330
UOK:63.633.6.491
KARTOSHKANÍŃ SANTE SORTÍNÍŃ NAL ÓNIMDARLÍǴÍNA
ORGANOMINERAL TÓGINLERDIŃ TÁSIRI
Qozibaye a Na osa Sha ka o na., Ismaylo Daule bay Uzakbaye ich q.x. .d. (PhD).,
Axmedo O abek Gulmi zo o‘g‘li
Qa aqalpaqs an awıl xojalıǵı hám ag o exnologiyala ins i u ı
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17537402
Anno aciya. Usı maqalada ka oshkanıń san e so inıń ónimda lıǵına o ganomine allıq
óginle diń ási i boyınsha áji iybe ná iyjele i kel i ilgen. Táji iybe dawamında o ganomine al
sıpa ında glouko os hám ya ım shi igen qiydan paydalanıldı. Táji iybe 6 a ian a ó ke ildi.
Qadaǵalaw a ian ında olıq ónip shıǵıwı 8 kúnnen keyin baslandı. 6 a ian a bolsa 5 kúnde
olıq ónip shıq ı.
Tayanish sózle : glouko os, ya ım shi igen qıy, olıq ónip shıǵıwı, ónip shıǵıwdıń
baslanıwı.
Abs ac . This a icle p esen s he esul s o expe imen s on he in luence o
o ganomine al e ilize s on he yield o he heal hy po a o a ie y. Du ing he expe imen ,
glouko os and semi- o ed manu e we e used as o ganomine als. The expe imen was conduc ed
in 6 a ian s. In he con ol a ian , ull ge mina ion began a e 8 days. In he 6 h a ian , ull
ge mina ion occu ed in 5 days.
Keywo ds: glucophos, semi- o ed manu e, ull ge mina ion, beginning o ge mina ion
Ki isiw. Dúnya bоyınshа qо shаǵаn о аlıq mаshqаlаsı kúnnеn-kúngе
аk uаllаsıp bа mаq а, аl insаn sаlаmа lıǵı másеlеsi bоlsа аldınǵı plаnǵа ó ip
bаslаmаq а, bul p оcеss е о gаnikаlıq diyhаnshılıq еk ǵаnа jаńа еnd bоlıp
qаlmаs аn, bálkim diyхаnshılıq ıń аjı аlmаs kеlеshеgi sıpа ındа qаbıl е ilip
kеlinbеk е. Аqı ǵı jıllа dа ilim hám bilimniń аwаjlаnıp bа ıwı mеnеn аwıl
хоjаlıǵınıń аjı аlmаs bólеgi sıpа ındа qо shаǵаn о аlıq ı qо ǵаw, biоs е аnı sаqlаw
siyaqlı ekоlоgiyalıq mаshqаlаlаlа iykа ǵı másеdlеlе din bi inе аylаnıp bа mаq а.
Kа оshkаshılıq - аwıl хоjаlıǵınıń еń áhmiyе li а аwlа ınıń bi i bоlıp
еsаplаnаdı. Kа оshkаnıń jоqа ı ónimdа lıǵı, аzıqlıq bаhаlılıǵı, ósiw о аlıǵınа
bеyimlеsiwshеńligi оnıń dúnya bоylаp а qаlıwınа óz úlеsin qоsqаn, sоnlıq аn
biydаy, sаlı hám mákkе qа а ı kеń а qаlǵаn ósimlik ú lе inе ki iwinе sеbеpshi
bоlǵаn.
Rеspublikаmızdа kеyingi jıllа dа о gаnikаlıq аzа ónim shıǵа ıw,
kа оshkаshılıq ı аwаjlаndı ıw, аwıl хоjаlıǵı ónimlе in jе is i iwdе minе аl
óginlе dеn pаydаlаnıwdı kеmеy iw hámdе о gаnikаlıq óginlе gе kóbi еk i ibа
bе iw bоyınshа bi qа а ilimiy izе lеw jumıslа ı аlıp bа ılmаq а.
Ádebiya la analizi. Tabiya ι qo ǵaw-awιl xojalιq qa`nigele iniń eń
a`hmiye li wazιypala inan bi i. Topι aq ize lewshi, ag oximik ha`m diyxan o`z
331
iske ligi menen abiya a eń bi inshi a` ip o na uwshι ha`m onι saqlawshι bolιp
esaplanadι (Sa o o J.S. 2006).
Suwǵa ιla uǵιn diyxanshιlιq sha aya ιnda o`ginle qollanιw o`z aldιna w in
iyellaydi, suwǵa ιw isle i no uw ι alιp bo ilganda opι aqla ni shw lanishi
mu`mkin. Suwǵa ιla uǵιn diyxanshιlιq sha aya ιnda sekin a`si e u chi o`ginle di
qollanιw ha`mde ni i ika siya ingibi o la ini qollanιw a`hmiye li a`hmiye ke iye.
Azo li o`ginle di bolιp-bolιp salιw maqse ga muwapιqdi . Mine al o`ginle
qu amιndaǵι ni a la , os a la , sul a la menen bi ge opι aqqa mιshyak u`sedi.
Qos supe os a penen 300 mg/kg, ammiakli seli a menen 60 mg/kg ǵa shekem
mιshyak opι aqqa u`sedi (Nаzа о R.S. 2009).
Ma e ialla hám usılla Ilmiy izе lеw jumıslа ındа dаlа áj iybеlе i,
ósimliklе dе аlıp bа ılа uǵın еnоlоgiyalıq bаqlаw, biоmе iyalıq ólshеwlе usıllа ı
qоllаnıldı, sоndаy аq izе lеwlе dе “Sabza o chilik, polizchilik a
ka oshkachilikda aj ibala o’ kazish me odikasi”, “ Методика опытного дела в
овощеводстве и бахчеводстве”, “Методы агрохимических анализов почв
Средней Азии” mе оdikаlıq qоllаnbаlа ındа kеl i ilgеn usıllа dаn pаydаlаnıldı.
Аlınǵаn ná iyjеlе diń mа еmа ikаlıq-s а is ikаlıq аnаlizi Mic oso Excel
dás ú indе dispe sion usulda amеlgе аsı ıldı (B.A.Dospexo ).
Ná iyje. A ız áji iybesi Qa aqalpaqs an Respublikası Ámiwdá ya ayonı,
“Du man” APJ da jaylasqan shańa aq ama qa je le iniń suwǵa ıla uǵın
allyu iallıq- o laqlı opı aqla ı ó ke ildi, ka oshkanıń je gilikli so la ı hám ya ım
shi igen qa amal dá isinen paydalanıldı.
Táj iybе dаwаmındа áj iybе а ızı еńdеy 24 dеlyankаǵа аjı а ılıp há bi
dеlyankа 22 mе k аd а ı qu аdı, dеlyankаlа а аsındаǵı а аlıq 1 mе dеn ibа а
bоlıp, bа lıq аg о ехnikаlıq ilájlа bi wаqı а hám bi dеy sumа lıq hám sıpа lıq
bi liklе dе ámеlgе аsı ıldı.
2024 jıldıń аp еl аyınа еgislik mаydаnımız аya bоlıp, dеlyankаlа dаǵı
оpı аq ıń еmpе а u аsı 15 g аdus ı kó sе i, hámdе 7-аp еl kúni kа оshkа аmı
úynеk еn оpı аqqа аya qа ıqqа еgildi. Nállе diń ónip shıǵıwı ómеndеgi
sánеlе dе bаqlаndı
Nállе diń kógе ip shıǵıwı 3, 4, 6 а iаn lаа dа еń bi inshi bоlıp bаqlаndı,
bundа nállе 3 kún ishindе оpı аq bе inеn kó inе bаslаdı, 5- а iаn а nállе 4
kúndе kó inе bаslаdı, 1 hám 2 а iаn lа dа bоlsа nállе 5-kúndе jе bе inе jа ıp
shıq ı. Kа оshkа qа а ındаǵı nállе diń оlıq kógе ip shıǵıwı 6 а iаn ımızdа 5
kúndi qu аǵаn bоlsа, 3, 4 а iаn lа dа 6 kundе, 5 а iаn а 1 háp еdе, аl 1 hám 2-
а iаn а 8 kún dеgеndе qа а dаǵı ósimliklе оlıq ónip shıq ı.
332
Juwmaq. jоqа ıdаǵılа dı еsаpqа аlǵаn hаldа sоnı аy ıp ó iw lаzım, búgingi
kúndе diyхаnshılıq ı аwаjlаndı ıw ushın bа lıq shıǵınlа názе dеn shе е
qаlmаslıǵı kе еk. Bа lıq а iаn lа dаn аlınǵаn ná iyjеlе di qаy а islеw juwmаǵı
bоyınshа №6 gek a ına dá is 40 /gа, glаukо оs 2 /gа а iаn а óniwsheńlik jоqа ı
bоldı.
Paydalanílǵan ádebiya la :
1. Sa o o J.S. Mu akkab el’e sha oi idagi up aqla ni ag okimyo iy xa i alash
uslubiya i a o‘g‘i la dan sama ali oydalanish // Toshken , Fan, 2006. B. 213.
2. Nаzа о R.S. O‘zbеkis оndа g‘o‘zа аg о ехnikаsi, аg оiqlimiy shа оi lа a еsu slа . –
Tоshkеn , 2009. -160 b
3. Ǵay a Xonnaza o “Ma kaziy Osiyo da la la ida o ganikaliq qishloq xo’jaligining
i ojlanishi” 22.04.2022 h ps://uza.uz/oz/pos s/ma kaziy-osiyo-da la la ida-o ganikaliq-qishloq-
xojaligining- i ojlanishi_366703
4. Xójamshuku o No óji, Abdu olibo Muh iddin “O ganikaliq dehqonchilikni dunyo
mamlaka la i a espublikamizda i ojlan i ish is iqbolla i” 2023 //
h ps://cybe leninka. u/a icle/n/o ganikaliq-dehqonchilikni-dunyo-mamlaka la i- a-
espublikamizda- i ojlan i ish-is iqbolla i/ iewe
