9
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
TA’LIM JARAYONIDA LIDERLIK KO‘NIKMALARINI SHAKLLANTIRISH:
GENDER JIHATLARNING TA’SIRI
Mualli : Yuldashe a Se a a Ruzimu odo na 1
A ilia siya: Xalqa o No dik Uni e si e i 2 -ku s magis an i 1
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17333169
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada o‘qu chila da lide lik xususiya la ini shakllan i ish ja ayonida gende
jiha la ining o‘ ni a ahamiya i yo i iladi. Tadqiqo da lide lik azila la ini i ojlan i ishning
psixologik-pedagogik asosla i ahlil qilinib, qizla a o‘g‘il bolala da bu si a la ning
shakllanishidagi a qla ochib be ilgan. Shuningdek, a’lim ja ayonida gende englikni
a’minlash, o‘qu chila ning ij imoiy aolligi a ashabbusko ligini kuchay i ish o qali lide lik
ko‘nikmala ini i ojlan i ish yo‘lla i ilmiy asoslab be iladi. Maqola na ijala i o‘qu ja ayonida
sama ali me odla ni qo‘llash o qali o‘qu chila ning lide lik azila la ini i ojlan i ishda gende
xususiya la ini hisobga olish za u ligini ko‘ sa adi.
Kali so‘zla : Lide lik xususiya la i, gende jiha la i, psixologik-pedagogik yondashu ,
o‘qu chila da lide lik, ij imoiy aollik, ashabbusko lik.
KIRISH
Bugungi globallashu a ezko ij imoiy o‘zga ishla da ida a’lim izimi na aqa
bilim be ish, balki shaxsning ij imoiy aol, ashabbusko a lide lik xususiya la iga ega
bo‘lishini ham a’minlashga qa a ilmoqda. O‘qu chila da lide lik azila la ini
shakllan i ish ula ning mus aqil ik lash, mas’uliya ni o‘z zimmasiga olish, jamoada
sama ali ishlash a muammola ni yangicha yondashu o qali hal e ish qobiliya la ini
i ojlan i ishda muhim omil hisoblanadi. Shu bois, mak ab a’limida lide likni
a biyalash masalasi bugungi kunda dolza b pedagogik muammola dan bi i si a ida
qa almoqda. Shu ja ayonda gende jiha la ni hisobga olish alohida ahamiya kasb
e adi. Chunki o‘g‘il bolala a qizla da lide lik xususiya la i u licha namoyon bo‘lishi,
ula ning psixologik a ij imoiy i ojlanishidagi a qla bilan chamba chas bog‘liqdi .
Masalan, o‘g‘il bolala ko‘p oq ashabbusko lik a mus aqillikni namoyish e sa, qizla
jamoa iy ishla da mas’uliya lilik a hamko likka moyilligi bilan aj alib u adi. Bunday
jiha la ni inoba ga olmagan aqdi da, a’lim ja ayonida lide lik xususiya la ini
shakllan i ishda bi omonlama yondashu ujudga kelishi mumkin. Shuningdek,
gende englik amoyilla iga asoslangan a’lim o‘qu chila ning shaxsiy salohiya ini
o‘liq o‘yobga chiqa ishga xizma qiladi. Mak abda ya a ilgan psixologik muhi ,
o‘qi u chi-pedagogla ning yondashu i hamda zamona iy me odla dan oydalanish
o qali ha ikki jins akilla ida lide lik azila la ini sama ali i ojlan i ish mumkin. Shu
maqsadda mazku maqolada o‘qu chila da lide lik xususiya la ini shakllan i ish
ja ayonida gende jiha la ining a’si i o‘ ganiladi, ma jud ilmiy qa ashla ahlil qilinadi
a amaliy a siyala be iladi. Zamona iy a’lim izimida o‘qu chila da lide lik
xususiya la ini shakllan i ish masalasi pedagogika anining muhim yo‘nalishla idan
bi i si a ida ko‘ ilmoqda. Chunki lide lik aqa gina ij imoiy aoliya da emas, balki
“RAQAMLI TRANSFORMATSIYA DAVRIDA
PEDAGOGIK TA’LIMNI RIVOJLANTIRISH
ISTIQBOLLARI”
10
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
shaxsiy i ojlanish, ijodko lik, mas’uliya a ashabbusko likni qo‘llab-qu a lo chi
muhim kompe ensiya si a ida namoyon bo‘ladi. Shu ja ayonda gende yondashu
alohida o‘ in u adi. Qizla a o‘g‘il bolala ning ij imoiy olla i, psixologik eh iyojla i a
mo i a sion xususiya la i u licha bo‘lgani sababli, ula da lide lik azila la ini
i ojlan i ishda a qlash, eng imkoniya la ya a ish a shaxsiy qobiliya la ni inoba ga
olish muhimdi .
XXI as da a’lim ja ayonida demok a ik amoyilla , inklyuzi lik a inno a sion
yondashu la keng qo‘llanila boshladi. Bu esa mak ab yoshidagi o‘qu chila da
gende engligini a’minlash o qali lide lik azila la ini shakllan i ish za u ligini
ko‘ sa adi. Masalan, o‘g‘il bolala da ashabbusko lik, ezko qa o qabul qilish, jamoani
boshqa ish qobiliya la i i ojlan i ilsa, qizla da muloqo chanlik, ijodiy yondashu a
muammola ni hal qilishda kons uk i lik kuchli oq ko‘ inadi. Pedagog oldidagi azi a
– ushbu xususiya la ni uyg‘unlash i ish, a’lim ja ayonida gende s e eo ipla ni
yengib o‘ ish a ha ikki jins akilla ida ham sama ali lide lik ko‘nikmala ini
shakllan i ishdan ibo a .
Shu bois, gende jiha la asosida lide lik si a la ini i ojlan i ish ilmiy-amaliy
jiha dan dolza b masala hisoblanadi. Mazku maqolada o‘qu chila da lide lik
xisla la ini shakllan i ishning naza iy asosla i, me odologiyasi hamda aj iba ahlilla i
yo i iladi. O‘qu chila da lide lik si a la ini shakllan i ish bugungi kunda na aqa a’lim
izimining, balki jamiya a aqqiyo ining ham us u o yo‘nalishla idan bi i sanaladi.
Chunki ha bi jamiya ning kelajagi aol, ashabbusko , ij imoiy mas’uliya ni his
qiladigan a hamko likda ishlash qobiliya iga ega yosh a lodga bog‘liqdi . Shu
ma’noda, gende jiha la ni hisobga olgan holda a’lim ja ayonini ashkil e ish na aqa
o‘qu chila ning indi idual salohiya ini o‘yobga chiqa adi, balki ula ni eng
imkoniya la asosida jamiya da o‘z o‘ nini opishga ham ayyo laydi. Globaliza siya,
aqamli ans o ma siya a ij imoiy munosaba la ning yangilanishi sha oi ida gende
yondashu o qali lide likni i ojlan i ish alohida ahamiya kasb e moqda. Xususan,
o‘g‘il bolala ko‘p oq ashabbusko lik a ezko likni namoyon e ishsa, qizla ijodko lik,
muloqo chanlik a mu osachilik qobiliya la i bilan aj alib u adi. Shu boisdan ham
pedagog oldida u gan muhim azi a – a’lim ja ayonida bu ikki jiha ni
uyg‘unlash i ish, lide lik azila la ini ha ikki jins akilla ida i ojlan i ishdi . Mazku
yondashu ning naza iy a amaliy jiha la ini o‘ ganish o qali biz o‘qu chila da ij imoiy
aollik, mus aqil qa o qabul qilish, mas’uliya ni bo‘lishish a jamoa iy ishla ni
sama ali ashkil e ish kabi lide lik kompe ensiyala ini i ojlan i ish imkoniya iga ega
bo‘lamiz. Shu sababli gende omilini inoba ga olgan pedagogik yondashu a’lim-
a biya ja ayonida muhim ahamiya kasb e adi.
METODOLOGIYA
Ushbu adqiqo da o‘qu chila da lide lik xususiya la ini shakllan i ish ja ayonida
gende jiha la ni o‘ ganish maqsad qilingan bo‘lib, me odologik yondashu si a ida
psixologik-pedagogik, so siologik hamda empi ik adqiqo usulla idan oydalanildi.
A alo, ma jud ilmiy adabiyo la a naza iy manbala ahlil qilinib, o‘qu chila da
lide lik si a la ini i ojlan i ishning naza iy asosla i yo i ildi. Keyinchalik so‘ o noma a
suhba la yo damida o‘qu chila ning lide lik azila la i, ashabbusko ligi, jamoa iy
ishla da ish i oki a gende a qla i aniqlab bo ildi. Tadqiqo ja ayonida 6–9-sin
o‘qu chila i o asida maxsus anke ala a qa ilib, ula dan 120 na a o‘qu chi (60 na a
qiz a 60 na a o‘g‘il bola) ish i ok e di. Anke ala da lide lik ko‘nikmala i, mas’uliya ni
o‘z zimmasiga olish da ajasi, ijodiy ashabbus a ij imoiy aollik kabi mezonla asosida
11
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
baholash amalga oshi ildi. Olingan ma’lumo la s a is ik qay a ishlanib, qizla a o‘g‘il
bolala da lide lik azila la ining shakllanishi o‘ asidagi a qla aniqlash i ildi.
Shuningdek, a’lim ja ayonida kuza u me odidan ham keng oydalanildi.
In o ma ika, sin ahba lik da sla i a u li sin dan ashqa i adbi la da o‘qu chila ning
aoliya i kuza ilib, ula ning lide lik si a la i qayd e ildi. Ekspe imen na ijala ini yanada
chuqu lash i ish uchun aqqoslash usuli qo‘llanildi: nazo a gu uhida an’ana iy
yondashu asosida, aj iba gu uhida esa gende jiha la i hisobga olingan inno a sion
me odla asosida a’lim ja ayoni ashkil e ildi. Bu yondashu yo damida o‘qu chila da
lide lik ko‘nikmala ining i ojlanish dinamikasi aniqlandi. O‘qu chila da lide lik
si a la ini shakllan i ish bugungi kunda na aqa a’lim izimining, balki jamiya
a aqqiyo ining ham us u o yo‘nalishla idan bi i sanaladi. Chunki ha bi
jamiya ning kelajagi aol, ashabbusko , ij imoiy mas’uliya ni his qiladigan a
hamko likda ishlash qobiliya iga ega yosh a lodga bog‘liqdi . Shu ma’noda, gende
jiha la ni hisobga olgan holda a’lim ja ayonini ashkil e ish na aqa o‘qu chila ning
indi idual salohiya ini o‘yobga chiqa adi, balki ula ni eng imkoniya la asosida
jamiya da o‘z o‘ nini opishga ham ayyo laydi.
Globaliza siya, aqamli ans o ma siya a ij imoiy munosaba la ning
yangilanishi sha oi ida gende yondashu o qali lide likni i ojlan i ish alohida
ahamiya kasb e moqda. Xususan, o‘g‘il bolala ko‘p oq ashabbusko lik a ezko likni
namoyon e ishsa, qizla ijodko lik, muloqo chanlik a mu osachilik qobiliya la i bilan
aj alib u adi. Shu boisdan ham pedagog oldida u gan muhim azi a – a’lim
ja ayonida bu ikki jiha ni uyg‘unlash i ish, lide lik azila la ini ha ikki jins akilla ida
i ojlan i ishdi . Mazku yondashu ning naza iy a amaliy jiha la ini o‘ ganish o qali
biz o‘qu chila da ij imoiy aollik, mus aqil qa o qabul qilish, mas’uliya ni bo‘lishish a
jamoa iy ishla ni sama ali ashkil e ish kabi lide lik kompe ensiyala ini i ojlan i ish
imkoniya iga ega bo‘lamiz. Shu sababli gende omilini inoba ga olgan pedagogik
yondashu a’lim- a biya ja ayonida muhim ahamiya kasb e adi. Mazku adqiqo da
o‘qu chila da lide lik si a la ini shakllan i ish ja ayonida gende jiha la ni hisobga
olish uchun kompleks me odologik yondashu qo‘llanildi. A alo, kuza u usuli o qali
o‘qu chila ning sin dagi aoliya i, jamoa iy ishla dagi ish i oki a ashabbusko lik
da ajasi ahlil qilindi. Shuningdek, so‘ o noma a in e yu usulla i yo damida
o‘qu chila ning o‘zini lide si a ida id ok e ish da ajasi, o‘za o munosaba la da eng
imkoniya la ga bo‘lgan munosaba i a psixologik ayyo ga ligi aniqlab bo ildi.
Tadqiqo me odologiyasida psixologik es la ham muhim o‘ in egalladi. Xususan,
kommunika i qobiliya la ni aniqlash es i, “lide lik olini baja ish” opshi iqla i a
ijodiy muammola ni hal qilishga yo‘nal i ilgan mashqla o qali qizla a o‘g‘il
bolala ning indi idual imkoniya la i baholandi. Bu o qali o‘qu chila da lide lik
azila la ining jinsiy xususiya la ga ko‘ a qanday a qlanishi aniqlanib, pedagogik
ja ayonda qo‘llash mumkin bo‘lgan sama ali yondashu la belgilandi.
Shuningdek, adqiqo da ekspe imen al mashg‘ulo la ham o‘ kazildi. Unda
gu uhli loyihala , olli o‘yinla a muammoli aziya la asosida opshi iqla ashkil
qilinib, o‘qu chila ning lide lik qobiliya la ini i ojlan i ishda hamko lik, mas’uliya a
ijodko lik elemen la i qo‘llanildi. Bu yondashu o qali gende jiha la ning
o‘qu chila ning lide lik xususiya la iga ijobiy a’si i amaliy jiha dan sino dan o‘ kazildi.
TAHLILLAR
O‘ kazilgan adqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, o‘qu chila da lide lik
azila la ining shakllanishida gende omili muhim ol o‘ynaydi. So‘ o nomala a
12
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
suhba la ahlili asosida aniqlanishicha, qiz o‘qu chila da ko‘p oq hamko lik,
jamoa iy ishla da mas’uliya ni o‘z zimmasiga olish a ashkilo chilik qobiliya la i
yaqqol namoyon bo‘lgan. O‘g‘il bolala da esa ashabbusko lik, mus aqil qa o qabul
qilish a muammoli aziya la da ezko yechim opish xususiya la i yuqo i oq
da ajada qayd e ildi. Bu esa ha ikki jins akilla ida lide lik si a la i u li yo‘nalishda
i ojlanishini ko‘ sa adi. Kuza u la na ijasida aniqlanishicha, qiz o‘qu chila ko‘p oq
sin adbi la ini uyush i ishda aol bo‘lib, gu uh ishla ida engdoshla ini qo‘llab-
qu a lash, mo i a siya be ish o qali o‘z lide lik azila la ini namoyon qilgan. O‘g‘il
bolala esa spo musobaqala i yoki ezko qa o alab qilu chi aziya la da o‘z
g‘oyala ini ilga i su ish a jamoani boshqa ishda aol ish i ok e gan. Ushbu kuza u la
gende jiha la ining lide likni shakllan i ish ja ayonida qanday aks e ishini amaliy
jiha dan ko‘ sa ib be di.
S a is ik ahlil na ijala iga ko‘ a, o‘qu chila ning 72% i (shu jumladan 39% qiz a
33% o‘g‘il bola) o‘zida lide likka oid aniq azila la ni namoyon e ganini ko‘ sa di. 18%
o‘qu chila lide lik azila la ini ba’zi aziya la da ko‘ sa gan, bi oq doimiy a ishda
emas. 10% o‘qu chila da esa lide lik si a la i ye a li da ajada i ojlanmaganligi
aniqlandi. Bu aqamla o‘qu chila da lide lik azila la ini shakllan i ishda gende
jiha la iga moslash i ilgan yondashu za u ligini isbo laydi. Shuningdek, ahlilla
shuni ko‘ sa diki, o‘qu chila ning lide lik azila la i na aqa jinsiy a qla , balki
a biya iy muhi , oila iy qo‘llab-qu a lash a pedagogning yondashu usulla iga
ham bog‘liq. Shu sababli, lide pedagog gende englikni a’minlagan holda,
o‘qu chila da indi idual imkoniya la ni o‘yobga chiqa ishga qa a ilgan me odla dan
oydalanishi za u . O‘qu chila da lide lik xususiya la ini shakllan i ishda gende
yondashu ning sama ado ligi ilmiy ahlilla o qali ko‘ ib chiqildi. Tadqiqo da omida
o‘qu chila ni kuza ish, so‘ o nomala o‘ kazish a psixologik es la o qali ula ning
lide lik si a la i baholandi. Olingan ma’lumo la ga ko‘ a, o‘g‘il bolala da
ashabbusko lik, ezko qa o qabul qilish a jamoani boshqa ish kabi azila la yuqo i
da ajada namoyon bo‘lsa, qizla da esa muloqo chanlik, ashkilo chilik, ijodiy
yondashu a muammola ga yechim opishda diploma ik yondashu us unligi
kuza ildi.
Tahlilla shuni ko‘ sa diki, a’lim ja ayonida gende engligini hisobga olish
na aqa o‘qu chila ning shaxsiy i ojlanishiga, balki bu un sin jamoasining ij imoiy-
psixologik muhi iga ham ijobiy a’si ko‘ sa adi. Masalan, lide lik ko‘nikmala ini
shakllan i ish bo‘yicha maxsus mashg‘ulo la a gu uhli opshi iqla ni ashkil e ishda
qizla ham, o‘g‘il bolala ham aol ish i ok e gan holda, bi -bi ining ijobiy jiha la ini
o‘ldi ib bo gan. Na ijada o‘qu chila da o‘za o hu ma , hamko lik, eng imkoniya a
ij imoiy mas’uliya ni his qilish kuchaygan. Shuningdek, o‘ kazilgan ahlilla da gende
s e eo ipla i lide lik i ojlanishiga ma’lum da ajada o‘sqinlik qilishi mumkinligi
aniqlangan. Ay im holla da o‘qu chi qizla o‘z ik ini e kin i oda e ishda sus oq bo‘lsa,
o‘g‘il bolala mas’uliya ni bo‘lishishda qiyinchilikka duch kelgan. Shu sababli pedagog
omonidan mo i a sion yondashu , psixologik qo‘llab-qu a lash a ijobiy
ag‘ba lan i ish usulla ini qo‘llash a siya e iladi.
NATIJALAR
Tadqiqo ja ayonida o‘ kazilgan so‘ o noma, suhba a kuza u la asosida
o‘qu chila da lide lik azila la ining shakllanish da ajasi hisob-ki ob o qali ahlil
qilindi. Umumiy hisobda 120 na a o‘qu chi ish i ok e ib, ula dan 60 na a i qizla , 60
na a i o‘g‘il bolala bo‘ldi. So‘ o nomala na ijala iga ko‘ a, o‘g‘il bolala ning 65 oizi
13
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
lide lik azila la ini aol namoyon qilgan bo‘lsa, qizla da bu ko‘ sa kich 79 oizni ashkil
e di. Demak, qizla da jamoa iy ishla da mas’uliya ni o‘z zimmasiga olish, boshqala ni
qo‘llab-qu a lash a ashkilo chilik azila la i kuchli oq ekanligi aniqlandi.
Shuningdek, mus aqil qa o qabul qilish a ashabbus ko‘ sa ishda o‘g‘il bolala
nisba an aol oq bo‘lib, 58 oiz o‘g‘il bola bu bo ada yuqo i ko‘ sa kichla ga ega bo‘ldi.
Qizla da esa ushbu ko‘ sa kich 47 oizni ashkil e di. Bu esa lide likning u li
yo‘nalishla i jinsiy a qla asosida i ojlanishini ko‘ sa adi. Ijodko lik a inno a sion
ik lash ko‘nikmala i ham hisobga olindi. Na ijala shuni ko‘ sa diki, qizla ning 73 oizi
da s a sin dan ashqa i aoliya da yangi g‘oyala akli qilgan bo‘lsa, o‘g‘il bolala da
bu ko‘ sa kich 69 oizni ashkil e di. Bu aqamla o‘qu chila lide lik azila la ini
shakllan i ishda qizla a o‘g‘il bolala ning o‘ziga xos kuchli omonla i ma judligini
ko‘ sa adi. Umumiy hisob-ki obla ga asoslanib ay ish mumkinki, o‘qu chila ning 72
oizida lide lik azila la i mun azam i ojlanayo gan bo‘lsa, 18 oizida bu si a la
aziya ga qa ab namoyon bo‘lmoqda, qolgan 10 oizida esa lide lik azila la i ye a li
da ajada i ojlanmagan. Shu bois, lide pedagogning asosiy azi ala idan bi i –
gende jiha la ni hisobga olgan holda ha bi o‘qu chida indi idual yondashu
asosida lide lik ko‘nikmala ini shakllan i ishdi .
XULOSA
O‘ kazilgan adqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, o‘qu chila da lide lik
azila la ini shakllan i ishda gende jiha la ni hisobga olish muhim ahamiya kasb
e adi. Qizla da ko‘p oq jamoa iylik, ashkilo chilik a mas’uliya lilik kabi xususiya la
yaqqol oq namoyon bo‘lsa, o‘g‘il bolala da ashabbusko lik, mus aqil qa o qabul
qilish a muammoli aziya la da ezko yechim opish si a la i us unlik qildi. Bu esa
ha ikki jins akilla ining lide lik salohiya i u li yo‘nalishla da i ojlanishini ko‘ sa adi.
Shuningdek, na ijala a’lim ja ayonida lide pedagogning yondashu usulla i
gende xususiya la ini inoba ga olgan holda ashkil e ilishi za u ligini ko‘ sa di. Aga
a’lim ja ayonida gende englikka amal qilinsa, o‘qu chila da lide lik azila la ini
yanada sama ali shakllan i ish mumkin bo‘ladi. Shu bilan bi ga, oila iy qo‘llab-
qu a lash, mak abdagi psixologik muhi a sin dan ashqa i aoliya ham
o‘qu chila ning lide lik si a la i i ojlanishida muhim omil bo‘lib xizma qiladi.
Umuman olganda, gende jiha la ini hisobga olgan holda o‘qu chila da lide lik
azila la ini shakllan i ish ula ning ij imoiy aolligi, ashabbusko ligi a shaxsiy
i ojlanishini a’minlaydi hamda kelajakda jamiya da aol, aqoba ba dosh shaxs
si a ida kamol opishiga xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Bass, B. M., & Riggio, R. E. (2006). T ans o ma ional leade ship (2nd ed.).
Mahwah, NJ: Law ence E lbaum Associa es.
2. Coleman, M. (2011). Women a he op: Challenges, choices and change.
Basings oke: Palg a e Macmillan.
3. Eagly, A. H., & Ca li, L. L. (2007). Th ough he laby in h: The u h abou
how women become leade s. Bos on, MA: Ha a d Business School P ess.
4. No house, P. G. (2021). Leade ship: Theo y and p ac ice (9 h ed.).
Thousand Oaks, CA: SAGE Publica ions.
5. Özdemi , N., & Gül ekin, Z. (2020). Gende and leade ship in educa ion: A
compa a i e s udy. In e na ional Jou nal o Educa ional Resea ch, 99,
101510. h ps://doi.o g/10.1016/j.ije .2019.101510
14
h ps://www.as -con e ence.com/
I SHO‘BA:
Si a li a’lim – ba qa o a aqqiyo ka ola i: xo ijiy aj iba a mahalliy amaliyo
6. Rhee, E., & Sigle , T. H. (2015). Un angling he ela ionship be ween gende
and leade ship. Gende in Managemen : An In e na ional Jou nal, 30(2),
109–133. h ps://doi.o g/10.1108/GM-09-2013-0104
7. Sa a o a, M. (2024). O‘qu chila da lide lik azila la ini shakllan i ishda
gende yondashu ning o‘ ni. Pedagogika a psixologiya ju nali, 12(4), 45–
52.
