554
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
YASHIL IQTISODIYOT TAMOYILLARI ASOSIDA OZIQ-OVQAT
SANOATINI RIVOJLANTIRISH YO‘LLARI
Tleuo Niye ulla Raxmano ich
Qo aqalpoq da la uni e si e i do sen i, i . .d. (PhD)
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17535752
Anno a siya: Mazku maqolada yashil iq isodiyo amoyilla i asosida oziq-o qa sanoa ini i ojlan i ish
yo‘lla i ba a sil yo i ilgan. Jumladan, yashil iq isodiyo amoyilla ini oziq-o qa sanoa iga a biq e ish o qali
e ishiladigan na ijala asoslab be ilgan. Oziq-o qa sanoa ining yashil ans o ma siya modeli akli e ilgan.
Kali so‘zla : oziq-o qa sanoa i, yashil iq isodiyo , oziq-o qa xa sizligi, yashil iq isodiyo amoyilla i,
yashil oziq-o qa pla o masi.
So‘nggi yilla da global iq isodiy i ojlanish ja ayonla ida yashil iq isodiyo konsepsiyasi ba qa o
a aqqiyo ning ma kaziy yo‘nalishla idan bi iga aylanmoqda. Jahon miqyosida iqlim o‘zga ishi, abiiy
esu sla ning cheklanishi, su a ye esu sla ining anqisligi, shuningdek, aholining ez o‘sib bo ishi onida
oziq-o qa xa sizligini a’minlash masalasi dolza b us olmoqda. Shu nuq ayi naza dan, oziq-o qa sanoa ini
yashil iq isodiyo amoyilla i asosida i ojlan i ish na aqa iq isodiy sama ado likni oshi ish, balki ekologik
ba qa o likni a’minlashning ham muhim omilidi .
Shu boisdan, mamlaka imizda ham bu yo‘nalishda jadal isloho la olib bo ilmoqda. Xususan, “2022-2026-
yilla ga mo‘ljallangan Yangi O‘zbekis on a aqqiyo s a egiyasi” [1] a “O‘zbekis on Respublikasining oziq-
o qa xa sizligi a sog‘lom oziqlanishni a’minlashning 2030-yilgacha mo‘ljallangan s a egiyasi”la i [2]
qabul qilingan. Shuningdek, “Yashil iq isodiyo ga o‘ ish s a egiyasi (2023-2030-yilla )”, “Oziq-o qa
xa sizligini a’minlash konsepsiyasi” hamda “Ag o-sanoa klas e la ini i ojlan i ish das u i”la i ushbu
yo‘nalishda muhim huquqiy asos bo‘lib xizma qilmoqda.Ammo, amaliyo da oziq-o qa sanoa i
ko xonala ining aksa iya ida ene giyani hisobga olish izimi o‘liq a oma lash i ilmagan, chiqindila ni qay a
ishlash sama ado ligi pas , hamda yashil exnologiyala ni moliya iy qo‘llab-qu a lash mexanizmla i ye a li
da ajada shakllanmagan. Shu bois, ushbu muammola ni ilmiy yondashu asosida hal e ish a sek o ni yashil
iq isodiyo alabla iga mos holda mode niza siya qilish za u a i ug‘ilmoqda.Ta’kidlash joizki, oziq-o qa
sanoa i – bu milliy iq isodiyo ning aholi saloma ligi, oziq-o qa xa sizligi a ij imoiy ba qa o lik bilan
be osi a bog‘liq a mog‘idi . Ushbu soha ishlab chiqa ish, qay a ishlash, qadoqlash a logis ika bosqichla ida
ka a ene giya a su esu sla ini alab qiladi. Shu sababli, an’ana iy ishlab chiqa ish modelidan esu s
ejamko , chiqindisiz a ekologik xa siz exnologiyala ga o‘ ish ja ayoni s a egik ahamiya kasb e adi.
Yashil iq isodiyo amoyilla ini oziq-o qa sanoa iga a biq e ish o qali quyidagi muhim na ijala ga e ishish
mumkin:
- ishlab chiqa ish ja ayonla ida ene giya a su ejamko exnologiyala ni jo iy e ish;
- chiqindila ni qay a ishlash a “aylanma iq isodiyo ” amoyilla ini amaliyo ga adbiq qilish;
- mahalliy xomashyoni ekologik s anda la ga mos holda qay a ishlash o qali ekspo salohiya ini oshi ish;
- oziq-o qa xa sizligini ba qa o a’minlaydigan “yashil klas e ” izimini shakllan i ish.
O‘zbekis on oziq-o qa sanoa ining ba qa o i ojlanishini a’minlashda yashil iq isodiyo amoyilla ini
amaliyo ga jo iy e ish – sohaning zamona iy ans o ma siyasi uchun muhim sha di . Jahon aj ibasi shuni
ko‘ sa adiki, ishlab chiqa ishning ekologik jiha dan oza, esu s ejamko a inno a sion yo‘nalishda ashkil
e ilishi na aqa iq isodiy sama ado likni oshi adi, balki abiiy esu sla bosimini kamay i adi hamda oziq-o qa
xa sizligini mus ahkamlaydi.
Shu ma’noda, “Oziq-o qa sanoa ining yashil ans o ma siya modeli” oziq-o qa sanoa ini ekologik,
ins i u sional, moliya iy a exnologik jiha dan kompleks i ojlan i ish maqsadida ishlab chiqilgan izimli
yondashu di . Modelning asosiy g‘oyasi – ishlab chiqa ishning ba cha bosqichla ida ekologik xa sizlik,
esu s ejamko lik, ij imoiy mas’uliya a inno a sion aoliya o‘ asida mu ozana ni a’minlashdi .
1-jad al
Oziq-o qa sanoa ining yashil ans o ma siya modeli
1
1
Mualli ishlanmasi.
555
Vol. 5, No. 11 – Special Issue (EJMTCS)
ISSN: 2181-2861
Yo‘nalishla
Asosiy mazmuni
Amalga oshi ish osi asi
Ins i u sional
Yashil iq isodiyo ga oid qonunchilik,
da la siyosa i, xalqa o s anda la (ISO 14001,
ISO 50001) in eg a siyasi
“Yashil sanoa agen ligi”,
“Yashil oziq-o qa pla o masi”
Texnologik
Ene giya a su ejamko , chiqindisiz
ishlab chiqa ish exnologiyala ini jo iy e ish
R&D ma kazla i,
exnopa kla , inno a sion klas e la
Moliya-
in es i siya
Yashil in es i siyala , g an la , “g een
c edi ” a “g een bond” ins umen la i
Yashil bank izimi, xalqa o
moliya ins i u la i bilan hamko lik
Ij imoiy-
ekologik
Ishlab chiqa ishda ekologik mas’uliya ,
ekologik a’lim a is e’molchi madaniya ini
i ojlan i ish
Ekologik o‘qu das u la i,
“Yashil mahsulo ” yo lig‘i,
jamoa chilik nazo a i
Mazku model O‘zbekis on oziq-o qa sanoa ini ba qa o , aqoba ba dosh a ekologik mu ozana li izimga
aylan i ish uchun naza iy asos a amaliy yo‘l xa i asi si a ida xizma qiladi. U o qali sanoa ko xonala i
ekologik sama ado lik da ajasini baholash, esu sla dan oydalanish siyosa ini op imallash i ish a xalqa o
“yashil” s anda la asosida ishlab chiqa ish madaniya ini shakllan i ish imkoniya i ya a iladi.
Usbu modelni amalga oshi ish bosqichla i quyidagila dan ibo a :
1. Tashkiliy bosqich (2025-2026 y.):
- yashil siyosa ni oziq-o qa sanoa i s a egiyasiga in eg a siya qilish;
- yashil in es i siyala uchun huquqiy a moliya iy asos ya a ish.
2. Texnologik mode niza siya bosqichi (2026-2028 y.):
- ene giya ejamko exnologiyala ni jo iy e ish;
- aqamli hisob izimi (IoT, AI) asosida esu s moni o ingini yo‘lga qo‘yish.
3. Ba qa o ans o ma siya bosqichi (2028-2030 y.):
- “Yashil klas e la ” a ekspo ga yo‘nal i ilgan ekologik oza mahsulo ishlab chiqa ishni kengay i ish;
- Xalqa o yashil se i ika lash izimla iga in eg a siya qilish (Global G.A.P, HACCP, ESG).
Oziq-o qa sanoa ining yashil ans o ma siya modeli jo iy e ilganda quyidagi na ijala ga e ishish mumkin:
- ene giya sa i 25-30 % ga qisqa adi;
- chiqindila ning 60 % gacha qismi qay a ishlanadi;
- su ejamko exnologiyala o qali su sa i 20-25 % ga kamayadi;
- mahsulo la ning ekologik ozaligi a ekspo salohiya i o adi;
- oziq-o qa xa sizligi a aholi saloma ligi da ajasi yaxshilanadi.
Xulosa qilib ay ganda, O‘zbekis on oziq-o qa sanoa ini yashil iq isodiyo amoyilla i asosida
ans o ma siya qilish – bu milliy iq isodiyo da ba qa o oziq-o qa izimini shakllan i ish, ekologik
xa sizlikni a’minlash a xalqa o aqoba ba doshlikni oshi ishning asosiy yo‘lidi . Oziq-o qa sanoa ining
yashil ans o ma siya modeli mamlaka dagi oziq-o qa sanoa i ko xonala ining ekologik sama ado ligini aniq
baholash, in es i siya us u o yo‘nalishla ini belgilash hamda yashil inno a siyala izimini s a egik
boshqa ish imkonini be adi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining Fa moni, 2022-yil 28-yan a dagi “2022-2026 yilla ga
mo‘ljallangan Yangi O‘zbekis onning a aqqiyo s a egiyasi o‘g‘ isida”gi PF-60-son Fa moni.
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2024-yil 16- e aldagi “Respublikada oziq-o qa xa sizligini
a’minlashning qo‘shimcha cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi PF-36-son Fa moni.
3. h ps://s a .uz
4. h ps://lex.uz.
