54
УЎК: 631.631.527.8+631.529
QORAQALPOG’ISTONNI ÓRTACHA SHÓRLANGAN TUPROQ-IQLIM
SHAROITIDA XORIJIY NAV, NAMUNALAR, MAHALLIY NAVLAR
HAMDA ULAR ISHTIROKIDA OLINGAN F2 DURAGAYLARNING
MIKRONEYR MIC KÓRSATKICHI TAHLILLARI
Jolimbe o a Rawiya Maji qizi
Qo aqalpog’is on qishloq xo‘jaligi a ag o exnologiyala ins i u i assis en i
e-mail: [email p o ec ed]
Ahmedo a Sa inoz Assom qizi., Soliye a Muxlisa Azimboy qizi
Qo aqalpog‘is on qishloq xo‘jaligi a ag o exnologiyala ins i u i alabala i
DOI : h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17536565
Anno a siya. Qo aqalpog’is onni ó acha shó langan up oq-iqlim sha oi ida F2
du agayla mik oney kó sa kichi bo‘yicha yuqo i bólgan ósimlikla aj a ib olindi.
Kali so‘zla : Tezpisha , mahsuldo , ola chiqimi a indeksi, ekologik a geog a ik uzoq
shaklla , olani mik oney belgisi, ózga u chanlik koe i sien i.
Abs ac . In he mode a ely saline soil and clima ic condi ions o Ka akalpaks an, plan s
wi h a high mic onai e Mic indica o o F2 hyb ids we e isola ed.
Keywo ds: Ea ly- ipening, p oduc i e, ibe yield and index, ecologically and
geog aphically dis an o ms, ibe mic onai e ai , coe icien o a iabili y.
Ki ish. Málumki, jahonda pax a e ish i u chi ba cha da la la da yangi
ya a ilayo gan na la da olaning si a belgisi eng muhim ahamiya ga ega
hisoblanadi. G‘o‘zaning qimma li xójalik belgila i yuqo i bólishi bilan bi qa o da
ola si a kó sa kichla i jahon andoza alabla iga ja ob be ishi za u . Bugungi
kunda pax achilik ag o-klas e la i a e me xójalikla i omonidan olaning si a
kó sa kichla iga alohida e’ ibo qa a ilmoqda. Tadqiqo la da ekologo-geog a ik
uzoq na , namunala , mahalliy na la hamda ula ish i okida olingan F2
du agayla ni Qo aqalpoǵis onni ó acha shó langan up oq-iqlim sha oi ida
mik oney Mic kó sa kichi ahlil qilindi. Tolaning si a kó sa kichla i “Si a ”
se i ika lash ma kazida HVI zamona iy ólcho asbobida aniqlandi.
G‘o‘za selek siyasida e ishilgan mu a aqiya la ning aksa iya i u ichida
kelib chiqishi jixa idan uzoq bólgan namunala ni cha ish i ish na ijasida ya a ilgan
na la da namoyon bóladi. Shu sababli ham kóplab olimla ǵózaning ekologik a
geog a ik jixa dan uzoq bólgan shaklla ini du agaylash asosida qimma li xójalik
belgila ini yaxshilash asosida ilmiy adqiqo la olib bo ganla [18; 51-55-b.].
Málumo la iga qa aganda O‘zFA Gene ika a ósimlikla ning eksp e imen al
biologiyasi ins i u ining ǵóza kollek siyasi namunala i ekologo-geog a ik
ó ganilishi na ijasida namunala ning bi gu uhi shó ga ba doshli yáni, A-2175
55
(Qi ǵisi on), A-2177 (Uk aina), A-2179 (Xi oy) namunala aj a ib olinib
boshlanǵich ashyo si a ida a siya e ilgan [69; 1360-1368-b.].
Tahlil a na ijala . Tadqiqo la da olani mik oney belgisi bóyicha asosiy
qimma li xójalik belgila i ahlilla i asosida anlab olingan 25 a yakka anlo la
(K=0,2) 3,9 dan 5,2 gacha o aliǵida ósimlikla bólib 7 a sin da ósimlikla uch adi.
Mik oney belgisi bóyicha ekologo-geog a ik uzoq na , namunala ida ó acha
kó sa kichla i 4,42 dan, 4,65 gacha, mahalliy na la 4,48 dan Chimboy-5018
na ida, 4,73 gacha Sul on na ida hamda F2 du agayla ida 4,44 dan, 4,61 gacha a
andoza S-4727 na ida 4,58 ni ashkil e di. Asosiy ósimlikla 4,3-4,8 o aliǵida, 3-5
sin la da kóp uch aganligi, yáni o a-ona shaklla ida a F2 du agayla da 64,0-76,0
oiz o aliǵida ósimlikla ma judligi aniqlandi. Tolani mik oney belgisi bóyicha
ózga u chanlik koe i sien i o a-ona shaklla ida 5,6-8,1 oiz o aliǵida, F2
du agayla da esa 5,6-6,4 oiz o aliǵida bóldi. G‘óza kollek siyasidagi xo ijiy na ,
namunala ish i okida olingan F2 du agayla dan anlab olingan ósimlikla ni
mik oney (Mic) belgisini ózga u chanlik ahlili.
№
O a-ona shaklla i a
F2 du agayla
K=0,2.
n
M±m
δ
V
%
3,9
-
4,0
4,1
-
4,2
4,3
-
4,4
4,5
-
4,6
4,7
-
4,8
4,9
-
5,0
5,1
-
5,2
1.
(Xi oy) 06058
2
2
11
4
3
2
1
25
4,50±
7,3
0,4
8,1
2.
(A ika ) 06199
1
1
2
10
5
4
2
25
4,65±
5,6
0,3
6,0
3.
(A ika ) 06201
2
4
9
6
2
1
1
25
4,42±
5,7
0,3
6,4
4.
(A s aliya) 06830
1
3
10
6
3
2
25
4,46±
5,0
0,2
5,6
5.
(A s aliya) 09801
2
3
9
6
3
1
1
25
4,51±
5,7
0,3
6,4
6.
(Hindis on) 16461
1
3
4
7
5
3
2
25
4,58±
6,2
0,3
6,8
7.
(Pokis on) 07291
2
2
11
4
3
2
1
25
4,46±
5,9
0,3
6,6
8.
(AQSh) 011571
2
2
3
9
4
2
3
25
4,59±
6,8
0,3
7,4
9.
(AQSh) 011597
1
3
5
10
4
1
1
25
4,51±
5,3
0,3
5,8
10.
KK-3535
1
5
10
4
3
2
25
4,62±
5,1
0,3
5,6
11.
Chimboy-5018
1
2
11
5
3
2
1
25
4,48±
5,7
0,3
6,3
12.
Sul on
1
2
10
5
4
3
25
4,73±
0,3
6,6
56
6,2
13.
F2 (Xi oy. 06058 x
KK-3535)
1
4
9
5
4
2
25
4,45±
5,2
0,3
5,8
14.
F2 (A ika. 06199 x
Sul on)
1
2
3
8
6
3
2
25
4,61±
5,9
0,3
6,4
15.
F2 (A ika. 06201 x
Chimboy-5018)
1
3
10
5
4
2
25
4,47±
5,0
0,2
5,6
16.
F2 (A s aliya.
06830 x Chimboy-
5018)
2
3
11
4
3
2
25
4,42±
5,3
0,3
6,0
17.
F2 (A s aliya.
09801 x KK-3535)
2
3
9
5
4
2
25
4,45±
5,4
0,3
6,1
18.
F2 (Hindis on. 16461
x Sul on)
1
2
2
11
5
3
1
25
4,60±
5,4
0,3
6,0
19.
F2 (Pokis on. 07291
x KK-3535)
1
4
10
4
3
3
25
4,45±
5,5
0,3
6,1
20.
F2 (AQSh. 011571 x
Sul on)
2
3
10
5
3
2
25
4,44±
5,4
0,3
6,1
21.
F2 (AQSh. 011597 x
Chimboy-5018)
1
1
4
10
4
3
2
25
4,61±
5,6
0,3
6,2
S . S-4727
1
2
3
11
5
2
1
25
4,58±
5,0
0,2
5,5
Xulosa. Yuqo idagi adqiqo la da na ijasida quyidagicha xulosaga kelib,
olani mik oney kó sa kichi bóyicha 4,9 a undan yuqo i bólgan o a-ona
shaklla ida a F2 du agayla da 30 adan ósimlikla 6-7 sin la da uch aganligi,
andoza na ida ushbu sin la da 3 a ósimlikla uch adi.
Tadqiqo la da olani si a belgila idan mik oney kó sa kich bóyicha
Qo aqalpoǵis onni ó acha shó langan up oq-iqlim sha oi ida xo ijiy na ,
namunala , mahalliy na la hamda ula ish i okida olingan F2 du agayla dan
ahlilla i asosida a ia sion qa o ning 2-4 sin la dagi ezpisha , mahsuldo , ola
chiqimi a indeksi kabi belgila i yuqo i bólgan ósimlikla aj a ib olindi.
Adabiyo la o‘yxa i:
1. Aman u die I.G‘., Namazo Sh.E., Ma yoqubo S., Niya o B., Tóxlie M. G‘ózaning
ekologo-geog a ik a gene ik uzoq F1 du agayla da hosildo lik komponen la ining
shakllanishi. “Qishloq xójalik ekinla i gene ikasi, selek siyasi, u uǵchiligi a e ish i ish
ag o exnologiyala ining dolza b muammola i hamda i ojlan i ish is iqbolla i” ma zusidagi
xalqa o ilmiy-amaliy kon e en siyasi ma e ialla i óplami.(2018 yil, 18-19 dekab )
Toshken -2018. B. 51-55.
2. Aman u die A.B., Rejapo a M., Qu banbae I., Azimo A., Ma niyazo a X.S udy on he
S abili y o Wo ld Di e si y o Cul u ed Species G. hi su um L. o Salina ion. Ame ican
Jou nal o Plan Sciences. №4. DOI: 10.4236/ajps.2020.119097. P. 1360-1368.
