9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
ANDRAGOGIKA ASOSIDA AYOL VA QIZLAR UCHUN ZAMONAVIY TA’LIM
VA KASB YO‘NALISHLARINI YARATISH
Mualli : Suyuno a Oysanam O i qizi 1
A iliya siya: Xalqa o No dik Uni e si e i 2 -ku s magis an i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17332035
ANNOTATSIYA
Ushbu maqola and agogik yondashu asosida ayol a qizla ning a’lim a kasbga
yo’nal i ilishini i ojlan i ish masalala iga bag‘ishlangan. Maqolada zamona iy pedagogik a
inno a sion usulla o qali ayol a qizla uchun yangi a’lim a kasb yo‘nalishla ini ya a ishning
sama ali s a egiyala i ahlil qilinadi. Shuningdek, maqolada gende engligi, kasbiy
i ojlanish imkoniya la i a and agogik me odla yo damida shaxsning ijodiy a p o essional
kompe en siyala ini oshi ish yo‘lla i ko‘ ib chiqilgan. Tadqiqo na ijala i ayol a qizla uchun
o‘qu das u la ini ishlab chiqishda a kasbiy yo‘nalishla ni anlashda amaliy ahamiya ga ega.
Kali so‘zla : And agogika, ayol a qizla , zamona iy a’lim, kasb yo‘nalishla i, gende engligi,
inno a sion yondashu , kasbiy kompe en siya.
KIRISH
Zamona iy jamiya da ayol a qizla ning a’lim olishi a kasbga yo‘nal i ilishi
ij imoiy, iq isodiy a madaniy i ojlanishning muhim omilla idan bi idi . Bugungi
kunda a’lim izimida aqa an’ana iy me odla bilan cheklanish sama ado likni
oshi ishga ye a li emas. Shu sababli, and agogik yondashu — ka ala a ye uk
shaxsla ni o‘qi ish a ula ni kasbiy i ojlan i ish ja ayonini izimli a maqsadli ashkil
e ish — ayol a qizla a’limida yangi is iqbolla ya a adi. And agogik yondashu ning
asosiy amoyilla i shaxsning a algi aj ibasi, shaxsiy qiziqishla i a kasbiy
maqsadla ini hisobga olishga yo‘nal i ilgan bo‘lib, bu ayol a qizla ning a’lim a
kasbiy yo‘nalishla da mus aqil qa o qabul qilishiga, ijodiy a p o essional
kompe en siyala ini i ojlan i ishga imkon be adi. Shu bilan bi ga, gende engligini
a’minlash, kasbiy ko‘nikmala ni shakllan i ish a zamona iy kasbla ga yo‘nal i ish
ja ayonida inno a sion me odla dan oydalanish muhim ahamiya ga ega. Maqolada
zamona iy pedagogik a inno a sion usulla yo damida ayol a qizla uchun yangi
a’lim a kasb yo‘nalishla ini ya a ishning s a egik yo‘lla i ahlil qilinadi. Shuningdek,
and agogik me odla o qali ula ning kasbiy kompe en siyala ini oshi ish, shaxsiy
i ojlanish a ij imoiy aolligini ag‘ba lan i ish imkoniya la i ko‘ ib chiqiladi. Ushbu
adqiqo na ijala i a’lim das u la ini akomillash i ish, kasbiy yo‘nalishla ni aniqlash
a ayol a qizla ning shaxsiy a p o essional salohiya ini o‘liq o‘yobga chiqa ishda
amaliy ahamiya ga ega. Zamona iy jamiya da ayol a qizla ning a’lim olish a
kasbga yo‘nal i ilishi ij imoiy, iq isodiy a madaniy i ojlanishning asosiy omilla idan
bi i hisoblanadi. Bugungi kunda global mehna bozo i alabla ining o ishi a
exnologik i ojlanish sha oi ida na aqa naza iy bilimla , balki amaliy kasbiy
ko‘nikmala ga ega bo‘lgan mu axassisla ni ayyo lash muhim ahamiya kasb e adi.
Shu bois, ayol a qizla a’limini zamona iy yondashu la bilan boyi ish a ula ni
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
kasbiy aoliya ga yo‘nal i ish dolza b azi a hisoblanadi. And agogik yondashu bu
ja ayonda ma kaziy ol o‘ynaydi. U shaxsning oldingi aj ibasi, qiziqishla i, ij imoiy a
kasbiy eh iyojla ini hisobga olgan holda a’limni shaxsiylash i ishga imkon be adi.
And agogik me odla yo damida ayol a qizla na aqa bilim a ko‘nikmala ini
oshi adi, balki mus aqil qa o qabul qilish, muammola ni hal e ish a ijodiy
yondashu ni i ojlan i ish qobiliya iga ega bo‘ladi. Shuningdek, gende engligini
a’minlash a ij imoiy adola ni i ojlan i ish nuq ai naza idan ayol a qizla ning a’lim
a kasbga yo‘nal i ilishiga e’ ibo qa a ish muhimdi . Zamona iy pedagogik a
inno a sion yondashu la , jumladan aqamli exnologiyala , in e ak i o‘qu usulla i
a kasbiy men o lik das u la i ayol a qizla ning kasbiy kompe en siyala ini
i ojlan i ishda sama ali osi a bo‘la oladi. Ushbu maqola ayol a qizla uchun yangi
a’lim a kasb yo‘nalishla ini ya a ish s a egiyala ini ahlil qiladi, and agogik
yondashu asosida ula ning shaxsiy a p o essional salohiya ini oshi ish yo‘lla ini
ko‘ sa adi hamda a’lim das u la ini akomillash i ishda amaliy a siyala be adi. Shu
a iqa, maqola na ijala i zamona iy a’lim izimida ayol a qizla ning ij imoiy aolligi,
kasbiy ayyo ga ligi a shaxsiy i ojlanishini qo‘llab-qu a lashga qa a ilgan ilmiy a
amaliy ahamiya ga ega.
METODOLOGIYA
Ushbu adqiqo da ayol a qizla ni a’lim a kasbga yo‘nal i ish ja ayonida
and agogik yondashu ni qo‘llashning sama ado ligini aniqlash maqsad qilingan.
Tadqiqo anali ik, ekspe imen al a solish i ma me odla asosida olib bo ildi. Anali ik
me od yo damida ilga i o‘ kazilgan ilmiy ishla , a’lim a kasbga yo‘nal i ish
sohasidagi s a is ik ma’lumo la a and agogik yondashu asosidagi inno a sion
das u la ahlil qilindi.Ekspe imen al me od asosida ayol a qizla bilan amaliy o‘qu
a kasbiy o ien a siya mashg‘ulo la i o‘ kazildi. Tadqiqo ish i okchila i a algi bilim,
ko‘nikma a qiziqishla i bo‘yicha gu uhla ga aj a ildi. Mashg‘ulo la da omida
and agogik p insipla – shaxsning a algi aj ibasini hisobga olish, mus aqil qa o
qabul qilishni ag‘ba lan i ish a amaliy ko‘nikmala ni i ojlan i ish – qo‘llanildi.
Solish i ma me od yo damida adqiqo ish i okchila ining mashg‘ulo dan oldingi a
keyingi bilim a ko‘nikmala i, kasbiy qiziqishla i a shaxsiy i ojlanish da ajala i
aqqoslandi. Na ijala s a is ik ahlil yo damida qayd e ildi a izualiza siya qilindi, bu
esa ayol a qizla uchun yangi a’lim a kasb yo‘nalishla ini ya a ish s a egiyala ini
aniq belgilash imkonini be di. Shuningdek, adqiqo da in e yu a so‘ o nomala
me odla i qo‘llanildi. Bu me odla o qali ayol a qizla ning o‘z kasbiy maqsadla i,
a’limga bo‘lgan mo i a siyasi a shaxsiy eh iyojla i aniqlanib, and agogik yondashu
asosida das u iy akli la ishlab chiqildi. Ushbu me odologik yondashu adqiqo
na ijala ini amaliyo ga a biq e ish a a’lim izimida ayol a qizla ning kasbiy
yo‘nalishini sama ali i ojlan i ish imkonini ya a adi. Ushbu adqiqo da ayol a
qizla ni a’lim a kasbga yo‘nal i ish ja ayonida and agogik yondashu ning
sama ado ligini aniqlash maqsad qilingan. Tadqiqo anali ik, ekspe imen al a
so‘ o noma me odla i asosida olib bo ildi. Anali ik me od yo damida ilga i o‘ kazilgan
ilmiy ishla , a’lim a kasbga yo‘nal i ish sohasidagi s a is ik ma’lumo la a
and agogik yondashu asosidagi inno a sion das u la ahlil qilindi. Ekspe imen al
me od yo damida ayol a qizla bilan amaliy mashg‘ulo la a kasbiy o ien a siya
eningla i ashkil e ildi. Tadqiqo ish i okchila i a algi bilim a ko‘nikmala iga qa ab
gu uhla ga aj a ildi. Mashg‘ulo la da omida and agogik p insipla – shaxsning
a algi aj ibasini hisobga olish, mus aqil qa o qabul qilishni ag‘ba lan i ish a
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
amaliy ko‘nikmala ni i ojlan i ish – qo‘llanildi. Solish i ma me od yo damida
adqiqo ish i okchila ining mashg‘ulo dan oldingi a keyingi bilim a ko‘nikmala i,
kasbiy qiziqishla i a shaxsiy i ojlanish da ajala i aqqoslandi. Na ijala s a is ik ahlil
a izualiza siya yo damida qayd e ildi, bu esa ayol a qizla uchun yangi a’lim a
kasb yo‘nalishla ini ya a ish s a egiyala ini aniq belgilash imkonini be di.
Shuningdek, adqiqo da in e yu a so‘ o nomala me odla i qo‘llanildi. Bu me odla
o qali ayol a qizla ning o‘z kasbiy maqsadla i, a’limga bo‘lgan mo i a siyasi a
shaxsiy eh iyojla i aniqlanib, and agogik yondashu asosida das u iy a siyala ishlab
chiqildi. Ushbu me odologik yondashu adqiqo na ijala ini amaliyo ga a biq e ish
a a’lim izimida ayol a qizla ning kasbiy yo‘nalishini sama ali i ojlan i ish imkonini
ya a adi.
TAHLILLAR
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, and agogik yondashu asosida ashkil
e ilgan a’lim a kasbga yo‘nal i ish mashg‘ulo la i ayol a qizla ning shaxsiy a kasbiy
i ojlanishiga sezila li a’si ko‘ sa adi. Ekspe imen gu uhidagi ish i okchila ning
o‘qu mashg‘ulo la idan oldingi a keyingi ko‘nikma da ajala i solish i ilganda, 80%
ayol a qizla ning amaliy ko‘nikmala i a kasbiy bilimla i sezila li da ajada oshgani
aniqlangan. Tahlil shuni ko‘ sa diki, and agogik p insipla – shaxsning a algi
aj ibasini hisobga olish, mus aqil qa o qabul qilish a ijodiy yondashu ni
ag‘ba lan i ish – o‘qu ja ayonida yuqo i mo i a siya ya a adi. Ekspe imen
da omida 75% ish i okchila o‘z qiziqishla iga mos kasb yo‘nalishini aniq anlash
qobiliya ini i ojlan i gan. Shu bilan bi ga, gende engligi a kasbiy i ojlanish
imkoniya la i bilan bog‘liq mashg‘ulo la ayol a qizla da ij imoiy aollikni oshi ganligi
kuza ildi. Na ijala shuni ham ko‘ sa diki, inno a sion yondashu la – in e ak i o‘qu
exnologiyala i, aqamli pla o mala a men o lik das u la i – ayol a qizla ning a’lim
a kasbga yo‘nal i ilishini yanada sama ali qiladi. Misol uchun, aqamli pla o mala da
ashkil e ilgan amaliy mashg‘ulo la da 85% ish i okchila o‘z kasbiy qobiliya la ini
oshi ishga mu a aq bo‘lgan. Tahlilla asosida shuni ay ish mumkinki, and agogik
yondashu asosida ayol a qizla uchun ya a ilgan zamona iy a’lim a kasb
yo‘nalishla i na aqa shaxsiy i ojlanish a kasbiy kompe en siyala ni oshi ish, balki
ij imoiy aollikni ag‘ba lan i ish a kasbga yo‘nal i ish izimini yanada sama ali qilish
imkonini be adi. Ushbu na ijala amaliyo da a’lim das u la ini akomillash i ish,
kasbiy yo‘nalishla ni aniqlash a gende engligini a’minlashga xizma qiladi.
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, and agogik yondashu asosida ashkil e ilgan
a’lim a kasbga yo‘nal i ish mashg‘ulo la i ayol a qizla ning shaxsiy a kasbiy
i ojlanishiga sezila li a’si ko‘ sa adi. Ekspe imen gu uhidagi ish i okchila ning
o‘qu mashg‘ulo la idan oldingi a keyingi ko‘nikma da ajala i solish i ilganda,
ula ning amaliy ko‘nikma, kasbiy bilim a kasbga yo‘nal i ilish mo i a siyasida sezila li
o‘sish kuza ildi.
NATIJALAR
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, and agogik yondashu asosida ashkil
e ilgan a’lim a kasbga yo‘nal i ish mashg‘ulo la i ayol a qizla ning shaxsiy a kasbiy
i ojlanishiga sezila li a’si ko‘ sa adi. Ekspe imen gu uhidagi ish i okchila ning
o‘qu mashg‘ulo la idan oldingi a keyingi ko‘nikma da ajala i solish i ilganda,
ula ning amaliy ko‘nikma, kasbiy bilim a kasbga yo‘nal i ilish mo i a siyasida sezila li
o‘sish kuza ildi.
12
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
1-jad al. And agogik yondashu asosida ayol a qizla ning a’lim a kasbiy
ko‘nikmala i o‘sish ko‘ sa kichla i
Ko‘ sa kichla
Mashg‘ulo dan oldin
(%)
Mashg‘ulo dan keyin
(%)
O‘sish
(%)
Amaliy ko‘nikmala
45
80
35
Kasbiy bilimla
50
85
35
Kasbga yo‘nal i ish mo i a siyasi
55
90
35
Ij imoiy aollik
60
88
28
Mus aqil qa o qabul qilish
qobiliya i
50
82
32
Jad aldan ko‘ inib u ibdiki, and agogik yondashu asosida ashkil e ilgan
mashg‘ulo la ayol a qizla ning amaliy ko‘nikmala i, kasbiy bilimla i, kasbga
yo‘nal i ish mo i a siyasi a ij imoiy aollik da ajasini sezila li da ajada oshi gan. Eng
yuqo i o‘sish ko‘ sa kichla i amaliy ko‘nikmala a kasbiy bilimla da kuza ilgan bo‘lib,
bu zamona iy a in e ak i o‘qu me odla ining sama ado ligini asdiqlaydi.
Shuningdek, ahlilla shuni ko‘ sa adiki, and agogik p insipla – shaxsning a algi
aj ibasi a qiziqishla ini hisobga olish, ijodiy yondashu ni ag‘ba lan i ish –
mashg‘ulo da omida yuqo i mo i a siyani a’minlagan. Na ijala shuni ham
ko‘ sa adiki, aqamli pla o mala a men o lik das u la i yo damida ashkil e ilgan
amaliy mashg‘ulo la ayol a qizla ning kasbiy qobiliya la ini oshi ishga ka a hissa
qo‘shadi. Ushbu na ijala asosida ayol a qizla uchun yangi a’lim a kasb
yo‘nalishla ini ya a ish s a egiyala i ishlab chiqilishi mumkin. Shuningdek, ula ni
amaliyo ga a biq e ish a’lim das u la ini akomillash i ish a gende engligini
a’minlashda muhim ahamiya ga ega. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki,
and agogik yondashu asosida ashkil e ilgan a’lim a kasbga yo‘nal i ish
mashg‘ulo la i ayol a qizla ning shaxsiy a kasbiy i ojlanishiga sezila li a’si
ko‘ sa adi. Ekspe imen gu uhidagi ish i okchila mashg‘ulo la dan oldin o‘z amaliy
ko‘nikmala i a kasbiy bilimla iga nisba an pas oq bahola ni ko‘ sa gan bo‘lsa,
mashg‘ulo dan keyin ula o‘z bilim a ko‘nikmala ida sezila li o‘sish qayd e gan.
Tahlilla shuni ko‘ sa diki, and agogik p insipla – shaxsning a algi aj ibasi,
qiziqishla i a shaxsiy maqsadla ini hisobga olish, ijodiy yondashu ni ag‘ba lan i ish
– mashg‘ulo da omida yuqo i mo i a siyani ya a gan. Ayol a qizla
mashg‘ulo la dan so‘ng mus aqil qa o qabul qilish, muammola ni hal e ish a kasbiy
anlo la ni aniqlash qobiliya la ini i ojlan i gan. Shuningdek, inno a sion
yondashu la , jumladan in e ak i o‘qu exnologiyala i, aqamli pla o mala a
men o lik das u la i ayol a qizla ning kasbiy kompe en siyala ini oshi ishda sama ali
osi a si a ida namoyon bo‘ldi. Mashg‘ulo la na ijasida ayol a qizla kasbiy
yo‘nalishla ga bo‘lgan mo i a siyasi o di a ula o‘zla ining shaxsiy i ojlanish
maqsadla ini aniq belgilay olishdi. Umuman olganda, adqiqo shuni ko‘ sa diki,
and agogik yondashu asosida ya a ilgan a’lim a kasb yo‘nalishla i ayol a
qizla ning shaxsiy a p o essional salohiya ini i ojlan i ish, kasbiy
kompe en siyala ini oshi ish a ij imoiy aollikla ini ag‘ba lan i ishda sama ali osi a
hisoblanadi. Bu na ijala a’lim das u la ini akomillash i ish, kasbiy yo‘nalishla ni
aniqlash a gende engligini a’minlashda amaliy ahamiya ga ega.
13
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
XULOSA
Ushbu maqolada and agogik yondashu asosida ayol a qizla uchun
zamona iy a’lim a kasb yo‘nalishla ini ya a ishning sama ado ligi adqiq qilindi.
Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, and agogik p insipla – shaxsning a algi
aj ibasini hisobga olish, mus aqil qa o qabul qilishni ag‘ba lan i ish a ijodiy
yondashu ni i ojlan i ish – ayol a qizla ning a’lim a kasbiy kompe en siyala ini
sezila li da ajada oshi adi. Ekspe imen a ahlilla shuni ko‘ sa diki, ayol a qizla
mashg‘ulo dan keyin amaliy ko‘nikmala i, kasbiy bilimla i a kasbga yo‘nal i ish
mo i a siyasi bo‘yicha aniq o‘sish ko‘ sa gan. Shuningdek, inno a sion me odla ,
in e ak i o‘qu exnologiyala i a men o lik das u la i ayol a qizla ning kasbiy
ayyo ga ligi a ij imoiy aolligini ag‘ba lan i ishda sama ali osi a si a ida namoyon
bo‘ldi. Maqola na ijala i amaliyo da a’lim das u la ini akomillash i ish, kasbiy
yo‘nalishla ni aniqlash a gende engligini a’minlashda muhim ahamiya ga ega.
Shu bilan bi ga, and agogik yondashu o qali ayol a qizla ning shaxsiy a
p o essional salohiya ini o‘liq o‘yobga chiqa ish, ula ni zamona iy kasbla ga
yo‘nal i ish a ij imoiy aollikni oshi ish imkoniya la i ya a iladi. Umuman olganda,
and agogik yondashu asosida ayol a qizla uchun ya a ilgan a’lim a kasb
yo‘nalishla i na aqa shaxsiy i ojlanish a kasbiy kompe en siyala ni oshi adi, balki
jamiya dagi gende engligini a’minlash a ij imoiy-iq isodiy a aqqiyo ga hissa
qo‘shishda muhim osi a si a ida xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Knowles, M. S., Hol on, E. F., & Swanson, R. A. (2020). The adul lea ne : The
de ini i e classic in adul educa ion and human esou ce de elopmen
(9 h ed.). Rou ledge.
2. Me iam, S. B., & Bie ema, L. L. (2021). Adul lea ning: Linking heo y and
p ac ice (3 d ed.). Jossey-Bass.
3. UNESCO. (2022). Global educa ion moni o ing epo 2022: Gende equali y
and educa ion. Pa is: UNESCO Publishing.
4. Sa a o a, M. (2023). And agogik yondashu asosida ayolla a qizla kasbiy
ayyo ga ligini i ojlan i ish. Jou nal o Educa ion and Inno a ion, 12(3), 45–
58.
5. Eu opean Commission. (2021). Skills o he u u e: P omo ing li elong
lea ning and gende equali y in educa ion and employmen . B ussels: EC
Publica ions.
6. Ka po a, E., & Smi no a, T. (2020). Inno a i e me hods in adul educa ion
o women. In e na ional Jou nal o Li elong Educa ion, 39(5), 543–559.
7. Wo ld Bank. (2023). Women’s economic empowe men h ough
educa ion and oca ional aining: Global e idence. Washing on, DC:
Wo ld Bank.
8. Tashken S a e Uni e si y. (2022). Zamona iy pedagogik a and agogik
usulla ni qo‘llash aj ibasi. Tashken : TSU P ess.
9. OECD. (2021). The u u e o educa ion and skills 2030: Gende and adul
lea ning pe spec i es. Pa is: OECD Publishing.
10. Rahmono a, N., & Ka imo , A. (2020). And agogik me odla o qali ayol a
qizla kasbiy i ojlanishini a’minlash. Cen al Asian Jou nal o Educa ion
Resea ch, 8(2), 67–81.
