336
UOK: 63.633.6.491
KARTOSHKANIŃ SANTE SORTINIŃ TÚYNEKLER SANI HÁM
SIPATINA ORGANOMINERALLIQ TÓGINLERDIŃ TÁSIRI
Qozibaye a Na osa Sha ka o na, Ismaylo Daule bay Uzakbaye ich q.x. .d.,
Axmedo O abek Gulmi zo o‘g‘li (PhD)
Qa aqalpaqs an awıl xojalıǵı hám ag o exnologiyala ins i u ı
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17537419
Anno aciya. Usı maqalada ka oshkanıń san e so inıń úynekle sanı hám sıpa ına
o ganomine allıq óginle diń ási i úy enilgen ize lew ná iyjele i kel i ilgen. Táji iybe
dawamında o ganomine al sıpa ında glouko os hám ya ım shi igen qiydan paydalanıldı.
Táji iybe 6 a ian a ó ke ildi. 1- a ian a 6 úynek, 6- a ian a 9 dana ka oshka úynegi
anıqlandı. Ola dıń massasında da ayı mashılıqla anıqlanıp 1- a ian a 70 g ammdı, al 6-
a ian a 115 g ammdı qu adı.
Tayanish sózle : úynek salmaǵı, o ganomine al óginle , glouko os, ya ım shi igen qıy,
ka oshkanıń San é so ı.
Anno a ion. This a icle p esen s he esul s o a s udy examining he in luence o
o ganomine al e ilize s on he numbe and quali y o ube s in he heal hy po a o a ie y. The
expe imen was conduc ed in 6 a ian s. In he 1s a ian , 6 ube s we e iden i ied, in he 6 h
a ian - 9 po a o ube s. Di e ences we e also ound in hei mass, which amoun ed o 70
g ams in he 1s a ian and 115 g ams in he 6 h a ian .
Keywo ds: ube weigh , o ganomine al e ilize s, glucose phospha e, semi-decomposed
manu e, San é po a o a ie y.
Ki isiw. Ka oshka xalqımızdıń jıl boyı súyip jey uǵın iyka ǵı azıq-awqa ı
bolıp úynegi qu amında adam o ganizmi ushın zá ú bolǵan azıqlıq za la -
k axmal, belok, qan , kle cha ka, há ú li i aminle , mine al elemen le ba .
Onnan 500 den zıya aǵamla aya lanadı hám ekinshi nan esaplanadı.
Ka oshka egininiń ag o exnikalıq hám ag oekonomikalıqáhmie i de úlken.
Sebebi, shabıw alap egis bolǵan soń ol je is i ilgen a ız opı aǵı jumsaq hám jabayı
shóple den azalanıp, kóplegen masaqlı hám sobıqlı dán eginle i ushın jaqsı
ó mishles esaplanadı. Kópshilik mámleke le de súdiga dı bán e iwshi egin
sıpa ında ósi iledi.
Ádebiya la analizi. Ekologiyalıq aza o ganikalıq ka oshka je is i iw hám
onı á biyalaw boyınsha ka oshka je is i iw awajlanǵan mámleke le de Yu.P.
Boyko, Yu.A. Masyuk, O.A. S a o oy o a, V.B.Minin, (Rossiya), K.Hills
(AQSH). R.Pe e s (AQSH), A.Speche , B.Scholz (Ge maniya), W.Ze ulla,
P.Schukmani (Gollandiya), A.Majeed, Z.Muhammad (Pakis an), N.S.Basano ,
N.V.Kononuchenko, S.A.Banadise (Bela us) sıyaqlıla á epinen ilimiy-
ize lewle alıp ba ılıp, bul baǵda daǵı ize lewle ilimiy dá ekle de basıp
337
shıǵa ılǵan. Ka oshkaǵa 10 /ga biogumus ógin qollanılǵanda ónimda lıq 31,7
/ga alınǵan bolıp, bul qadaǵalawǵa ( óginsiz) a ian qa salıs ı ılǵan 13,3 /ga kóp
zú áá alınǵan. Ózbeks an sha aya ında ka oshka je is i iw ag o exnologiyası
kóplegen dala áji iybele inde úy enilgen. Taw aldı hám Mi zashól sha aya ında
mine al óginle menen bi gelik e o ganikalıq óginle diń ka oshka ónimda lıǵına
ási i úy enilgen.
Ma e ialla hám usılla . Ilmiy izе lеw jumıslа ındа dаlа áj iybеlе i,
ósimliklе dе аlıp bа ılа uǵın еnоlоgiyalıq bаqlаw, biоmе iyalıq ólshеwlе usıllа ı
qоllаnıldı, sоndаy аq izе lеwlе dе “Sabza o chilik, polizchilik a
ka oshkachilikda aj ibala o‘ kazish me odikasi”, “ Методика опытного дела в
овощеводстве и бахчеводстве”, “Методы агрохимических анализов почв
Средней Азии” mе оdikаlıq qоllаnbаlа ındа kеl i ilgеn usıllа dаn pаydаlаnıldı.
Аlınǵаn ná iyjеlе diń mа еmа ikаlıq-s а is ikаlıq аnаlizi Mic oso Excel
dás ú indе dispe sion usulda amеlgе аsı ıldı (B.A.Dospexo ).
Ná iyjele . A ız áji iybesi Qa aqalpaqs an Respublikası Ámiwdá ya ayonı,
“Du man” APJ da jaylasqan shańa aq ama qa je le iniń suwǵa ıla uǵın
allyu iallıq- o laqlı opı aqla ı ó ke ildi, ka oshkanıń je gilikli so la ı hám ya ım
shi igen qa amal dá isinen paydalanıldı.
Táj iybе dаwаmındа áj iybе а ızı еńdеy 24 dеlyankаǵа аjı а ılıp há bi
dеlyankа 22 mе k аd а ı qu аdı, dеlyankаlа а аsındаǵı а аlıq 1 mе dеn ibа а
bоlıp, bа lıq аg о ехnikаlıq ilájlа bi wаqı а hám bi dеy sumа lıq hám sıpа lıq
bi liklе dе ámеlgе аsı ıldı.
2024 jıldıń 7-аp еl аp еl kúni kа оshkа аmı úynеk еn оpı аqqа аya
qа ıqqа еgildi. Táj iybе dаwаmındа kа оshkаnıń Sаn e sо ınаn аlınǵаn hаsıldıń
pа аmе lе i еsаp sаnаq qılındı. Аlınǵаn ná iyjеlе о аshаǵа еsаplаp gеk а
mаydаnınа qаy а kóbеy ildi.
О аshа úp еgi miywеlе sаnı há а iаn а bi dеy bоlmаdı hám bi bi inеn
аzmе i jánеdе sаlmаǵı mеnеn pа qlа аnıqlаndı. Tаmı úynеklе sаnı bоyınshа 1
a ian a 6 úynеk, 2- а iаn а 7 úynеk аnıqlаnǵаn bоlsа, 3- а iаn а 7 úynеk, 4
hám 5- а iаn lа dа bоlsа 8 hám 6- a ian a 9 dаnа kа оshkа úynеgi аnıqlаndı.
Оlа dıń mаssаsındа dа pа ıqlа аnıqlаnıp 1 а iаn а 70 g аmmdı, 2- а iаn а 90 g ,
3- а iаn а 100 g , 4- а iаn а 110 g , 5- а iаn а 105 g hám 6- а iаn а 115
g аmmdı qu аdı.
Juwmaq. Tаmı úynеklе sаnı bоyınshа 1 a ian a 6 úynеk, 2- а iаn а 7
úynеk аnıqlаnǵаn bоlsа, 3- а iаn а 7 úynеk, 4 hám 5- а iаn lа dа bоlsа 8 hám 6-
a ian a 9 dаnа kа оshkа úynеgi аnıqlаndı. 6- a ian qadaǵalaw a ian ınan 3
úynek sanına kóp. Ola dıń massasında da ayı mashılıqla anıqlanıp 1- a ian a 70
338
g ammdı, 2- a ian a 90 g ammdı, 3- a ian a 100 g ammdı, 4- a ian a 110
g ammdı, 5- a ian a 105 g ammdı hám 6- a ian a 115 g ammdı qu adı hám
qadaǵalaw a ian ınan 45 g amm awı lıq penen pa ıqlanadı.
Paydalanilgan ádebiya la :
1. Budano N.U., Ay bae T.E., Ba liko a N.A. Влияние биоорганических удобрений на
продуктивность картофеля и овощных корнеплодов в условиях юго-востока
Казахстана. Почвоведение и агрохимия, №3, 2023. -B. 67-83.
2. Os onaqulo T.E., Zuye V.I., Qodi xojae O.K. Me achilik a sabza o chilik
(Sabza o chilik): Sabaqlıq. Naw ız. - Tashken : 2018 (2020). - 552 b.
3. Os onaqulo T.E. O‘zbekis onda uganak me ali ekinla . Monog a iya: Naw ız. - Tashken :
2020. - 324 b
4. T.S. Elmu a o na, “De e mining he plan ing da es o po a o a ie ies in he ex eme ag o-
clima ic condi ions o Ka akalpaks an” // EPRA In e na ional Jou nal o Resea ch &
De elopmen (IJRD), Vol 7, Issue 1, Janua y 2022
