222
UDK 631.319.06
KOMBINATSIYALASHGAN PLUG MOSLAMASINING DISKLI
G`ALTAGINING O`LCHAMLARINI NAZARIY TADQIQ QILISH
U epbe geno Baza bay Kengesbae ich,
. .n, do sen ,
A abae Azizbek Amangeldi o`g`li,
Qishloq xo`jaligini mexaniza siyalash i ish a`lim yo`nalishi 3-ku s alabasi
Qo aqalpog’is on qishloq xo‘jaligi a ag o exnologiyala i ins i u i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17537096
Anno a siya. Maqolada kombina siyalashgan plugning ponasimon ishchi yuzali diskla
bilan jihozlangan g`al ak a mayin qa lam hosil qilu chi plas inkala bilan jihozlangan
ekislo chi–zichlo chi ishchi qismla dan ibo a moslamasining diskli g`al agining asosiy
o`lchamla ini naza iy aniqlash na ijala i kel i ilgan.
O` kazilgan naz iy adqiqo la na ijala i bo`yicha up oqni ak o iy ekinla u ug`i
ashlanadigan chuqu likda si a li maydalanishi a alab da ajasida zichlanishini a`minlash
uchun g`al ak diskla ining up oqqa bo ish chuqu ligi 3-5 sm, diame i eng kamida 40 sm a
o` ki lanish bu chagi 60
bo`lishi ke akligi aniqlangan.
Kali so`zla : up oq, kesak, begona o` la , plug, diskli g`al ak, ekislagich, disk
diame i, ha aka ezligi, ishqalanish kuchi a bu chagi, qam o kengligi.
Abs ac . The a icle p esen s he esul s o he heo e ical de e mina ion o he main
dimensions o he disc coil o he de ice o a combined plow, consis ing o a olle equipped wi h
discs wi h a wedge-shaped wo king su ace and le eling-compac ing wo king pa s equipped
wi h ine-laye ing pla es.
Based on he esul s o heo e ical s udies, i was es ablished ha o ensu e high-quali y
soil c ushing and compac ion a he equi ed dep h o sowing epea ed c ops, he dep h o he
olle discs should be 3-5 cm, he diame e should be a leas 40 cm, and he sha pening angle
should be 60.
Keywo ds: soil, clods, weeds, plow, disk olle , le ele , disk diame e , speed o
mo emen , ic ion o ce and angle, co e age wid h.
Ki ish. Respublikamizda bug`doydan bo`shagan dalala haydalganda
o`simlik qoldiqla i a begona o` la ma jud bo`lgan up oq yuqo i qa lami
ag`da ilib, pas ki qa lamga ashlanadi, buning na ijasida haydo qismida
bo`shliqla hosil bo`ladi, bu ba a a e ilmasa yoki uning hajmi minimumga
kel i ilmasa, sug`o ish a qa o o ala iga ishlo be ish ishla ining si a i
yomonlashadi. Bundan ashqa i ak o iy ekinla ni si a li ekish uchun up oq yuqo i
qa lamining hola i, zichligi, ekisligi ekish oniga qo`yiladigan ag o exnika
alabla iga mos kelishi ke ak. Ta`kidlanganla ni hisobga oladigan bo`lsak, plug
ko pusi ag`da gan up oq palaxsala i moslama a`si ida zichlanishi, maydalanishi
a ekislanishi lozim. Bundan ashqa i, yozgi yuqo i ha o a ni hisobga olib namlik
223
saqlanishini a`minlash uchun moslama shudgo yuzasida mayin qa lam hosil
qilishi ke ak.
Ma e ialla a uslubla . Kel i ilgan alabla a u li ishchi qismla ishining
ahlili a joylash i ilishi asosida moslama ponasimon ishchi yuzali diskla bilan
jihozlangan g`al ak a mayin qa lam hosil qilu chi plas inkala bilan jihozlangan
ekislo chi – zichlo chi ishchi qismla dan ibo a e ib mualli la omonidan ishlab
chiqildi (1- asm).
Moslama qishloq xo`jaligida keng qo`llaniladigan o` na ma- o`n a ma
plugga ishlab chiqildi [1].
1- asm. Kombina siyalashgan plug moslamasi:
1 – plug; 2 – moslama o` na iladigan b us; 3 – moslama ishchi qismla i
mahkamlanadigan b us; 4 – diskli g`al ak; 5 – ekislagich-zichlagich; 6–mayin qa lam
hosil qilu chi plas inkala ; 7 – bosim p ujinala i.
Na ijala a munoza a. Plug moslamasining disk diame ini u o`z yo`lida
uch aydigan kesakla ni oldinga su masdan bosib o` ish sha idan opamiz. Buning
uchun disk bilan o`za o a`si da bo`lgan kesakka a`si e u chi kuchla ni ko` ib
chiqamiz. Disk omonidan kesakka no mal N1 a ishqalanish F1 kuchla i a`si
e adi, up oq omonidan esa no mal N2 a ishqalanish F2 kuchla i a`si ko` sa adi
(2- asm).
224
2- asm. Moslama g`al agi diskining diame ini aniqlashga doi sxemasi:
N1, N2 – no mal kuchla a F1,F2 - ishqalanish kuchla i.
Kesak oldinga su ilib ke masligi uchun quyidagi sha baja ilishi lozim [2].
,sincos 121
NFF +
(1)
bunda: ε – diskni kesakka egib u gan nuq asiga o` kazilgan u inma
go izon ga nisba an og`ish bu chagi;
111
gNF =
a
222
gNF =
,
bunda:
1 a
2 – up oqning (kesakning) ashqi a ichki ishqalanish
bu chakla i.
2- asmda kel i ilgan sxemadan oydalanib plug moslamasining disk
diame ini quyidagicha aniqlaymiz.
.
)
2
(sin
)cos(1
)(2
21
2
21
+
+
=
+−
+
kk hHhH
D
(2)
Bu i odaning ahlilidan ko` inib u ibdiki, g`al ak diame i up oq yuzasidagi
kesakla o`lchamiga, up oqqa bo ish chuqu ligiga, up oqni izik-mexanik
xususiya iga, ya`ni ishqalanish bu chakla i
1 a
2 ning qiyma la iga bog`liq
ekan.
(2) i odadagi N a ishqalanish bu chakla i
1 a
2 la ning qiyma la i
up oqning hola i a u iga bog`liq holda sezila li o`zga adi. Shuning uchun g`al ak
keng miqyosda ishlashini a`minlash uchun hisoblashda N a hk ning eng ka a
qiyma la i,
1 a
2 ni esa eng kichik qiyma la i olinadi.
N = 5 sm, hk = 5 sm,
1 = 25 a
2 = 35 bo`lganda (2) i odadan g`al ak
diskining diame i D = 40 sm dan kichik bo`lmasligi aniq bo`ladi.
Diskla ning o` ki lanish bu chagi diskla up oqqa bo ayo ganda a
ishlayo ganda ula ning ishchi yuzasiga up oq yopishib qolmaslik sha idan
quyidagi o muladan aniqlaymiz.
.
24
1
−=
(3)
bunda
– disk o` ki lanish bu chagining ya mi, g ad.
(3) i odaga
1 ning ma`lum qiyma la ini (25-35) qo`ysak [3-5], diskning
o` ki lanish bu chagi 55-65 o alig`ida bo`lishligini opamiz. Bula dan o` acha
qiyma ni, ya`ni 2
= 60 e ib qabul qilamiz. Chunki bunda N a F (2- asm)
kuchla ning eng a`si e u chi qismi ikka yaqin yo`nalgan bo`lib, up oqni yaxshi
zichlanishi a`minlanadi.
225
Xulosa a a siyala . Plug ko pusi omonidan ag`da ilgan palaxsala
zichlanishi, maydalanishi a ekislanishidan kelib chiqib, moslamaning ishchi
qismla jamlanmasi ponasimon yuzali ishchi diskla bilan jihozlangan g`al ak a
o qa qismiga o` na ilgan mayin qa lam hosil qilu chi plas inkala ekislagich –
zichlagichdan ibo a bo`lishi lozim.
Tup oqni ak o iy ekinla u ug`i ashlanadigan chuqu likda si a li
maydalanishi a alab da ajasida zichlanishini a`minlash uchun g`al ak
diskla ining up oqqa bo ish chuqu ligi 3-5 sm, diame i eng kamida 40 sm a
o` ki lanish bu chagi 60 bo`lishi ke ak.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Нуриддинов А. Приспособление к плугу. //Сельское хозяйство Узбекистана. – Ташкент,
2005. – № 12. – Б.30.
2. Хаджи-Мурадов А.О., Нуриддинов А. Тяговое сопротивление дискового катка
приспособления к плугу. //Фермер хўжаликларида агроинженерия хизматларини
ривожлантиришнинг муаммолари: Илмий-амалий конференция маърузалар матни. –
Гулбаҳор, 2008. − Б.96-98.
3. Кленин Н.И., Сакун В.А. Сельскохозяйственные и мелиоративные машины. – Москва:
Колос, 2005. - 671 с.
4. Утепбергенов, Б.К., Рамазанов, Б.Н. Обоснование формы рабочей поверхности
уплотняющей части выравнивателя агрегата для предпосевной подготовки почвы.
//Аграрная наука-сельскому хозяйству, 2020, с. 82-84.
