Ok ab , 2025-Yil
97
BOSHLANGʻICH SINF OʻQUVCHILARIDA IJTIMOIY TARMOQLARDAN OQILONA
FOYDALANISH MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Za ipo a Ma una Zoki qizi
Te miz da la pedagogika ins i u i
Boshlangʻich aʼlim yoʻnalishi 3- bosqich alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17331323
Anno a siya. Ushbu maqolada boshlang‘ich sin o‘qu chila ining a’lim a a biyasida
ij imoiy a moqla ning o‘ ni, ula ning ijobiy a salbiy a’si i, shuningdek, oqilona
oydalanishning pedagogik asosla i yo i iladi. Ij imoiy a moqla o qali o‘qu chila ni axbo o ga
chanqoqligini qondi ish, o‘qu mo i a siyasini kuchay i ish, odob-axloq qoidala iga amal qilish,
shaxsiy ma’lumo la ni himoya qilish kabi jiha la ahlil qilinadi. Maqolada o a-ona, o‘qi u chi a
jamiya ning hamko ligi o qali boshlang‘ich sin o‘qu chila ida axbo o madaniya ini
shakllan i ish yo‘lla i haqida bayon qilingan.
Kali soʻzla : Ij imoiy a moqla , boshlang‘ich a’lim, axbo o madaniya i, zamona iy
shaxs a biyasi, pedagogik yondashu , axloqiy a biya, shaxsiy ma’lumo la ni himoya qilish,
aqamli exnologiyala , media sa odxonlik in e ne xa sizligi, o a-ona a o‘qi u chi hamko ligi,
a’lim- a biya ja ayoni.
Bugungi globallashu a aqamli exnologiyala da ida yosh a lodning ij imoiy
a moqla ga qiziqishi sezila li da ajada o ib bo moqda. S a is ik ma’lumo la ga ko‘ a,
O‘zbekis on yoshla i o asida in e ne dan aol oydalanu chila ulushi qa iyb 70 oizni ashkil e adi,
ula ning aksa iya i esa ij imoiy a moqla da mun azam aq o‘ kazadi. Mazku hola , bi
omondan, bilim olish, axbo o almashish a muloqo qilish imkoniya la ini kengay i sa, boshqa
omondan, no o‘g‘ i ma’lumo la dan oydalanish, axbo o xa sizligining buzilishi hamda
psixologik salbiy oqiba la ga olib kelishi mumkin. Shu sababli boshlang‘ich a’lim bosqichidan
boshlab o‘qu chila da ij imoiy a moqla dan oqilona a maqsadli oydalanish madaniya ini
shakllan i ish dolza b ilmiy-amaliy azi a si a ida qa almoqda.
Boshlang‘ich sin da ida o‘qu aoliya i na aqa bolala ning bilish ja ayonla ini yuqo i
da ajada i ojlan i ish, balki ula ning ijobiy munosaba a shaxsiy si a la ini shakllan i ish uchun
ham keng imkoniya ya a adi. Mazku bosqichda bola shaxsining shakllanish ja ayoni izchil
da om e adi. O‘qu chining mak abdagi das labki mu a aqiya la i uning keyingi psixik
i ojlanishi hamda shaxsiy kamolo ida mus ahkam poyde o azi asini baja adi. Na ijada bola
as a-sekin oilada, sin jamoasida a keng oq ij imoiy muhi da o‘z o‘ nini anglab ye adi. Yangi
aoliya u i — o‘qu ja ayoniga qo‘shilishi esa unda asosiy aoliya ga nisba an yangicha qa ash
a mas’uliya li munosaba ni shakllan i adi. Shu a iqa, boshlang‘ich a’lim da i bolada na aqa
bilim olish, balki ij imoiy-madaniy muhi da aol shaxs si a ida shakllanish uchun za u sha -
sha oi la ni yuzaga kel i adi.
Ij imoiy a moqla zamona iy axbo o makonining aj almas qismi si a ida o‘qu chila ga
bi qa o imkoniya la ni aqdim e adi. Jumladan, ula a’limiy ma e ialla ni ezko olish,
dunyoqa ashni kengay i ish, ijodiy qobiliya la ni i ojlan i ish a muloqo ko‘nikmala ini
shakllan i ishga xizma qiladi.
Ok ab , 2025-Yil
98
Shu bilan bi ga, ij imoiy a moqla dan nazo a siz oydalanish o‘qu chila da o‘qishga
bo‘lgan e’ ibo ning pasayishi, yolg‘on a za a li ma’lumo la ning a qalishi hamda psixologik
qa amlikning yuzaga kelishi kabi salbiy oqiba la ga olib kelishi mumkin.
Boshlang‘ich sin yoshidanoq o‘qu chila da axbo o madaniya ini shakllan i ish ushbu
xa la ning oldini olishda muhim ahamiya kasb e adi. Axbo o madaniya ining asosiy jiha la i
quyidagila dan ibo a : ishonchli manbala ni anlash, za a li kon en dan saqlanish, shaxsiy
ma’lumo la ni himoya qilish hamda in e ne odobiga ioya e ish. Mazku ko‘nikmala ni
i ojlan i ish ja ayonida pedagogla u li me odla dan sama ali oydalanishla i lozim. Jumladan,
in e aol me odla , suhba la , olli o‘yinla a amaliy mashg‘ulo la o qali o‘qu chila ni o‘g‘ i
axbo o anlashga, in e ne xa sizligini a’minlashga a onlayn muloqo madaniya ini egallashga
yo‘nal i ish mumkin. Shu a iqa, ij imoiy a moqla dan oqilona oydalanish madaniya i yosh
a lodni aqamli jamiya da mas’uliya li a ongli ish i okchi si a ida shakllan i ishga xizma qiladi.
Axbo o exnologiyala i kon eks ida “ij imoiy a moq” a amasi oydalanu chi omonidan
ya a iladigan in e aol eb-say la ni angla adi. Bunday pla o mala da mazmunni shakllan i ish
be osi a a moq ish i okchila ining o‘zla i omonidan amalga oshi iladi. Ushbu a’ i
so siologiyada qo‘llaniladigan mazmundan a qlanadi. Chunki so siologiyada “ij imoiy a moq”
oda da ij imoiy obyek la si a ida namoyon bo‘ladigan ugunla gu uhi a ula o‘ asidagi o‘za o
aloqala dan ibo a mu akkab ij imoiy uzilma si a ida alqin qilinadi. Demak, axbo o
exnologiyala idagi ij imoiy a moq — bu umumiy man aa la ga ega oydalanu chila uchun
muloqo , hamko lik a aj iba almashu ini a’minlo chi a oma lash i ilgan ij imoiy muhi di .
Hozi gi globallashu a aqamli ans o ma siya sha oi ida o‘qi u chila dan o‘z anini
o‘qi ishda ij imoiy a moqla imkoniya idan sama ali oydalanish alab e ilmoqda. Zamona iy
a’lim izimla i ez o‘zga u chan dunyoda dolza blikni saqlab qolish a yuqo i sama ado likni
a’minlash azi asi bilan yuzma-yuz u ibdi. Shu nuq ai naza dan, ij imoiy a moqla a’lim
ja ayonini mode niza siya qilishda muhim ahamiya kasb e adi: ula bilim olish imkoniya la ini
kengay i adi, o‘qu chi a o‘qi u chi o‘ asidagi kommunika siyaning yangi shaklla ini yuzaga
kel i adi hamda zamona iy jamiya da za u bo‘lgan aqamli kompe ensiyala ni i ojlan i adi.
Bugungi kunda dunyo aholisining ya midan o ig‘i — qa iyb 3,8 millia d kishi ij imoiy
a moqla dan aol oydalanmoqda a ushbu ko‘ sa kich yil sayin o ib bo moqda. Masalan, 2019-
yildan buyon oydalanu chila soni 9,2 oizga oshgani kuza ilgan. S a is ik ma’lumo la ga ko‘ a,
2021-yilda in e ne oydalanu chila i ij imoiy a moqla da o‘ acha kuniga 2 soa 24 daqiqa aq
o‘ kazgan bo‘lsa, 2022-yilda bu ko‘ sa kich yana 1,4 oizga oshgan. 2024-yilga kelib esa
oydalanu chila ning ushbu pla o mala da aol ish i oki yanada kuchaygani qayd e ilgan.
Shunday qilib, ij imoiy a moqla na aqa shaxsiy muloqo osi asi, balki a’limni
akomillash i ish, audi o iyani keng jalb e ish a uzoq mudda li ij imoiy-pedagogik hamko likni
shakllan i ish uchun keng ko‘lamli imkoniya la ni aqdim e u chi global pla o ma si a ida
maydonga chiqmoqda.
Bugungi globallashu a aqamli exnologiyala as ida ij imoiy a moqla a’lim
ja ayonining sama ado ligini oshi ishda muhim osi a si a ida qa almoqda. Ula ning a’limga
in eg a siyasi bi nech a omilla bilan izohlanadi. Bi inchidan, kon en ni ya a ish a a g‘ib
qilish imkoniya i ma jud: ij imoiy a moqla o qali ilmiy adqiqo la na ijala ini keng
audi o iyaga ye kazish, yangi exnologiyala haqidagi yangilikla ni e’lon qilish, a’limiy maqolala ,
Ok ab , 2025-Yil
99
ideo da slikla a in og a ikala ni a qa ish mumkin. Ikkinchidan, be ilgan sa olla ga ja ob
be ish a in e ak i muloqo ja ayonini yo‘lga qo‘yish o qali alabala jamiya dagi muhim
oqeala ga munosaba bildi adila , muhokamala da ish i ok e adila a onlayn hamjamiya la da
aoliya yu i adila .
S a is ik ma’lumo la ga ko‘ a, dunyo aholisining ya mi kuniga o‘ acha uch soa ni ij imoiy
a moqla da o‘ kazadi. Bu esa a’limiy SMM aoliya ini alabala a keng jamoa chilik bilan
muloqo qilishning eng sama ali usulla idan bi iga aylan i adi. Ayniqsa, YouTube, Ins ag am,
TikTok kabi pla o mala o‘qu ma e ialla ini yanada izual, qiziqa li a qulay shaklda aqdim
e ish imkonini be adi. Video da slikla , a’limiy blogla , podkas la mu akkab ilmiy
ushunchala ni soddalash i ib, o‘qu ja ayonini in e aol a mo i a sion xususiya kasb e ishiga
xizma qiladi.
Ij imoiy a moqla a’lim ja ayonini alabala shaxsiy eh iyojla iga moslash i ishga yo dam
be adi. Maxsus o‘qu gu uhla i o qali ula da s ma e ialla ini muhokama qilishi, sa olla be ishi
a shaxsiy ik la ini bildi ish imkoniga ega bo‘ladila . Bu esa hamko lik ko‘nikmala ini
i ojlan i ishda muhim omil bo‘lib xizma qiladi. Jamoa iy loyihala , onlayn muhokamala ,
hamko likdagi opshi iqla o qali alabala bi galikda ik almashadi, muammola ni hamko lik
asosida hal qilishni o‘ ganadi. Shuningdek, ij imoiy a moqla dan oydalanish aqamli
sa odxonlikni oshi ishda ham muhimdi . Talabala u li aqamli osi ala a pla o mala dan
oydalanish ko‘nikmala ini egallaydi. Bu esa XXI as da za u bo‘lgan digi al kompe ensiyala ni
shakllan i ish uchun poyde o ya a adi. UNESCO (2023) hamda OECD (2024) hisobo la ida qayd
e ilishicha, o‘qu chila da aqamli ko‘nikmala ni shakllan i ish a’lim si a ini oshi ishning global
us u o yo‘nalishla idan bi i si a ida e’ i o e ilmoqda.
Ko‘plab a zallikla ga qa amay, a’limda ij imoiy a moqla dan oydalanish bi qa o
muammola ni ham yuzaga chiqa adi. Bi inchidan, max iylik a shaxsiy ma’lumo la
xa sizligini a’minlash muhim masalala dan bi idi . Ikkinchidan, no o‘g‘ i yoki za a li
ma’lumo la ning a qalishi o‘qu chila ning dunyoqa ashiga salbiy a’si ko‘ sa ishi mumkin.
Uchinchidan, ij imoiy a moqla dan haddan ashqa i oydalanish chalg‘i ish a psixologik
qa amlik kabi muammola ni kel i ib chiqa ishi eh imoldan xoli emas. Shu bois a’lim ja ayonida
ushbu salbiy jiha la ni minimallash i ish bo‘yicha maxsus pedagogik s a egiyala ishlab chiqish
za u .
Boshlang‘ich sin o‘qu chila i uchun ij imoiy a moqla dan oqilona oydalanish
madaniya ini shakllan i ishda o a-onala a o‘qi u chila hamko ligi muhim ahamiya ga ega.
O a-onala a zandining in e ne dagi aoliya ini nazo a qilib, uni oydali pla o mala ga
yo‘nal i ishi a shaxsiy namuna ko‘ sa ishi lozim. O‘qi u chila esa da s ja ayonida aqamli
esu sla dan oqilona oydalanib, bolala da ij imoiy mas’uliya , media sa odxonlik a axloqiy
qad iya la asosida ongli oydalanish ko‘nikmala ini shakllan i ishla i za u . Bu ja ayonda
suhba la , olli o‘yinla , onlayn ku ubxonala a in e ak i mashg‘ulo la dan oydalanish sama ali
hisoblanadi.
Xulosa qilib ay ganda, ij imoiy a moqla a’lim izimida chuqu o‘zga ishla ni yuzaga
kel i ib, zamona iy o‘qu ja ayonini yangilash a akomillash i ishda inqilobiy ol o‘ynamoqda.
Ula bilim olish imkoniya la ini kengay i adi, o‘qu ja ayonini shaxsiylash i adi,
hamko likni kuchay i adi a aqamli kompe ensiyala ni i ojlan i adi.
Ok ab , 2025-Yil
100
Shu bilan bi ga, ula ning xa -xa a la ini kamay i ish uchun o a-ona a o‘qi u chila ning
bi galikdagi sa’y-ha aka la i, shuningdek, a’limiy s a egiyala ni pux a ishlab chiqish alab e iladi.
To‘g‘ i yo‘nal i ilgan a’limiy yondashu o qali ij imoiy a moqla na aqa bilim olish
sama ado ligini oshi adi, balki o‘qu chila ning ma’na iy-axloqiy i ojlanishiga ham xizma qiladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Abdullaye a D., Raxma ullaye N. Pedagogika naza iyasi a amaliyo i. – Toshken : Fan,
2021.
2. Qodi o B. Axbo o exnologiyala i a a’lim ja ayoni. – Toshken : Inno a siya nash iyo i,
2022.
3. Абрамова О.М., Соловева О.А. Исползование социалних сетей в образователном
процессе // Молодой учений. 2016.
4. Берман Н.Д. Социальные сети в информa siонном пространстве ВУЗа //
Современные исследования социальных проблем (электронный научный журнал). –
2018.
