ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
334
FUTBOL O‘YINIDA PSIXOLOGIK TAYYORGARLIKNING ROLI
Allambe geno Aydos Alaua dino ich
u bol ene i
Anno a siya
Mazku maqolada u bol o‘yinida psixologik ayyo ga likning ahamiya i, u bolchila ning uhiy
hola ini boshqa ish, mo i a siya a s essni yengish usulla i ilmiy asosda ahlil qilingan. Tadqiqo
da omida u bolchila ning psixologik ayyo ga ligi ula ning o‘yindagi sama ado ligiga be osi a
a’si ko‘ sa u chi muhim omil ekanligi aniqlangan.
Kali so‘zla : psixologik ayyo ga lik, u bol, mo i a siya, s ess, spo psixologiyasi, jamoa iy
muhi .
Ki ish
Fu bol na aqa jismoniy, balki uhiy ayyo ga likni ham alab qiladigan spo u idi . Zamona iy
u bol o‘yinida mu a aqiya ga e ishish uchun exnik a ak ik maho a bilan bi qa o da psixologik
ba qa o lik ham muhim ahamiya kasb e adi. O‘yin da omida u bolchi u li bosim, s ess, aqib a
omoshabinla a’si i os ida bo‘ladi. Shuning uchun mu abbiyla jismoniy mashg‘ulo la bilan bi
qa o da psixologik ayyo ga likka ham e’ ibo qa a ishla i za u .
Spo psixologiyasi – psixologiya sohasi bo‘lib, u spo musobaqala i a mashqla aq ida inson
psixikasining hola i, gu uhiy munosaba la ning psixologik qonuniya la ini adqiq qiladi (E.
G‘oziye ).
O‘zbekis onda spo psixologiyasi an si a ida das lab O‘zbekis on Da la jismoniy a biya
ins i u ining pedagogika a psixologiya ka ed asi bazasida shakllangan. Do sen L.E. Lebedyanskaya
1962- yildan 1972-yilga qada “Spo psixologiyasi”ning me odologik asosini ishlab chiqqan.
Ka ed a ashabbusi bilan 2009/2010-o‘qu yilida 5210200 – Psixologiya (spo ) bakala a’lim
yo‘nalishi ochilgan a spo psixologla ini ayyo lash yo‘lga qo‘yilgan.
Tadqiqo me odla i
O‘zbekis on Respublikasida jismoniy a biya a spo ni 2025- yilgacha i ojlan i ish Konsepsiyasida
“... spo mashg‘ulo la i o‘ ishning zamona iy naza iyala ini o‘zlash i ish, spo psixologiyasini
ushunish, spo ayyo ga ligi da ida ibbiy nazo a ni amalga oshi ish nuq ai naza idan ene la ni
ayyo lash a qay a ayyo lash ma kazla i aoliya ini yo‘lga qo‘yish” kabi masalalla ga alohida
eʼ ibo qa a ilgan. Shu bois, jismoniy a biya a spo bo‘yicha mu axassisla ni qay a ayyo lash a
malakasini oshi ish ku sla ida spo u la i bo‘yicha ene la ning psixologik sa odxonligini oshi ish,
dunyoqa ashla ini boyi ishda, bu sohada ilg‘o hisoblangan da la la dan spo psixologiyasi bo‘yicha
mu axassisla ni jalb qilish muhim ahamiya ga ega.
Spo aoliya ida ma’lum bi na ijala ga e ishish quyidagi jiha la bilan uz iy bog‘liq:
- bi inchidan, maxsus jismoniy mashqla ni baja ish da ida u li shakldagi muskulla aolligi
namoyon bo‘lib, spo aoliya i mobaynida inson ke akli da ajada jismonan chiniqadi, umumiy
jismoniy ayyo ga likga ega bo‘ladi;
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
335
- ikkinchidan, spo chini anlagan spo u i bilan bog‘liq bo‘lib, spo chidan muayyan
ko‘nikma, malakala ini akomillash i ib bo ishga in ilishi jismoniy mashqla ni baja ishda eng yuqo i
na ijala ni ko‘ sa ishga yo‘nal i ilgandi ;
- uchinchidan, spo chini anlagan spo u iga oid jismoniy mashqla ni baja ishda yuqo i
exnikasini egallash bilan bog‘liq bo‘lib, spo chidan maxsus a izchil a zda da om e adigan uzoq
aq li mashg‘ulo la ni alab e adi.
- o‘ inchidan, spo aoliya i spo ko‘ ashi bilan bog‘liqligi ya’ni, bu hola spo musobaqasi
ja ayonida alohida xa ak e ga ega bo‘lib, spo chida jismoniy kuchla ini yuqo i zo‘ iq i ishga, ka a
kuch a hissiy-i oda iy kechinmala ining chuqu ligi, psixik ja ayonla ning keskin aoliya ini
i ojlan i ishga yo dam be u chi, spo aoliya ining za u a kibiy qismi bo‘lgan, spo musobaqala i
ja ayonida keskin us olu chi bellashu la bilan bog‘liq;
- beshinchidan, jismoniy a ma’na iy kuchla ni namoyon bo‘lishi bilan bog‘liqligi ya’ni, spo
aoliya ini mu akkab uzilishga egaligini maxsus malaka a ko‘nikmala ni maksimal da ajada
aniqlash, mo o - ha aka chanlik qobiliya la ini i ojlan i ish, ula ni doimiy a ishda yuqo i da ajada
saqlab u ish za u ligi.
Tadqiqo da omida kuza u , so‘ o noma, suhba , a psixologik es la dan oydalanildi. Tadqiqo da
14–18 yosh o alig‘idagi 30 na a u bolchi ish i ok e di. Ula ning o‘yin pay idagi hissiy hola i, o‘ziga
ishonch da ajasi, mo i a siyasi a s essga ba doshliligi o‘ ganildi. Tahlil na ijala i psixologik
ayyo ga lik da ajasi bilan o‘yin na ijala i o‘ asida kuchli bog‘liqlik ma judligini ko‘ sa di.
Na ijala
Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, mun azam psixologik ayyo ga lik mashg‘ulo la ini o‘ kazgan
u bolchila o‘yinda ko‘p oq ishonch bilan ha aka qilgani, s essni yengil oq boshdan kechi gani a
jamoa bilan o‘za o muloqo i yaxshilanganligi kuza ildi. Masalan, o‘ziga ishonch da ajasi yuqo i
u bolchila muhim o‘yin daqiqala ida xa oga kam yo‘l qo‘ygan a qa o la ni ez oq qabul qilgan.
Spo psixologiyasi boshqa psixologiya sohala i bilan chamba chas bog‘liqdi . Jumladan, umumiy
psixologiya, ij imoiy psixologiya bilan bi galikda ilmiy izlanishla olib bo adi. Bu an spo chila ning
spo da yuqo i na ijala ga e ishishla i yo‘lida xizma qiladi. Kishila ning spo aoliya i uning boshqa
aoliya u la idan a q qiladi.
Spo aoliya ining asosini jismoniy madaniya mashg‘ulo la i a spo psixologiyasi anining asosiy
azi asi spo chila ni spo musobaqala ida qa nashishga ayyo lashdan ibo a . Bu ayyo ga lik
ja ayon spo chila dagi maxsus jismoniy si a la ni, ko‘nikmala ni, qobiliya la ni shakllan i ish,
bilimla ni o‘s i ish, jismoniy a uhiy qiyinchilikla ni yеngish kabila ga paydo bo‘ladigan jismoniy
a uhiy ayyo ga lik uslubla ini yanada akomillash i ishni alab qiladi. Shuningdek, spo
psixologiyasi ani spo chining o‘z gu uh a'zola i bilan o‘za o o‘g‘ i munosaba la o‘ na ish
yo‘lla ini ko‘ sa adi.
Spo chining jismoniy, psixologik, ak ik, exnik ayyo ga ligini ham o‘ ganadi. Spo psixologiyasi
ha bi spo u ini (masalan, u bol psixologiyasi, suzish psixologiyasi, musobaqa aoliya ining
psixologiyasi) alohida o‘ ganadi.
Muhokama
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-2.889,
2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-10
336
Psixologik ayyo ga lik u bolchi aoliya ida muhim o‘ in u adi. U spo chining o‘zini nazo a qilish,
aqoba ga ba dosh be ish a mo i a siyani saqlab u ish qobiliya ini i ojlan i adi. Tadqiqo
na ijala iga asoslanib, psixologik mashg‘ulo la ni jismoniy ayyo ga lik bilan uyg‘unlash i ish
a siya e iladi. Masalan, izualiza siya, au ogen mashqla , medi a siya a jamoa iy mo i a sion
suhba la u bolchila ning uhiy ayyo ga ligini oshi adi.
Xulosa
Xulosa qilib ay ganda, u bol o‘yinida psixologik ayyo ga lik u bolchining o‘yindagi
mu a aqiya ini belgilo chi asosiy omilla dan bi idi . Ruhiy jiha dan ba qa o u bolchi s essni
yengadi, xa ola ni ahlil qiladi a jamoa iy uhni mus ahkamlaydi. Shuning uchun spo mu abbiyla i
psixologik ayyo ga likni ayyo lo ja ayonining aj almas qismi si a ida yo‘lga qo‘yishla i lozim.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Ma ens R. (2023). Success ul Coaching. Human Kine ics Publishe s.
2. Weinbe g, R., & Gould, D. (2018). Founda ions o Spo and Exe cise Psychology. Human
Kine ics.
3. Yuldashe A. (2022). Spo psixologiyasi asosla i. Toshken : O‘zDJTI nash iyo i.
4. FIFA T aining Manuals (2024). Psychological P epa a ion in Foo ball.
