Ok ab , 2025-Yil
73
OCHIQ KON ISHLARIDA QAZUVCHI-YUKLOVCHI MASHINALAR RATSIONAL
TURINI TADQIQ QILISH VA ASOSLASH
Jumaqulo Diyo bek Shodi o’g’li
Na oiy Da la Konchilik a Texnologiyala Uni e si e i Konchilik akul e i, Foydali qazilma
konla ini qazish yo’nalishi 2-bosqich magis an i.
Qu olo Adiz As aqulo ich
Ilmiy ahba : Texnika anla i dok o i, do sen
Muassasa: Na oiy Da la Konchilik a Texnologiyala Uni e si e i
Konchilik akul e i, Foydali qazilma konla ini qazish yo’nalishi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17331021
Anno a siya. Mazku ezisda ochiq kon ishla ida qo‘llaniladigan qazu chi-yuklo chi
mashinala ning a sional u ini anlash masalasi ko‘ ib chiqiladi. Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, kon
sha oi la iga mos a ishda yuqo i sama ado likka ega elek -gib id ekska a o la ning qo‘llanishi
maqsadga mu o iq ekanligi asoslab be ildi. Bundan ashqa i, mashinala ning exnik
pa ame la ini aqqoslash asosida qazu chi-yuklo chi mashinala ning yuqo i moslashu chanligi
o qali oydali qazilma qazib olish hajmi sama ado ligini oshi ish imkoniya la i ko‘ sa ildi.
Tadqiqo na ijala i ochiq kon ishla ida qazu chi-yuklo chi mashinala ni anlashda ilmiy
asoslangan yondashu ni ishlab chiqishga xizma qiladi a konchilik ko xonala ining ishlab
chiqa ish sama ado ligini oshi ishga yo dam be adi.
Kali so‘zla : ochiq kon, qazu chi-yuklo chi mashinala , a sional anlo , unumdo lik,
ene giya sama ado ligi.
Ki ish.
Na oiy iloya ining Qizilqum hududi O’zbekis on Respublikasining eng yi ik konchilik
ma kazi bo’lib, ko’plab ol in, os o i a qu ilish ma e ialla i konla i ma jud. Bunday u dagi
oydali qazilmala ni qazib olishda ochiq kon ishla ida qazu chi yuklo chi mashinala muhim ol
o’ynaydi.
Asosiy qism.
Ochiq konchilik ishla ida qazu chi-yuklo chi mashinala ning oydali qazilmani qazib
olish ja ayoniga a’si i a ahamiya i sezila li da ajada, xususan, qazu chi-yuklo chi mashinala
konchilik ko xonala ida ikki asosiy azi ani baja adi: og’ jinsla ini qazib olish a ula ni anspo
osi ala iga yuklash. Ula ning ishlash sama ado ligi bu un exnologik siklning ezligi a ishlab
chiqa ish hajmiga be osi a a’si ko’ sa adi.
Qizilqum hududi sha oi ida og’ jinsla i asosan ya im qa iq a qa iq jinsla bo’lganligi,
iqlim sha oi i yozda issiq, qishda so uq bo’lganligi sababli ishla iladigan exnikala bunday
sha oi la da ishlashga chidamli a xa siz bo’lishi ke ak.
Bunda biz akli e adigan qazu chi-yuklo chi mashinala ning ochiq kon ishla ida qo’llash
uchun kam miqdo da ene giya sa idan oydalanish o qali yuqo i sama ado likka e ishish a
yuqo i moslashu chanlik o qali oydali qazilma miqdo ini qazib olishda yo’qo ilish, si a sizlanish
kabi hola la ni kamay i ilishiga e ishiladi.
Bunday holla da elek yoki zamona iy gib id exnologiyala ga asoslangan qazu chi
yuklo chi mashinala ni qo’llashdan ibo a .
Ok ab , 2025-Yil
74
Bunda biz quyidagi anana iy EKG ipidagi ekska a o la ni yangi u dagi gib id
ekska a o la i bilan pa ame la ini solish i ib quyida ko’ ib chiqamiz:
1- asm. Ochiq konchilik ishla ida qo’llaniladigan ekska a o u la i
Vol o EC500 H
EKG-5A
1-jad al.
Pa ame la i
Vol o EC500 Hyb id
EKG-5A
Tu i
Gib id ekska a o
Elek ik ekska a o
Ko sh sig’imi
1.15-3.31 m3
5.2 m3
Qu a i
318 kV li gib id mo o
250 kV li elek mo o
Ishchi og’i ligi
52 onna
196 onna
Maks. Qazish adiusi
11.3 m
14.5 m
Maks. Ko shlash balandligi
7 m
10.3 m
Ene giya u i
Dizel + gib id ene giya
To’liq elek
A o -muhi ga a’si i
Zaha li gazla i bo , ammo
gib id ejimda kamayadi
Zaha li gazla ni chiqa maydi
Bu qazu chi yuklo chi mashinala ni bi bi iga solish i ish o qali quyidagi xulosaga
kelishimiz mumkin: Vol o EC500 Hyb id ekska a o i o’ acha ka alikdagi konla ga, ochiq kon
ishla iga mos keladi. Yoqilg’i ejash imkoniya iga ega, oda iy bunday pa ame dagi
ekska a o la ga nisba an 17% -20% gacha yoqilg’i ejaydi a yuqo i moslashu chanlik
xususiya iga ega. EKG-5A esa yi ik a o’ acha ka alikdagi ochiq konchilik ishla ida qo’llaniladi,
lekin ka a in a uzilma a logis ikani alab qiladi.
Xulosa
Ochiq kon ishla ida qazu chi-yuklo chi mashinala ning a sional u ini anlash kon-
geologik sha oi la i, ishlab chiqa ish hajmi a iq isodiy ko‘ sa kichla dan kelib chiqib amalga
oshi ilishi za u . To‘g‘ i anlangan exnika ishlab chiqa ish sama ado ligini oshi adi, xa aja la ni
kamay i adi hamda a o -muhi ga salbiy a’si ni minimum da ajaga ushi adi.
Shunday qilib, ochiq konchilik ishla ida qazu chi-yuklo chi mashinala a sional u ini
adqiq qilish a asoslash konchilik sanoa i i ojida muhim ilmiy a amaliy azi ala dan bi i
hisoblanadi.
Ok ab , 2025-Yil
75
Foydalanilgan adabiyo la o’yxa i:
1. www.nkmk.uz
2. h ps://ekg-5.com
3. h ps://www. ol oce.com
4. h ps://ac ual.ngmk.uz
