala ini oshi ishla i, yozish qobiliya la ini yaxshilashla i a sama ali muloqo
qilishla i mumkin. Og`zaki a yozma muloqo da a shanlik, izchillik a aniqlikka e ishish
uchun g amma ika qoidala i a jumla uzilishini ushunish a qo`llash juda muhimdi .
Xulosa
Ingliz ilidagi nu qiy ko‘nikmala ni i ojlan i ish one ik, leksik, g amma ik a p agma ik
asosla ning uyg‘unligiga ayanadi. Til izimini chuqu o‘zlash i ish o‘qu chining ik ni
o‘g‘ i, a on a madaniya ga mos a zda i odalashini a’minlaydi.Ling is ik asosga
ayanilgan a’lim ja ayoni o‘qu chila ni eal hayo dagi muloqo ga ayyo laydi hamda
ula ning kommunika i kompe ensiyasini shakllan i adi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Hymes, D. (1972). On Communica i e Compe ence.
2. Ha me , J. (2007). The P ac ice o English Language Teaching.
3. Richa ds, J. C., & Rodge s, T. S. (2014). App oaches and Me hods in Language Teaching.
4. Nunan, D. (1991). Communica i e Tasks and he Language Cu iculum.
5. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Che illa ini o‘qi ishni yanada akomillash i ish
o‘g‘ isida”gi PQ–5117-son qa o i.
6. Jalolo , J. (2020). Che illa o‘qi ish me odikasi. – Toshken : O‘qi u chi nash iyo i.
7. C ys al, D. (2003). The Camb idge Encyclopedia o he English Language.
