ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
146
TUPROQ UNUMDORLIGINI OSHIRISHTA AYRIM DORIVOR O‘SIMLIKLARNING
AHAMIYATI
Haqnaza o a Bibixadicha Bax iddino na. Sama kand Da la Ve e ina iya Medi sinasi,
Cho achilik a Bio exnologiyala Uni e si e i mus aqil adqiqo chisi
bibihadicahaknaza [email p o ec ed]
Аnno a siya:
Tup oq unumdo ligi qishloq xo‘jaligi sama ado ligini belgilo chi muhim omil hisoblanadi. Sho‘ -
alkali (SA) up oqla o‘simlikla o‘sishiga salbiy a’si qiladi. Ushbu maqolada SA up oqla ida
o‘sadigan do i o o‘simlikla ning, xususan ige nu (Cype us esculen us L.), up oq unumdo ligiga
a’si i a nanoma e ialla (nano-selen, ko‘p de o li ugle od nano ubala i) hamda a buskulya
miko izala ning (AMs) s essni kamay i u chi oli o‘ ganildi. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki,
do i o o‘simlikla a ula ning simbio ik aloqala i, shuningdek nanoma e ialla qo‘llanilishi
up oqdagi oziqa moddala ini oshi adi, o‘simlik o osin ezi a hosildo ligini yaxshilaydi. Ushbu
yondashu sho‘ -alkali up oqla ni sama ali ishla ish imkonini be adi.
Kali so‘zla : do i o o‘simlikla , up oq unumdo ligi, nanoma e ialla , miko izala , ige nu , sho‘ -
alkali s ess
ЗНАЧЕНИЕ НЕКОТОРЫХ ЛЕКАРСТВЕННЫХ РАСТЕНИЙ В ПОВЫШЕНИИ
ПЛОДОРОДИЯ ПОЧВЫ
Хакназарова Бибихадича Бахриддиновна Самаркандский государственный университет
ветеринарной медицины, животноводства и биотехнологий, независимый исследователь.
bibihadicahaknaza [email p o ec ed]
Аннотация:
Плодородие почвы является важным фактором сельскохозяйственной продуктивности.
Солёно-щелочные (SA) почвы отрицательно влияют на рост растений. В данной статье
изучено влияние лекарственных растений, в частности тигрового ореха (Cype us esculen us L.),
на плодородие почвы, а также роль наноматериалов (нано-селен, многослойные углеродные
нанотрубки) и арбускулярных микориз (AMs) в снижении стрессового воздействия. Результаты
показали, что лекарственные растения и их симбиотические связи, а также применение
наноматериалов увеличивают содержание питательных веществ в почве, улучшают
фотосинтез и урожайность растений. Этот подход позволяет эффективно использовать солёно-
щелочные почвы.
Ключевые слова: лекарственные растения, плодородие почвы, наноматериалы, микоризы,
тигровый орех, солёно-щелочной стресс
THE ROLE OF CERTAIN MEDICINAL PLANTS IN IMPROVING SOIL FERTILITY
Haqnaza o a Bibixadicha Bax iddino na. Independen Resea che a Sama kand S a e
Uni e si y o Ve e ina y Medicine, Li es ock and Bio echnology
bibihadicahaknaza [email p o ec ed]
Abs ac :
Soil e ili y is a key ac o in ag icul u al p oduc i i y. Saline–alkali (SA) soils nega i ely a ec plan
g ow h. This a icle examines he impac o medicinal plan s, pa icula ly ige nu (Cype us
esculen us L.), on soil e ili y, as well as he mi iga ing e ec s o nanoma e ials (nano-selenium,
mul i-walled ca bon nano ubes) and a buscula myco hizas (AMs) on s ess. Resul s indica e ha
medicinal plan s and hei symbio ic in e ac ions, along wi h nanoma e ial applica ion, enhance soil
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
147
nu ien con en , imp o e plan pho osyn hesis and yield. This app oach o e s an e ec i e s a egy
o u ilizing saline–alkali soils in ag icul u e.
Keywo ds: medicinal plan s, soil e ili y, nanoma e ials, myco hizas, ige nu , saline–alkali s ess
KIRISH
Tup oq unumdo ligi qishloq xo‘jaligi sama ado ligini belgilo chi eng muhim omilla dan bi idi .
Tup oq sho‘ lanishi a ishqo lanishi o‘simlikla ning o‘sishi, i ojlanishi a hosildo ligiga salbiy a’si
qiladi. Shu sababli sho‘ -alkali (SA) up oqla da o‘sadigan do i o o‘simlikla a ula ning up oq
bilan simbio ik aloqala i o qali unumdo likni oshi ish masalasi dolza b hisoblanadi. Do i o
o‘simlikla ning ildiz izimi o ganik moddala bilan boyi ib, up oq mik o lo asini ag‘ba lan i adi a
ozuqa moddala ini saqlashda yo dam be adi.
Ay im do i o o‘simlikla , masalan Cype us esculen us L. ( ige nu ), SA s essga chidamli bo‘lib,
up oqning abiiy uzilishini yaxshilash imkonini be adi. Ula ning ildiz izimi up oqni sho illash,
ha o a su almashinu ini yaxshilash hamda mik oo ganizmla aoliya ini ag‘ba lan i ishga yo dam
be adi. Na ijada up oqdagi oziqa moddala ining ma judligi oshadi a o‘simlikla yaxshi oq
i ojlanadi.
So‘nggi yilla da nanoma e ialla qishloq xo‘jaligida keng qo‘llanilmoqda. Jumladan:
• Nano-selen (Nano-Se) — o‘simlikla ning sho‘ -alkali s essga ba doshliligini oshi adi,
o osin ez ja ayonini yaxshilaydi.
• Ko‘p de o li ugle od nano ubala i (MWCNTs) — oziqa moddala ini so‘ ilishini oshi adi,
s essga chidamliligini kuchay i adi.
• A buskulya miko izala (AMs) — up oqdagi oziqa moddala ini o‘simlik ildizla iga
ye kazadi a suyuqlik balansini saqlashga yo dam be adi.
Taj iba a na ijala
Tige yong‘og‘i o‘simligi bilan o‘ kazilgan aj ibala shuni ko‘ sa diki:
NaCl a NaHCO₃ e i mala i u li konsen a siyala da o‘simlikning o‘sishiga salbiy a’si qiladi. GR₅₀
qiyma la i: NaCl — 163 mmol/L, NaHCO₃ — 63 mmol/L.
MWCNTs (100 mg/L) yoki Nano-Se (10 mg/L) qo‘llanilganda o‘simlik balandligi 66–70 sm, uganak
hosildo ligi 23–27 g/o‘simlikgacha oshgan.
AMs qo‘llanilishi o osin ez ja ayonini yaxshilaydi, an ioksidan e men aoliya ini oshi adi a yog‘
si a ini yaxshilaydi.
Muhokama
Do i o o‘simlikla up oq unumdo ligini oshi ishda abiiy a sama ali osi a hisoblanadi. Tige nu
kabi SA s essga chidamli o‘simlikla dan oydalanish, nanoma e ialla a miko izala qo‘llanilishi
bilan bi ga hosildo likni saqlab qolish a o‘simlikning s essga ba doshini oshi ish imkonini be adi.
Ushbu yondashu sho‘ -alkali up oqla ni sama ali ishla ish a qishloq xo‘jaligida ba qa o
i ojlanishni a’minlaydi.
Xulosa
Do i o o‘simlikla SA s essga chidamli bo‘lib, up oq unumdo ligini oshi adi.
Ushbu yondashu sho‘ langan up oqla ni qishloq xo‘jaligida sama ali ishla ish imkoniya ini
ya a adi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Abdullaye a, M. (2022). Do i o o‘simlikla ning ekologik oli. Toshken : Fan.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
148
2. Smi h, J. & B own, L. (2021). Medicinal plan s and soil conse a ion. Jou nal o Ecology,
45(3), 112–128.
3. I ano , A. (2020). Cype us esculen us: Bioac i e compounds and applica ions. Moscow:
Ag oScience.
4. FAO. (2022). Global medicinal plan ma ke epo . Rome: FAO Publica ions.