536
УДК 631.8:632.9:579.64
BACILLUS AMYLOLIQUEFACIENS - UZMU 22 SHTAMINI PROBIOTIK
XUSUSIYATLARINI ANIQLASH
Тагаева Л.X.,
М.Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети, Биология ва экология
факультети, Тошкент, Ўзбекистон республикаси
Жаббаров Ш.Ш.,
Чорвачилик ва паррандачилик илмий тадқиқот институти, Тошкент, Ўзбекистон
республикаси
Нoрмуродова Қ.Т.
М.Улуғбек номидаги Ўзбекистон Миллий университети, Биология ва экология
факультети, Тошкент, Ўзбекистон республикаси
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17537873
Аннотация. Каланхое дегремона доривор ўсимлигидан B.amylolique aciens -
UzMU22 штамми ажратиб олинган, унинг турли хил антибиотикларга нисбатан
сезгирлиги, токсикологик ва морфо-физиологик хусусиятлари ўрганилган.
B.amylolique aciens – UzMU 22 штамми культурал суюқлигидаги α-амилаза фаоллиги 21,6
бир./млни, оқсилга нисбатан фаоллиги 1,6 бир./мг, протеаза фаоллиги 33,2 бир./млни,
оқсилга нисбатан фаоллиги 1,7 бир./мг, глюкоамилаза фаоллиги 6,2 бир./млни, оқсилга
нисбатан фаоллиги 1,2 бир./мг, целлюлаза фаоллиги 1,5 бир./млни, оқсилга нисбатан
фаоллиги 0,4 бир./мгни ташкил этган. B.amylolique aciens – UzMU 22 штамми 16S RNK
бўйича идентификация қилинган ва ГенБанкда OQ349559 рақами остида руйхатга
олинган. Bacillus amylolique aciens – UzMU 22 штаммининг пробиотик хусусияти чорва
молларининг ичак микрофлораси таркибини мақбуллаштириш, қолаверса Орол бўйида
қишлоқ хўжалик экинларини етиштиришда биоўғит сифатида фойдаланишга тавсия
этилган.
Калит сўзлар: доривор ўсимлик, Каланхое дегремона, штамм, бактерия,
пробиотик, B.amylolique aciens, фермент, культурал суюқлик.
Аннотация. B. amylolique aciens – UzMU 22 штамм был выделен из
лекарственного растения Kalanchoe deg emona, изучены его чувствительность к
различным антибиотикам, токсикологические и морфофизиологические свойства.
Активность α-амилазы в культуральной жидкости штамма B.amylolique aciens – UzMU
22 составила 21,6 ед./мл, удельная активность – 1,6 ед./мг, активность протеазы – 33,2
ед./мл, удельная активность – 1,7 ед./мг, активность глюкоамилазы – 6,2 ед./мл, удельная
активность – 1,2 ед./мг, активность целлюлазы – 1,5 ед./мл, удельная активность – 0,4
ед./мг. B. amylolique aciens – UzMU 22 штамм идентифицирован по 16S РНК и
зарегистрирован в GenBank под номером OQ349559. Пробиотические свойства штамма
Bacillus amylolique aciens – UzMU 22 рекомендованы для оптимизации состава кишечной
микрофлоры сельскохозяйственных животных, а также для использования в качестве
удобрения при возделывании сельскохозяйственных культур в Приаралье.
Ключевые слова: лекарственное растение, Kalanchoe deg emona, штамм,
бактерии, пробиотик, B.amylolique aciens, фермент, культуральная жидкость.
537
Anno a ion. B. amylolique aciens – UzMU 22 s ain was isola ed om he medicinal
plan Kalanchoe deg emona, i s sensi i i y o a ious an ibio ics, oxicological and
mo phophysiological p ope ies we e s udied. The ac i i y o α-amylase in he cul u e luid o he
B.amylolique aciens s ain – UzMU 22 was 21.6 uni s/ml, speci ic ac i i y – 1.6 uni s/mg,
p o ease ac i i y – 33.2 uni s/ml, speci ic ac i i y – 1.7 uni s/mg, glucoamylase ac i i y – 6.2
uni s/ml, speci ic ac i i y – 1.2 uni s/mg, cellulase ac i i y – 1.5 uni s/ml, speci ic ac i i y – 0.4
uni s/mg. The B. amylolique aciens – UzMU 22 s ain was iden i ied by 16S RNA and egis e ed
in GenBank unde accession numbe OQ349559. The p obio ic p ope ies o he Bacillus
amylolique aciens – UzMU 22 s ain a e ecommended o op imizing he in es inal mic o lo a
o a m animals, as well as o use as a e ilize in he cul i a ion o ag icul u al c ops in he
A al Sea egion.
Key wo ds: medicinal plan , Kalanchoe deg emona, s ain, bac e ia, p obio ic,
B.amylolique aciens, enzyme, cul u e liquid.
Кириш. Ҳозирги кунда доривор ўсимликлардан эндофит
бактерияларни ажратиб олиш ва уларнинг фермент синтезлаш қобилиятини
ўрганиш [3], қолаверса пробиотик хусусиятларини кўра улардан чорва
моллари ва ёш жўжаларнинг овқат ҳазм қилиш тизимида нормал
микрофлорани таъминлаш, пробиотик билан бойитилган озуқа тайёрлашда
қўшимча сифатида фойдаланиш, Орол бўйи ҳудудларида қишлоқ хўжалик
экинларини етиштиришда биоўғит сифатида фойдаланиш борасида кенг
кўламли илмий изланишлар олиб борилмоқда [2-5]. Айниқса, пробиотик
хусусиятли бундай бактериялар нормал ичак флорасини ҳар хил касалликлар
келтириб чиқарувчи патоген микроблардан ҳимоя қилиб, кўплаб витаминлар
синтезида иштирок этади. Шу билан бирга, антибиотик ва нотўғри
овқатланиш, кимёвий препаратлар ва ҳар хил инфекция юқиши сабабли
дизбактериоз келиб чиқишини олдини олишда қўлланилади [5].
Пробиотиклар – тирик микроорганизмлар асосида тайёрланган
препаратлар бўлиб, улар одам ёки ҳайвонлар организмига кирганда ичак
микрофлораси таркибини мақбуллаштириш орқали хўжайин организмидаги
физиологик, биокимёвий ва иммун реакцияларга ижобий таъсир кўрсатади
[2, 5]. Шунингдек, ветеринария учун фаол пробиотикларга талабнинг ортиши
II авлод пробиотиклари яратилишига сабаб бўлиб, II авлод пробиотиклари
асосан Bacillus ва B e ibacillus авлодларига мансуб спора ҳосил қилувчи
бактериялар асосида ишлаб чиқaрилади [6].
Ишнинг мақсади - чорва молларининг ичак микрофлораси таркибини
мақбуллаштириш мақсадида доривор ўсимликлардан ажратилган Bacillus
amylolique aciens - UzMU 22 штаммининг пробиотик хусусиятларини
аниқлашдан иборат.
538
Тадқиқот усуллари ва материаллари. Bacillus amylolique aciens-
UzMU 22 штаммининг морфологик ва физиологик хусусиятлари, ўсиши ва
риволаниши 30оC-37оC ҳароратда кузатилди [7].
B.amylolique aciens- UzMU 22 штаммининг амилаза ферменти
фаоллигини аниқлаш учун Петри ликопчаларига пептон-10гр, крахмал-2гр,
KH2PO4-5грамдан иборат тайёр озуқага томчи усулида экилди ва 2-10 кун
давомида кузатилди. 10кундан кейин 5мл люголни спиртдаги эритмаси
томизилиб, ҳосил бўлган зоналар 40ммдан 45ммгача эканлиги аниқланди.
B.amylolique aciens- UzMU 22 штаммининг протеаза ферменти
фаоллигини текшириш учун 3%ли сувли агар ва сутдан фойдаланилди. Тайёр
бўлган аралашмадан 20млдан Петри ликопчаларига қуйилди ва
фаоллаштирилган B.amylolique aciens- UzMU 22 штамми томчи усулида
экилди. Инкубация даври 2- 10 кун давом эттирилди ва 5% учхлор уксус
кислотаси қўшилиб, ҳосил бўлган зоналар 45-50ммни ташкил этши таҳлил
қилинди.
Олинган натижалар ва уларнинг таҳлили. Bacillus amylolique aciens-
UzMU 22 штаммининг морфологик ва физиологик хусусиятларига кўра,
четлари текис бўлиб, гидролиз зона ўлчами 6-10 мм, юза қисми зич ва
ялтироқ кўринишдаги тиниқ сутранг ёки оқ рангдаги колониялар ҳосил
қилиши, ўсиши ва риволаниши 30оC-37оC ҳароратда эркин ўсиши кузатилди.
Kalanxoe deg emona доривор ўсимлигидан ажратиб олинган
B.amylolique aciens - UzMU22 штаммининг амилаза, протеаза, глюкоамилаза,
целлюлаза каби ферментларни синтезлаш xuсусияти ўрганилди. Бунда,
культурал суюқликдаги α-амилаза фаоллиги 21,6 бир./мл, оқсилга нисбатан
фаоллиги 1,6 бир./мгни ташкил этган бўлса, протеаза фаоллиги 33,2 бир./мл,
оқсилга нисбатан фаоллиги 1,7 бир./мг, глюкоамилаза фаоллиги 6,2 бир./мл,
оқсилга нисбатан фаоллиги 1,2 бир./мг, целлюлаза фаоллиги 1,5 бир./млни,
оқсилга нисбатан фаоллиги 0,4 бир./мгни кўрсатди.
Хулова ва тавсия. Каланхое дегремона доривор ўсимлигидан ажратиб
олинган B.amylolique aciens - UzMU22 штаммининг морфологик ва
физиологик хусусиятлари, асосан амилаза ва протеаза ферментларини кўпроқ
синтезлаши пробиотик хусусиятлари ўрганилди. Bacillus amylolique aciens -
UzMU22 штаммининг пробиотик хусусиятларини инобатга олган ҳолда,
чорва молларининг ичак микрофлораси таркибини мақбуллаштириш,
қолаверса пробиотик сифатида бойитилган озуқа тайёрлашда қўшимча
маҳсулот ёки пробиотик хусусиятли маҳаллий янги штамм сифатида
фойдаланишга тавсия қилиш мумкин.
539
Фойдаланилган адабиётлар рўйхати:
1. De V ese M., Sch ezenmei J. P obio ics, p ebio ics, and synbio ics // Ad . Biochem.
Eng./Bio echnol. – 2008. – V. 111. – P. 1–66. – doi: 10.1007/10.2008.097.
2. Mo ozo a M.A., Go o so A.V., P azdno a E.V., Basankina V.M., Chis yako V.A.,
Pepoyan А., Mi alimo a Sh., G igo ye V.A. Bac e ia o genus Bacillus as an agonis s o
pa hogens in aquacul u e. Ves nik o As akhan S a e Technical Uni e si y. Se ies: Fishing
Indus y. 2023. N. 1. РР 89 – 97.
3. No mu odo a K.T., Makhsumkhano A.A., Alimo a B.Kh., Pula o a O.M., Bozo o N.I.
Isola ion, pu i ica ion, and cha ac e iza ion o highly ac i e p o ease om Bacillus sub ilis-
150 // T ansla ed om Khimiya P i odnykh Soedinenii. – Sp inge Science+Business
Media, Inc. №4. 2010. – Р. 833-834. (03.00.00; № 1). (Global Impac Fac o – 0.45).
4. Pa el R., Du Pon H.L. New app oaches o bac e io he apy: P ebio ics, new gene a ion
p obio ics, and synbio ics // Clin. In ec . Dis. – 2015. – V. 60, Suppl. 2. – P. S108–S121. –
doi: 10.1093/cid/ci 177.
5. Poxilenko V.D., Pe eligin V.V. P obio ics based on spo e- o ming bac e ia and hei sa e y
// Chemical and biological sa e y. – 2007. – № 2–3. – P. 20–41.
6. Shoxiddino a М.N., Tojeye B.B., Tojiye a M.B. Sea ch and isola ion o endophy ic
bac e ia om medicinal plan s and de e mina ion o hei mo phological and cul u al
p ope ies // Eu asian Jou nal o Resea ch, De elopmen and Inno a ion, 2021, 3, P. 23-25.
(Impac Fac o – 7.892).