493
УДК: 636.22.28.083
BO’G’OZ MOLLARNI TO’G’RI PARVARIShLASH
G’iyaso X.A.
Cho achilik a pa andachilik ilmiy- adqiqo ins i u i Qo amolchilik bo’limi mudi i, q.x. . n.,
k.i.x.
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17537793
Anno asiya: Maqolada bo’g’oz sigi a g’unajinla ni o’g’ i oziqlan i ish a saqlash,
ula ni ug’ishga ayyo lashni ashkil e ish bo’yicha ilmiy a siyala be ilgan.
Kali so’zla : sigi , ana, sun’iy u ug’lan i ish, bo’g’ozlik, g’unajin, ug’ishga ayyo lash,
sigi la ni su dan chiqa ish a h.k.
Anno asiya: В статье даны научные рекомендации по организации правильного
кормления и содержания стельных коров и телок, а также подготовке их к отелу.
Klyuche ыye slo a: корова, телка, искусственное осеменение, стельность нетели,
запуск,pдготовка к отелу и др.
Anno a ion: The a icle p o ides scien i ic ecommenda ions on how o p ope ly eed
and ca e o p egnan cows and hei e s, as well as p epa e hem o cal ing.
Key wo ds: cow, hei e , a i icial insemina ion, p egnancy, hei e s, launching,
p epa a ion o cal ing, p egnancy, e c.
Ki ish. Ilm- an a ilg’o xo’jalikla aj ibasidan ma’lumki, cho a
molla idan sog’lom a lod olishning asosiy sha i ula ni o’laqimma li oziqlan i ish,
zoo e e ina iya qoidala i asosida saqlash, u g’ochi molla ni o’z aq ida sun’iy
u ug’lan i ish, bo’g’oz molla ni o’g’ i pa a ishlash a ula ni ug‘ishga yaxshi
ayyo lashga bog’liq.
Мa zuning dolbza bligi. Sog’lom a lod olish is agan ha bi mol egasi
bo’g’oz molning oxi gi 7-9 oylik bo’g’ozlik da ida pa a ishiga alohida e’ ibo
be ishi za u . Chunki, molla bo’g’ozlik da ida homilasining o’sish a i ojlanishi
uchun za u o’yimli moddala zahi asini o’playdi. Ayniqsa g’unajinla ni
ug’ishga ayyo lash juda muhim.
Usulla . Bo’g’oz g’unajinla a sigi la ha kuni ochiq ha oda bo’lishla i
sha . Bunda o ganizmdagi qon kislo odga o’yinadi, qon aylanishi yaxshilanadi,
quyosh nu idan bo’g’oz molla o ganizmi “D” i aminining ilk ko’ inishi -
kalse e ol sin ezini kuchay i adi. Bu homilada suyakla o’sishi a i ojlanishini
ye a licha a’minlaydi. Bo’g’ozlikning oxi gi da ida kelib ene giya ye ishmasligi
hola ini ba a a e ish uchun kle cha ka, i aminla a mine al moddala unga
qo’shilishi mumkin. Bunda ozuqa asioniga baliq yog’i, ozuqa achi qila i, u li
i aminla , kepakla ko’shiladi. Bo’g’oz sigi la oxu ida yalaydigan osh uzi
ye a licha bo’lishi lozim.
494
Bo’g’ozlikning 7 oyligidan boshlab ula 10-15 kun ha kuni bi ma a ula ni
sog’in zaliga haydab ki i ilib, yelini 5-10 minu UPVN-100 pne ma ik yelin
uqalash uskunasi yo damida uqalanadi. Bu adbi ni ug’ishiga 10-15 kun qolganda
o’x a ish lozim. Bo’g’oz mol ug’ishiga 10 kun qolganda ug’ uqxonaga
o’ kaziladi.
Ula ning ozuqa asionidan shi ali a yem ozuqala chiqa iladi a si a li beda
pichani be ib bo iladi. Bo’g’oz mol sigi bo’lsa, uni ug’ishiga ikki oy qolganida
as a-sekin su dan chiqa ilishi sha . Chunki, 7 oylik bo’g’ozlik da iga kelib mol
qo nidagi xomilaning i ik azni a igi 5-10 kg bo’ladi (1-jad al).
Bo’g’ozlik da ida qo amol xomilasining o’sishi
Bo’g’ozlik da i, oy
Xomila uzunligi,
sm
Xomilaning og’i ligi,
g, kg
1
1
1-6 g.
3
12-14
130-150 g.
6
45-60
3,5-7 kg
9
80-100
25-60 kg
Buzoqning ug’ilganidagi i ik azni mol zo i a mahsuldo lik yo‘nalishiga
qa ab 25-60 kg bo’ladi. Demak, bo’g’oz sigi qo nidagi buzoqning 20-50 kg i ik
azni aynan bo’g’ozlikning oxi gi ikki oyida shakllanadi. Chunki bu da da mol
o ganizmida moddala almashinu ining shidda bilan kechadi.
Jad aldan ko’ inib u ibdiki, o alanganidan o buzoq ug’ilgunicha bo’lgan
da da xomilaning uzunligi 80-100 ba oba o sa, uning og’i ligi 4-9 ba oba ga
oshadi. Bu da da ula dan su sog’ib olishdan o’x a ilgani uchun “su dan
chiqa ilgan da ” deb a aladi a u 60 kunni ashkil e adi. Bu da da bo’g’oz
molla ning o’la qimma li oziqlan i iladi. Ozuqa asioniga qu uq beda a boshqa
qu uq o’ la dan ki i ilib, shi ali, ko’k ozuqala ni kamay i ish, ba da be ishni
umuman o’x a ish lozim.
Bunda bo’g’oz sigi o ganizmida su ishlab chiqishni kamay i ish uchun
asiondan shi ali ozuqala 3-4 kun da omida chiqa iladi, omix a yemla miqdo i
60-70% kamay i iladi. Bo’g’oz sigi la oda da 7-12 kun mobaynida as a-sekin
su dan chiqa iladi. Rasion xomilaning i ojlanishi uchun za u bo’lgan i aminla ,
mak o a mik oeleme la bilan boyi iladi.
Ha qanday bo’g’oz sigi yoki g’unajin xomilasining me’yo ida no mal
o’sishi a i ojlanishi uni o’laqimma li a mu ozana langan oziqlan i ishga
be osi a bog’liq. G’unajinla ug’ish da igacha kuniga 7–8 EOB (ene ge ik ozuqa
bi ligi) ma jud asionda boqilishi lozim. Rasionning oqsilli ozuqala bilan
495
a’minlanish da ajasi 1 EOBga 105-110 g . oqsil nisba ida bo’lishi lozim. Bo’g’oz
molla ga ko’p konsen a li kuchli ozuqa asionla i o’g’ i kelmaydi. Shuning
uchun, yemni kamay i ib, uning o’ niga hajmli, qu uq beda pichani a boshqa
qu uq o’ li ozuqa asionla ida boqiladi. Masalan, i ik azni 400–450 kg bo’lgan 7-
8 oylik bo’g’oz g’unajinla ga qishgi da da kuniga 3,5 kg pichan, 1,0 kg somon,
12 kg silos, 7,0 kg senaj, 1,5 kg omix a yem, 55 g ozuqa os o i la i, 58 g osh uzi,
260 mg no don ol ingugu li ux, 11 mg no don ol ingugu li kobal , 3200 xalqa o
bi likda (XB) “D” i aminini be ish maqsadga mu o iq.
Olingan na ijala . Biz adqiqo la olib bo ayo gan Toshken iloya ining
“Kim Pen X a cho asi” a “Dil giyo ayz ba aka” qo amolchilik e me
xo’jalikla ida qo amolla ni, ayniqsa bo’g’oz molla ni oziqlan i ish a
pa a ishlashga alohida e’ ibo be ilmoqda. Shuning uchun ha 100 bosh ona
moldan yiliga 77-80 adan buzoq olinmoqda.
Sigi a g’unajinla ning bo’g’ozlik da i asosan 284-285 kunni ashkil e adi.
Bo’g’ozlik da ining me’yo idan oshib ke ishi podadagi 10 % g’unajinla da, e a
ug’ilishla esa 4-6 % da kuza ilishi mumkin. Qo amolla ning bo’g’ozlik da ining
da omiyligiga ula ning zo i, yoshi, xomilaning jinsi, bo’g’oz molla ning saqlash
a oziqlan i ish usulla i a’si ko’ sa adi. Buqachala anachala dan ko’ a bi kun
oldin ug’iladi, egiz buzoqla ham oda da oldin oq ug’iladi.
Xulosala . Bo’g’oz molla ni ug’di ishga alohida e’ ibo be ish lozim.
Buning uchun ug’ish joyini zoo e e ina iya qoidala i asosida ayyo lash za u .
Tug’ish joyi oza bo’lib unda yel izakla a o iqcha namlik bo’lmasligi, ye a li
yo ug’lik bo’lishi lozim. Bo’g’oz molla ni ug’di ishdan oldin za u miqdo da iliq
su , a ish ma ola i, xo’jalik so uni, 1% ma ganso ka, 5% yod e i mala i a
qaychini ayyo lab qo’yish za u . Tug’ish ja ayoniga e e ina iya mu axassisini
akli e ish lozim.
“Yelin mas i i” kasalligini oldini olish uchun, ug’ishiga bi ha a qolganda,
ula ning umumiy oziqlan i ish miqdo i ene ge ik ozuqa bi ligi(EOB)da 30–40 %
ga kamay i ilishi lozim.
Ushbu a siyala ga ioya e ish cho a molla i bosh sonini ko’pay i ish a
mahsuldo ligini oshi ish imkoniya ini ya a adi. Cho a molla i ug’a e sa, ula ning
bosh soni o adi, su ham go’sh ham ko’payadi, xalqimiz das u xoni o’kin
bo’ladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Akmalxono Sh.A., Jumadullaye B.X., Yuldashe D.Q., Komilo A.A., Imankulo a K.A.,
Gulma o a N.A. “Qo amolla ni as ash, oziqlan i ish a push do lik xususiya la ini
yaxshilash bo’yicha Ta siyanoma”. Toshken -2020.
496
2. Giyaso X.A. Che dan naslli qo amol olib kelish muammola i. Respublika ilmiy-amaliy
kon e ensiya ma e ialla i, Toshken -2025 yil 4-iyun, 256-260 b.
3. Xox in S.N. Koрмление крупного рогатого скота, овец, коз и лощадей. Санкт
Петербург, OOO «Kвадро», 2019, С.341-406.
4. Yuldashe D.Q., G’iyoso X.A., Xolma o A.H. “Bo’g’oz molla ni pa a ishlash”,
“Fe me ” ju nali, 2022 yil 5-soni,12-15 b.
5. Аллашов Б. Д. и др. Изучение исходных материалов для селекции кормовых культур.
Ж //Science and inno a ion. – 2024. – Т. 3. – №. Special Issue 49. – С. 557-561.
