PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
90 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
HOMILADOR AYOLLARGA EKOLOGIYA TA’SIRI
Japa be geno a Kamila Rashido na
Assis an o’qi u chi Qo aqalpoq ibbiyo ins i u i
Anno a siya
Ushbu maqolada a o -muhi ning i loslanishi a ekologik omilla ning homilado
ayolla saloma ligiga a’si i ilmiy ahlil qilinadi. Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, ha o, su
a oziq-o qa a kibidagi oksik moddala ning o ishi homilaning i ojlanish
ja ayoniga salbiy a’si ko‘ sa adi. Shuningdek, ekologik s ess, adia siya a kimyo iy
omilla na ijasida onaning immun izimi susayib, ug‘ma pa ologiyala xa i oshadi.
Maqolada ekologik omilla ni kamay i ish, p o ilak ika cho ala i a sog‘lom u mush
a zini shakllan i ish bo‘yicha a siyala be ilgan.
Kali so‘zla : ekologiya, homilado lik, oksik moddala , adia siya, immuni e , ona a
bola saloma ligi, p o ilak ika.
Ki ish
So‘nggi yilla da ekologik muammola global da ajaga chiqdi. A mos e a ha osining
i loslanishi, su manbala ining kimyo iy moddala bilan zaha lanishi, adia siya
onining o ishi inson saloma ligiga jiddiy xa ug‘di adi. Ayniqsa, bu hola homilado
ayolla uchun yanada xa li, chunki ekologik omilla be osi a homila i ojlanishiga
a’si qiladi.
Dunyo sog‘liqni saqlash ashkilo i (DSST) ma’lumo la iga ko‘ a, ha yili millionlab
bolala ona qo nidayoq ekologik a’si u ayli u li ug‘ma kasallikla bilan
ug‘ilmoqda. O‘zbekis onda ham bu muammo dolza b bo‘lib, ay im indus ial
hududla da (masalan, Olmaliq, Chi chiq, Na oiy iloya la i) ha oda za a li gazla
me’yo dan bi necha ba a a yuqo i.
Mazku adqiqo ning maqsadi – homilado ayolla o ganizmiga ekologik omilla
a’si ini ahlil qilish, asosiy xa manbala ini aniqlash a ula ning oldini olish cho ala i
bo‘yicha ilmiy a siyala ishlab chiqishdi .
Me odla
Tadqiqo da ibbiy-biologik kuza u , s a is ik ahlil, labo a o iya sino la i a anke ali
so‘ o me odla idan oydalanildi.
Su xonda yo iloya i bo‘yicha 2022–2024-yilla o alig‘ida 120 na a homilado ayol
kuza u ga olindi.
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
91 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
Tahlil quyidagi yo‘nalishla da amalga oshi ildi:
Ha odagi i loslan i u chi moddala – SO₂, NO₂, a chang za ala i miqdo i.
Ichimlik su idagi ni a la a og‘i me all ionla i – Pb²⁺, Cd²⁺.
Ayolla qon a kibi a gemoglobin da ajasi – anemiya a oksin o‘planishini aniqlash.
Homilaning ul a o ush ekshi u i (UTT) – i ojlanish ko‘ sa kichla ini baholash.
Homilado ayolla da oliy kislo asining ye ishmo chiligi u li kasallikla ga sabab
bo’ladi. oliy kislo asi ye ishmo chiligi gema ologik kasallikla , jumladan,
megaloblas ik anemiya bilan bogʻliq muammola ni ham kel i ib chiqa moqda. S a is ik
maʼlumo la ga koʻ a, O ol Buyi zonasida homilado ayolla ning 15-18%
megaloblas ik anemiyadan aziya chekmoqda, bu esa homila ichidagi i ojlanishdagi
nuqsonla ning oshishiga olib kelu chi muhim omildi . Ushbu ak la oziq-o qa
mahsulo la ini oliy kislo asi bilan boyi ish, sogʻliqni saqlash izimida p o ilak ik
cho a- adbi la ni ishlab chiqish a amalga oshi ish za u ligini koʻ sa moqda. JSST
maʼlumo la iga koʻ a, bunday das u la ne naychala i kasallikla ini 70% gacha
kamay i ishi mumkin, bu esa aholining sogʻliq hola ini yaxshilash imkonini
be adi.Shundan kelib chiqib maqola O ol Buyi zonasida oliy kislo asi
ye ishmo chiligi bilan bogʻliq sogʻliq muammola ini ahlil qilish a bu muammola ni
ba a a e ish uchun za u boʻlgan p o ilak ik cho a- adbi la ni oʻ ganishga qa a ilgan.
Na ijala
Tadqiqo na ijala i quyidagila ni ko‘ sa di:
Ha o i loslanish da ajasi yuqo i bo‘lgan hududla da yasho chi homilado ayolla da
gemoglobin da ajasi 10–15% pas bo‘lgan.
Sanoa chiqindila i bilan i loslangan su dan oydalanadigan ayolla da e i o si la soni
kamayishi a o ganizmda qo‘ g‘oshin izla i aniqlangan.
UTT na ijala iga ko‘ a, ekologik jiha dan oza hududla da homilala no mal
i ojlangan bo‘lsa, za a li hududla da 18% hola da i ojlanish kechikishi kuza ilgan.
Ekologik s ess a psixologik omilla ham homilado lik ja ayonini mu akkablash i ib,
ug‘ uq mudda ining qisqa ishiga olib kelgan.
Muhokama
Ekologik i loslanish insonning ba cha biologik izimla iga a’si e adi. Homilado
ayolla da esa bu a’si yanada kuchli oq kechadi, chunki onaning qon aylanish izimi
o qali ba cha moddala ning bi qismi homilaga o‘ adi.
Toksik gazla (masalan, ka bon monoksid, azo oksidla i) gemoglobin bilan bi ikib,
kislo od ashishni qiyinlash i adi, na ijada e al gipoksiya hola i yuzaga keladi. Bundan
PROBLEMS AND SOLUTIONS OF
SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH
Volume 02, Issue 09, 2025
92 PROBLEMS AND SOLUTIONS OF SCIENTIFIC AND INNOVATIVE RESEARCH uni e salcon e ence.us
ashqa i, og‘i me all ionla i (qo‘ g‘oshin, kadmiy, simob) DNK eplika siyasiga za a
ye kazadi, bu esa gene ik mu a siyala xa ini oshi adi.
Psixologik s ess, adia sion on a o qa lanishdagi mu ozana sizlik esa homila
i ojlanishini yanada mu akkablash i adi.
Ekologik xa ni kamay i ish uchun quyidagi cho a- adbi la muhim:
Toza su manbala idan oydalanish;
Ha oning i loslanish da ajasini mun azam moni o ing qilish;
Homilado ayolla uchun ekologik xa siz o qa lanish das u ini jo iy e ish;
P o ilak ik ekshi u la ni kuchay i ish.
Xulosa
Homilado ayolla ga ekologik omilla ning a’si i kompleks ja ayon bo‘lib, u
o ganizmning iziologik, immun a endok in izimla iga za a ye kazadi. Tadqiqo
na ijala i shuni ko‘ sa diki, ha o, su a oziq-o qa a kibidagi za a li moddala
na aqa onaning sog‘lig‘iga, balki homila i ojlanishiga ham jiddiy a’si qiladi.
Shu bois ekologik sog‘lom muhi ya a ish, ekologik a’limni kuchay i ish a homilado
ayolla ni maxsus ibbiy nazo a da saqlash dolza b masaladi .
Foydalanilgan adabiyo la
1. Jahon sog‘liqni saqlash ashkilo i (WHO). En i onmen al Heal h and P egnancy,
2022.
2. Ka imo a D. “Ekologik omilla a ona saloma ligi”, Tibbiyo a biologiya
ju nali, 2023.
3. Rasulo A. Inson iziologiyasi a ekologiya asosla i. – Toshken : Fan, 2019.
4. G‘a u o a M. Ekologiya a sog‘lom a lod muammola i. – Toshken : Yangi as
a lodi, 2021.
5. www.who.in , www.heal h.go .uz
