ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 84
FRANSUZ TILI FRAZEOLOGIK BIRLIKLAR
ETIMOLOGIYASIDAGI MA’NOVIY MUTANOSIBLIK HOLATI
Zul iya Da ono a
O’zbekis on da la jahon illa i
uni e si e i do sen i
Sa inoz Azamjono a
O’zbekis on da la jahon illa i
uni e si e i 3-ku s alabasi
Anno a siya: ushbu maqolada ansuzcha azeologik bi likla e imologiyasi
xususidagi ma’no iy mu anosiblik hola i yo i ilgan bo`lib, e imologiya hamda
azeologiyani bi -bi iga bog’liq holda o’ ganishning muhimligi, hamda bu ilde
keng qo`llaniladigan qiziqa li ibo ala haqida so`z yu i ilgan.
Kali so'zla : xo ijiy illa , e imologiya, azeologiya, azeologik bi likla ,
lug'a , a ixiy ibo ala , a jima, a jimon
Аннотация: В данной статье освещается вопрос семантического
соответствия во фразеологических единицах французского языка с точки
зрения их этимологии. Подчёркивается важность изучения этимологии и
фразеологии во взаимосвязи, а также рассматриваются интересные и широко
употребляемые выражения во французском языке.
Ключевые слова: иностранные языки, этимология, фразеология,
фразеологические единицы, словарь, исторические выражения, перевод,
переводчик.
Anno a ion: This a icle explo es he issue o seman ic co espondence in
F ench ph aseological uni s om an e ymological pe spec i e. I emphasizes he
impo ance o s udying e ymology and ph aseology in an in e connec ed manne and
examines in e es ing and commonly used exp essions in he F ench language.
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 85
Keywo ds: o eign languages, e ymology, ph aseology, ph aseological uni s,
dic iona y, his o ical exp essions, ansla ion, ansla o .
O’zbekis onni dunyoga ani ishda, alba a, xo ijiy illa ni bilishning o’ ni
beqiyosdi . Bugungi kunda che el adabiyo i, madaniya i, san’a ini o’ ganishimizda
a jimon yozu chila imizning o’ ni beqiyosdi . Badiiy ma n a jimasida kuza ilgan
asosiy muammola dan bi i azeologizmla a jimasidi . Ushbu holdan kelib chiqib,
azeologik bi lashma a uning a jimadagi i odasini o’ ganish a jimon oldidagi
muammola ni bi oz bo’lsada, yengillash i adi.
F ansuzcha azeologik bi likla ning e imologiyasi xususidagi ishla bi necha
as la dan buyon ansuz ilshunosla i diqqa ma kazida bo’lib kelmoqda. E imologik
izlanishla , a alo, ansuzcha azeologik bi likla ni naza iy jiha dan o’ ganishni
aqazo e adi. Tadqiqo la na ijasida e imologiya azeologiyaning mus aqil bo’limi
si a ida aj alib chiqdi a aynan azeologik bi likla ning e imologiyasi adqiqo la
kun a ibiga qo’yildi.
E imologiya so`zi g ekcha ’’e umologia’’, ’’asl ma’no’’ so’zidan kelib
chiqqan. E imologiya - ha bi so’zning kelib chiqish a ixini, e olyu siyasini
o’ ganu chi ilshunoslikning bi bo’limi. E imologiyada so’z a so’z bi ikmla ining
kelib chiqish asosla i aniqlanadi, azeologiyada ilning lug’a boyligidagi ko’chma
ma’noli u g’un kons uksiyala , azemala xususida bahs yu i iladi. F ansuz
ilshunosla i bi inchila dan bo’lib azeologik bi likla e imologiyasini
semasiologiya bilan bog’liq holda o’ ganishadi. R.A.Budago “Ga chi e imologik
izlanishla u li maqsadla ni i odalasada, ula ba ibi bi -bi iga ayanib ish
ko’ adila ”, deb ay ib o’ gan edi. Bu bo ada ansuz ilshunosla i o’g’ i yo’ldan
ke ishgan ula e imologiya hamda azeologiyani bi -bi iga bog’liq holda
o’ ganishgan. Chunki, azeologik bi likla a kibidagi ma’no o’ ganilmasdan u ib,
ula ning e imologiyasini o’ ganish mumkin emas.
F ansuz ilshunosla i aynan shu masala yuzasidan ko’plab ishla olib bo dila
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 86
a bu adqiqo la ula ning yu ug’i edi. F ansuzcha azeologik bi likla ni e imologik
nuq ai naza dan ahlil qilish na ijasida shunday hola la ko‘zga ashlanishi
mumkinki, ibo ala a kibida ish i ok e gan leksik komponen la o‘zla ining
i odalayo gan so ma’nola iga mos kelishi ham yoki mos kelmasligi ham mumkin.
Masalan, salbiy ma’nodagi eshak, ulki, ilon, cho‘chqa, maymun, bo‘ i kabi
hay on nomla i ishla ilgan azeologik ibo ala i odalayo gan ma’no ham salbiy
bo‘lishi yoki aksincha, bulbul, qo‘y, o kabi ijobiy ma’noni i odalo chi hay on
nomla i ishla ilgan azeologik ibo ala i odalayo gan ma’no esa ijobiy bo‘lishi
mumkin.
Ta ix za a aqla ining xaba be ishicha bu ibo a ilk ma o aba 1640 yilda keng
a qalgan. Ya’ni 373 yil oldin is e’molga ki ib kelgan. Bu a ixiy ibo ala gu uhiga
ki adi. Uning kelib chiqish a ixi Bask qabilasi bilan bog’liqdi . XVII as da Baskla
qabilasi bi jamoa bo’lib Ispanla bilan chega adosh qushni bo’lib yashashgan ekan.
U ye da ansuz ilini o’ ga adigan aqa gina bi a mak ab bolib u ye da ansuz ilini
o ga u chi yagona oqi u chi bo’lgan ekan. Osha da da ispanla cho achilikda
ilg`o bolishgan. Ula boqqan ha bi sigi juda ham ko’p su be a a ha doim
inimsiz ka sh qay a ib u a kan. Mak abda ishlo chi ansuz ili oqi u chisi ansuz
ilini juda ham ez gapi a , uning gapini hech kim ushunmas a anglay olmas ekan.
Chunki u ilni yaxshi bilmas, ozini bilimdon ko' sa ish maqsadida na as olmasdan
ez gapi a edi. Uning gapi ishini xuddi inimsiz ka sh qay a adigan sigi ga
qiyoslasha di. Oshandan boshlab ansuz ilini buzib, ushuna siz gapi adiganla ga
nisba an ushbu ibo a qo`llanilib kelinmoqda.
Quyidagi ibo adan asa la da a mu oyibala da ham keng qollaniladi.
«Jacques Collin pa lai le ancais comme une ache espagnol» (Hono e de
Balzac, Splandeu s e mise es des cou isanes)
Bu haqda shunday kulgili xanda ma jud: «..... à l’issue de la inale de Roland
Ga os de juin 1993 en e Jim Cou ie , Ame icain e Se gi B ugue a, espagnol ce
de nie , ainqueu du ma ch, ba agouine quelque pa oles dans un ançais plus
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 87
qu’app oxima i , alo s que Cou ie , dans un ès bon ancais, s’es excusé de pa le
no e langue comme une ache espagnol, en ega dan de açon appuyeé son
ad e sai e. »
«Fin comme une dague de plomb» - kal a axm, zehni pas odam.
Yuqo idagi ibo aning kelib chiqish a ixi Rable ijodiga bo ib aqaladi. Rable
ozining «Ga gan ua a Pan eg uel» asa ida bosh qah amon hisoblangan Pan eg uel
omonidan kesa iq gapla ga aynan mana shu ibo ani kop ma o aba ishla gan. Hozi gi
ansuz ilida ushbu ibo aning ek i alen i si a ida «Fin comme du g os sel» ibo asi
ishla iladi. Yani, kal a axm, gapga da o ushunmaydigan insonla uchun aynan
mana shu ibo a qollaniladi. Bu ibo a ayni aq da a ixiy ibo ala u iga mansubdi :
“Il es in comme une dague de plombe, se di d’un homme qui, ayan l’esp i
g ossie , eu ai e le in”.
«C’es un coq de pa oisse – Qishloqning eng oldi yigi i ».
Bu ibo a XVII as da F ansiya qishloqla ining bi ida paydo bolgan. O'sha
da da qishloqning e kakla i, yigi la i oilasini boqish uchun pul ishlash maqsadida
u li xil shaha la ga bo ib ishlab kelisha edi. Shu qishloqda bi boy zodagon yasha
ekan. Uning yakkayu yagona o`gli bolib, u yalqo ligi, beo’xsho ligi bilan dong
a a gan edi. Boy a zandini uylan i ish maqsadida kelin ax a ib kop joyla ga
bo ibdi. So chilikka bo ganda boy o`glini a i ini osmonla ga ko’ a a a ushbu
ibo ani «C’es un coq de pa oisse» inimsiz ak o lagan ekan. Shundan boshlab
qizla yigi ni ko ganda yuqo idagi ibo ani ay ib axmoq qilisha ekan. Ushbu ibo a
hali hanuz qo'lidan ish kelmaydigan maq anchoq yigi la ga nisba an qo`llanilib
kelmoqda.
Xulosa qilib ay ganda, ansuz ili dunyoning nu uzli illa idan bi i qa o iga
ki adi. Chunki u BMT ning (Bi lashgan Milla la Tashkilo i) 6 a asmiy illa idan
bi i sanaladi. Bu ildan psixologiya, alsa a, huquq, ibbiyo sohala idagi xalqa o
ilmiy kon e ensiya a simpoziumla da oydalaniladi. Badiiy ma n a jimasida
kuza ilgan asosiy muammola dan bi i azeologizmla a jimasidi . Ushbu holdan
ZAMONAVIY TA'LIMDA FAN VA INNOVATSION TADQIQOTLAR
ZTFIT — h p://zam adqiqo .uz/index
3-son 9– o’plam 2025 y. Sahi a: 88
kelib chiqib azeologik bi lashma a uning a jimadagi i odasini u ganish a jimon
oldidagi muammola ni bi oz bulsada yengillash i adi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Алексеев Г.П., Скепеская Г.И., Тарасова А.Н., Рощупкина Е.А. G ammai e
p a ique du ançаis mode ne. М., ВШ, 1985. -189 p.
2. Аристотель. Аналитика. Первая и вторая. Госполитиздат. М., 1952.
3. Березин Ф.М., Головин Б.Н. Общее языкознание. М., ВШ, 1979. – 396 с.
4. Бушуй А.М. Язык и действительность. Ташкент, Фан, 2005. - 144с.
