551
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
1C: KORXONA” DASTURIDA BUXGALTERIYA HISOBI
KONFIGURATSIYASI BILAN ISHLASH ASOSLARI
Muz apo a Shahnoza Saydullaye na
TISU “Buxgal e iya hisobi a s a is ika” ka ed asi o’qi u chisi
Abdusa o o Abduxalim Abdumo’min o’g’li
TISU “Buxgal e iya hisobi a audi ( a moqla bo’yicha)”
yo’nalishi 4-ku s alabasi
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17535571
Anno a siya: Mazku ezisda “1c: ko xona” das u ida buxgal e iya hisobi kon igu a siyasi bilan
ishlash asosla i ma zusi yo i ilgan. Ushbu ma zu doi asida 1C das u ining buxgal e iya hisobi ja ayonla ini
a oma lash i ishdagi ahamiya i, uning unksional imkoniya la i hamda ko xona moliya iy aoliya ini
sama ali yu i ishdagi o‘ ni ahlil qilinadi. Shuningdek, 1C: Buxgal e iya kon igu a siyasining asosiy
modulla i, ula ning azi ala i a oydalanu chi in e eysi bilan ishlash amoyilla i ko‘ ib chiqiladi. Ishda 1C
das u ida hujja la bilan ishlash, schyo la ejasi, p o odkala uzish, hisobo la ni shakllan i ish hamda soliq
hisobo la ini ayyo lash kabi amaliy ja ayonla misolida das u dan oydalanish ko‘ sa ib o‘ ilgan. Tadqiqo
na ijasida 1C das u idan oydalanish ko xonala da hisob-ki obla ning aniqligini a’minlashi, inson omili
xa ola ini kamay i ishi a buxgal e iya hisobo ini ayyo lashda aq ejalishini a’minlashi aniqlangan. Ushbu
ma zu bo‘yicha o‘ ganilgan na ijala buxgal e iya hisobi a axbo o exnologiyala i in eg a siyasi
yo‘nalishida amaliy ahamiya ga ega bo‘lib, ko xonala da a oma lash i ilgan hisob izimini jo iy e ishning
naza iy a amaliy asosla ini mus ahkamlaydi.
Kali soʻzla : 1C das u i, buxgal e iya hisobi, a oma lash i ilgan izim, kon igu a siya, ko xona hisobi,
axbo o exnologiyala i, p o odka, schyo la ejasi, moliya iy hisobo , soliq hisobo la i.
Bugungi kunda aqamli iq isodiyo sha oi ida ko xonala ning moliya iy a xo‘jalik aoliya ini sama ali
ashkil e ish uchun buxgal e iya hisobi ja ayonla ini a oma lash i ish za u iy eh iyojga aylanmoqda.
An’ana iy hisob yu i ish uslubla i inson omiliga bog‘liqligi sababli ko‘p holla da xa ola ga olib keladi, aq
sa ini oshi adi hamda boshqa u qa o la ini qabul qilishda kechikishla ga sabab bo‘ladi. Shu nuq ayi
naza dan, 1C das u i bu muammola ning sama ali yechimi si a ida amaliyo da keng qo‘llanilmoqda. 1C:
Ko xona (Buxgal e iya hisobi kon igu a siyasi) das u i buxgal e iya hisobi, moliya iy ahlil, soliq hisobi a
hisobo la ni a oma lash i ishga mo‘ljallangan zamona iy das u iy majmua hisoblanadi. U na aqa hisob
yu i ishni soddalash i adi, balki ko xona aoliya ining ba cha iq isodiy ko‘ sa kichla ini yagona axbo o
izimida boshqa ish imkonini be adi. 1C das u ining asosiy us unlikla idan bi i — bu moslashu chan
kon igu a siya izimi bo‘lib, oydalanu chiga o‘z ko xonasining uzilmasi, aoliya sohasi a hisob yu i ish
uslubiga mos sozlash imkonini be adi.
Ma zuning dolza bligi shundaki, O‘zbekis on Respublikasida iq isodiyo ni aqamlash i ish siyosa i
doi asida ba cha xo‘jalik yu i u chi subyek la da buxgal e iya hisobini a oma lash i ish alab e ilmoqda. Shu
ma’noda 1C das u idan oydalanish na aqa hisob-ki obla ni ezlash i adi, balki moliya iy nazo a ni
kuchay i adi, soliqqa oid hisobo la ni xa ola siz ayyo lashga yo dam be adi.
Ushbu ma zuni o‘ ganishdan ko‘zlangan maqsad — 1C das u i yo damida ko xonala da buxgal e iya
hisobi ja ayonla ini a oma lash i ishning naza iy asosla i a amaliy imkoniya la ini ahlil qilish, das u
kon igu a siyasining a zallikla ini aniqlash hamda uning amaliy ahamiya ini yo i ishdan ibo a di . Na ijada,
olingan bilim a aj iba zamona iy buxgal e iya izimini aqamli exnologiyala asosida akomillash i ishga
xizma qiladi.
Raqamli iq isodiyo sha oi ida buxgal e iya hisobini a oma lash i ish ko xona aoliya ining
sama ado ligini oshi adi. 1C das u i — ko xonaning moliya iy, soliq a boshqa u hisobi ja ayonla ini
a oma lash i u chi zamona iy axbo o izimi hisoblanadi. 1C: Buxgal e iya kon igu a siyasi buxgal e la
uchun qulay in e eys, ezko hisob-ki ob a aniq hisobo ayyo lash imkonini ya a adi. Ma zuning dolza bligi
— bu das u o qali ko xonala da buxgal e iya ishla ini soddalash i ish a inson omilini kamay i ish
imkoniya idi .
1C das u i oydalanu chiga buxgal e iya amaliyo ini o‘liq a oma lash i ish imkonini be adi. Quyidagi
jad alda das u imkoniya la i ko‘ sa ilgan:
552
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
1-jad al.
1C: Buxgal e iya das u ining asosiy unksional imkoniya la i
1
№
Bo‘lim nomi
Asosiy unksiyasi
1
Hujja la bilan
ishlash
Kassa, bank, o a ha aka i, xizma la uchun hujja la
ya a ish
2
Schyo la ejasi
Buxgal e iya hisobining yagona izimda yu i ilishini
a’minlaydi
3
P o odkala
Ha bi xo‘jalik ope a siyasi uchun a oma ik buxgal e iya
yozu i
4
Hisobo la
Moliya iy, soliq a s a is ika hisobo la ini a oma ik
shakllan i ish
5
Xodimla a ish
haqi hisobi
Mehna haqi, soliqla a aj a mala ni hisoblash
6
Asosiy osi ala
hisobi
In en a iza siya, amo iza siya a ak i la ha aka i nazo a i
1-jad aldan ko‘ inib u ibdiki, 1C: Buxgal e iya das u i ko xonaning buxgal e iya aoliya ini o‘liq
a oma lash i ish imkonini be adi. Das u da hujja la bilan ishlashdan o ib, p o odkala uzish, asosiy
osi ala ni hisobga olish a hisobo la ni ayyo lashgacha bo‘lgan ba cha ja ayonla yagona izimda amalga
oshi iladi. Bu esa hisob-ki obla ning aniqligi, ma’lumo la ning o‘liqligi a ezko ligini a’minlaydi hamda
buxgal e ishini sezila li da ajada yengillash i adi. Na ijada, 1C das u i ko xona buxgal e iyasi uchun
ishonchli, qulay a sama ali axbo o izimi si a ida o‘zini o‘liq oqlaydi.
1C das u i eal aq ejimida ishlaydi, oydalanu chila ga ezko nazo a a ahlil imkonini be adi.
Quyidagi jad alda bu das u dan oydalanishning amaliy a zallikla i ko‘ sa ilgan:
2-jad al.
1C das u idan oydalanishning a zallikla i
2
№
A zallik
Ta’si i
1
Hisob-ki obla da aniqlik
Xa olikla a inson omili a’si i kamayadi
2
Vaq ejalishi
Hisobo la a oma ik shakllan i iladi
3
Axbo o xa sizligi
Ma’lumo la bazasi himoyalangan holda saqlanadi
4
Qulay in e eys
Foydalanu chila uchun oson boshqa u imkoniya i
5
In eg a siya imkoniya i
Bank, soliq a boshqa izimla bilan bog‘lash oson
2-jad al ahlili shuni ko‘ sa adiki, 1C das u idan oydalanish ko xona buxgal e iya aoliya ida
sama ado likni keskin oshi adi. Das u yo damida hisob-ki obla aniqligi a’minlanadi, aq ejaladi a inson
omili a’si i kamayadi. Shuningdek, izimning axbo o xa sizligi yuqo i da ajada bo‘lib, oydalanu chila
uchun qulay in e eys a boshqa das u iy izimla bilan in eg a siya imkoniya ini ya a adi. Umuman olganda,
1C das u ining ushbu a zallikla i buxgal e iya hisobining si a ini oshi ish, moliya iy boshqa u ni
akomillash i ish a ko xona aoliya ini aqamlash i ish ja ayonida muhim omil bo‘lib xizma qiladi.
1C das u idan oydalanish ko xonala da buxgal e iya ja ayonla ini soddalash i adi, nazo a a ahlilni
kuchay i adi hamda moliya iy boshqa u ni aqamlash i ishga xizma qiladi. Ushbu das u yo damida
buxgal e la qisqa aq ichida aniq a o‘liq hisobo ayyo lashla i mumkin. Shu bois, 1C das u ini o‘ ganish
a uni amaliyo da qo‘llash buxgal e iya hisobini zamona iy alabla ga moslash i ishning eng sama ali
yo‘lla idan bi idi .
1
Mualli ishlanmasi
2
Mualli ishlanmasi
553
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
Foydalanilgan adabiyo la :
1. 1C kompaniyasi. “1C: Buxgal e iya 8.3. Foydalanu chi qo‘llanmasi”. – Mosk a: 1C Publishing, 2023.
2. Ka imo A. “Buxgal e iya hisobi a audi asosla i”. – Toshken : Iq isod-Moliya, 2021.
3. Rahmono B., Yo‘ldoshe N. “Axbo o izimla i a exnologiyala i”. – Toshken : TATU nash iyo i,
2020.
4. To‘x asino U. “1C das u ida buxgal e iya hisobi yu i ish usulla i” // O‘zbekis on Respublikasi oliy
o‘qu yu la i ilmiy o‘plami. – 2022, №4. – 56–63-be la .
5. “1C: Buxgal e iya 8.3” asmiy po ali – h ps:// 8.1c. u/buh 8/ (mu ojaa sanasi: 16.10.2025).
6. “Buxgal e iya hisobi o‘g‘ isida”gi Qonun. – Toshken , 2016-yil 13-ap el, №404.
7. Raximo a Z. “Ko xonala da buxgal e iya hisobi a oma lash i ilishi”. – Toshken : TDIU, 2022.
8. G omo S., Melniko a E. “1C: P edp iya ie 8.3. P ak icheskoe uko ods o”. – Mosk a: BHV-
Pe e bu g, 2021.
9. O‘zbekis on Respublikasi Da la soliq qo‘mi asi. Soliq hisobo la ini elek on shaklda opshi ish
yo‘ iqnomasi. – Toshken , 2023.
10. Aliye X. “1C das u ida buxgal e iya a moliya iy ahlilni a oma lash i ish”. – Sama qand: Sama qand
da la uni e si e i nash iyo i, 2024.
