90
TEXNIKA OLIY TA’LIM MUASSASALARIDA FIZIKA O‘QITISHDA
KOMPETENSIYAVIY YONDASHUV
Sul ono a O‘g’iloy Nabiye na
Te miz muxandislik- exnologiya ins i u i, p. .d p o
Anno a siya: Ta’lim masalasi mu asil a zda zamon alabla iga moslashib, an-
exnika yu uqla iga hamohang a ishda akomillashib bo adigan ja ayon hisoblanadi.
XXI as dagi a’lim izimining o‘ziga xos jiha la idan bi i- exnika oliy a’lim
muassasala ida alabala ning olgan bilimla ini hayo da qo‘llay olishla iga bo‘lgan
alab, DTSla i a das u la ining akomillash i ilishi, boshqacha qilib ay ganda,
kompe ensiya iy yondashu ning a’lim izimi mazmuniga singdi ilishi, uning a’lim
na ijala iga e ishish dolza b ma zu hisoblanadi ushbu adqiqo muammola ni yechimi
hisoblanadi.
Kali so‘zla : Kompe ensiya iy , akomillash i ish, muassasala i, muassasa,
ijodiy, ik lash ,o‘qi ish. Naza iya,amaliyo , izika, a’lim, adqiqo , i ojlan i ish.
Султанова У.Н. Огиой Набиевна
Термезский университет инженерии и агротехнологий, доктор наук,
профессор
Аннотация: проблема образования-это процесс, который постоянно
совершенствуется в соответствии с достижениями науки и техники, адаптируясь
к требованиям времени. Одной из особенностей системы образования в XXI веке
является требование технических высших учебных заведений к способности
обучающихся применять полученные знания в реальной жизни,
совершенствование ДЦП и программ, иными словами, внедрение в содержание
системы образования компетентностного подхода, достижение образовательных
результатов которого является актуальной темой данного исследования является
решение проблем.
Ключевые слова: компетентность ,совершенствование, институты,
Институт, творческий, мышление ,обучение. Теория, практика, физика,
образование, исследования, развитие.
U.N.Sul ono a O'og'oy Nabiye na
Te mez Uni e si y o Enginee ing and Ag o echnology, Ph.D., P o esso
Anno a ion: he issue o Educa ion is a p ocess ha is cons an ly adap ing o
he equi emen s o he Times and imp o ing in ha mony wi h he achie emen s o
Science and echnology. One o he peculia i ies o he educa ional sys em o he 21s
91
cen u y is he demand o s uden s in highe educa ion ins i u ions o be able o apply
he knowledge gained in li e, he imp o emen o hei DTS and p og ams, in o he
wo ds, he abso p ion o a compe ency app oach in o he con en o he educa ional
sys em, he achie emen o i s educa ional esul s is an u gen opic.
Keywo ds: compe ency ,imp o emen , ins i u ions, ins i u ion, c ea i e,
hinking , eaching. Theo y, p ac ice, physics, educa ion, esea ch, de elopmen .
Maqsad:Texnika oliy a’lim muassasala ida izika o‘qi ishda kompe ensiya iy
yondashu ning maqsadi alabala ning izikani o‘ ganishga nisba an ijodiy ik lash
muassasala ida i ojlan i ish, kasbiy kompe en lilikni o‘qi ishda axbo o
exnologiyala ini jo iy qilish, o‘qi ishda naza iya a amaliyo uyg‘unligini a’minlash,
a’lim si a i a sama ado ligini a a’lim xizma la i imkoniya la ini oshi ish, mehna
bozo ining zamona iy eh iyojla iga mos yuqo i malakali kad la ayyo lashning
me’yo iy asosla i ya a ish, anla ni chuqu lash i ilgan holda o‘qi ish, ilmiy a
inno a sion yu uqla ni amaliyo ga jo iy qilishning sama ali mexanizmini
ya a ishus u o azi ala e ib belgilandi. Bu esa, oliy a’lim muassasala ida izikani
kompe ensiya iy yondashu asosida o‘qi ish me odikasini akomillash i ish dolza b
ma zu hisoblanadi shu bois ushbu adqiqo muammoning yechimi bo‘la oladi.
Ki ish:O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2021 yil 19 ma dagi“Fizika
sohasidagi a’lim si a ini oshi ish a ilmiy adqiqo la ni i ojlan i ish cho a- adbi la i
o‘g‘ isida” PQ-5032-son qa o ida “ izika sohasida a’lim si a ini oshi ish a ilmiy
adqiqo la ni i ojlan i ish” bo‘yicha us u o azi ala belgilangan. Bu esa izika
anini o‘qi ish me odikasining mazmunini kompe ensiya iy yondashu asosida
akomillash i ilishini alab e adi.
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Sha ka Mi ziyoe ning Oliy Majlisga
Mu ojaa nomasida “Aga a ixga naza ashlaydigan bo‘lsak, dunyodagi deya li ba cha
kash iyo a exnologiyala ni ya a ishda izika ani undamen al asos bo‘lganini
ko‘ amiz. Haqiqa an ham, izika qonuniya la ini chuqu egallamasdan u ib,
mashinasozlik, elek o exnika, IT, su a ene giyani ejaydigan exnologiyala kabi
bugun zamon alab qilayo gan sohala da na ijaga e ishib bo‘lmaydi” deb a’kidlab
o‘ gan .
Ta’limda kompe ensiya iy yondashu ga oid ma e ialla ahlili asosida quyidagi
ma’lumo la ni kel i ish mumkin.“Kompe ensiya” a “Kompe en lilik” so‘zla i ilk bo
ilmiy adabiyo la ga ki ib kela boshladi. Masalan, ilshunoslik naza iyasiga nisba an
kompe ensiya a amasining ame ikalik ling is N.Xomskiy omonidan “Sin aksis
naza iyasi aspek la i” nomli asa ida “Kompe ensiya (o‘z ilini biladigan,gapi adigan,
eshi adigan) is e’mol qiladigan (aniq holla da ildan eal oydalanadigan) undamen al
a qni aj a amiz” yoki “insonning qandaydi aoliya ni baja ish qobiliya idi ” degan
ik la ini kel i ib o‘ ish mumkin .
92
G.A.Asilo a disse a siya ishida «kompe ensiya» a «kompe en lik»
ushunchala i bo‘yicha be ilgan a’ i la ni umumlash i gan holda «kompe ensiya» –
ma’lum bi sohada aoliya yu i ish ja ayonida shaxsiy si a la hamda bilim, ko‘nikma
a malakala ning sama ali qo‘llanishi; «kompe en lik» muayyan aoliya ni amalga
oshi ish uchun ma jud hamda yuzaga chiqishi mumkin bo‘lgan layoqa di deb
a’ i lagan.
J.E.Usa o o‘z ilmiy ishla ida kompe ensiyaning «ma’lum soha yoki
yo‘nalishdagi aj iba a bilimla , aoliya ni amalga oshi ishga bo‘lgan ayyo likning
namoyon bo‘lishi hamda shaxsning u li nos anda hola la da mu a aqiya li ha aka
qila olishidi » a’ i ini ko‘ sa ib o‘ gan.
B.X.Xodjae ning ik icha «kompe ensiya yangi shaxsiy aj ibani o‘zlash i ishga
doi o‘z-o‘zini i ojlan i ishga doi ha aka la ini in eg a siyalashga xizma qiladi».
N.A.Muslimo kompe en lik alohida bilim a malakala ning egallanishi emas,
balki ha bi mus aqil yo‘nalish bo‘yicha in eg a i bilimla a ha aka la ning
o‘zlash i ilishi ekanlini a’kidlaydi.
Kompe ensiya a kompe en lilik ushunchala i yuzasidan ko‘plab olimla ,
mu axassisla ik bildi ishdi. Masalan,J.Ra enning “Zamona iy jamiya da
kompe en lilik” nomli monog a ik asa ida:“uko‘plab miqdo dagi komponen la dan
ashkil opgan bo‘lib, ula dan ko‘pchiligi bi -bi iga nisba an mus aqil,ay im
komponen la ko‘p oq kogni i sohaga egishli, boshqala i–his- uyg‘u sohaga
egishli.Komponen la o‘z-o‘zini sama ali boshqa ishda bi -bi ini o‘ldi ishi mumkin”
degan ik ni ilgani su adi.
Ta’kidlash joizki, “kompe en lilik” ushunchasi bilan bi galikda,uningsinonimi
si a ida “malakala bazasi” e mini ishla ilgan holla ham ma jud.
Mazku komponen la o‘plami insonga maqsadni belgilash, mu a aqiya ga
e ishish hamda belgilangan aoliya sohasida i ojlanish imkonini be adi. Bu
ushunchala o qali quyidagi xulosaga kelish mumkin. Kompe ensiya-bu ma’lum soha
yoki yo‘nalishdagi aj iba a bilimla , aoliya ni amalga oshi ishga bo‘lgan
ayyo likning namoyon bo‘lishi hamda shaxsning u li nos anda hola la da
mu a aqiya li ha aka qila olishi. Kompe ensiya ushunchasiga be ilgan mazku a’ i ,
shaxsning o‘qish ja ayonida egallagan bilim a aj ibasini ko‘ sa adi.
Kompe ensiya iy yondashu ga asoslangan a’limda alaba shaxsiy maqsadla i
a azi ala i bilan a’lim ja ayonining asosiy ish i okchisiga aylanadi. Ushbu
yondashu alabani aol, ongli aoliya ga jalb qilish, axbo o , kommunika i , a’lim a
bilish qobiliya la ini, shaxsiy salohiya ini i ojlan i ish, o‘z-o‘zining qad -qimma ini
shakllan i (1. asm).
93
1- asm. Talaba kasbiy kompe en liligi elemen la ining o‘za o bog‘liqligi.
Talaba qobiliya i uning kompe en liligi o qali namoyon bo‘ladi. Talaba
azila la i, mo i a siyasi, qobiliya i kombina siyasini quyidagicha ek o shaklida
ko‘ sa ish mumkin a uning a kibi, bilim, ko‘nikma, malaka a kasbiy kompe en liligi
o‘plami si a ida ahlil qilinadi (1.2.- asm).
Texnika oliy a’lim muassasala ida kompe ensiya iy yondashu asosida izika
o‘qi ishning maqsadi DTS a o‘qu das u idagi maqsadla bilan cheklangan bo‘lib,
alaba bilim, ko‘nikma a malakala iga qo‘yilgan kompe ensiya iy yondashu ni
amalga oshi ish maqsadi a osi asini anglash bilan bog‘lashadi.
2- asm. Talaba kompe en liligining ek o shakli.
Yuqo idagila ga ko‘ a, kompe en lilik ushunchasiga nisba an u li nuq ai
naza la ,mazku ushunchani xuddi majmuali uzilish kabi alqin qilish ke akligini
isbo laydi.
94
Talabala da kompe ensiyala ni shakllan i ish a i ojlan i ishni quyidagi uch
u ga bo‘ladila :
1. Me ap edme kompe ensiyala i ( ayanch kompe ensiyala ).2. Fanla a o
kompe ensiyala .3. Fanga oid kompe ensiyala .
. Mehna bozo ining o‘zga ib bo ish a aqqiyo ining jadallashu i, axbo o
muhi ining globallashu i, alabala ga qo‘yilayo gan alabla ni eskicha yondashu
bilan a’minlay olmaslik kunday a shan.
Kompe en lilik o‘z bilimla ini inmay boyi ib bo ish, o‘ ganish, zamon
alabla ini his e ishni, yangi bilimla ni izlab opish maho a ini o‘z amaliy aoliya ida
qo‘llashni alab e adi. Kompe ensiya egasi bo‘lgan mu axassis muammola ni
yechishda o‘ziga munosib bo‘lgan me odla ni anlashi, o‘g‘ i kelmaydiganla ini ad
e ish, masalaga anqidiy ko‘z bilan qa ash ko‘nikmasiga ega bo‘ladi. Texnika sohasiga
oid kompe en lilik – exnik mu axassisning shaxsiy si a la o‘plami, bo‘lajak exnik
mu axassisla ayanch, umumiy, xususiy kompe ensiyala bilan qu ollan i ilsa, yangi
inno a sion aj ibala izlab opishga ki ishishadi, yangicha ijodiy ishla ning ilmiy
asosla i, inno a sion g‘oyala uzib, shu asosida jamiya qola e sa, exnika i ojlanishi
no a o i bo‘la oladi.
Kompe ensiya iy yondashu ga asoslangan a’lim na ijala ini nazo a qilish,
ya’ni exnika oliy a’lim muassasala ini uga ib, alaba olgan bilim, ko‘nikma, malaka
a kompe ensiyala ni hayo da duch keladigan anish, no anish aziya la da qo‘llashga
ayyo ekanligini baholashdan ibo a . Demak, ha bi exnika oliy a’lim
muassasala ida kompe ensiya iy yondashu ni qo‘llash dolza b muammola yechimi
bo‘lib xizma qiladi.
Tahlilla asosida ay ish mumkinki, «kompe ensiya» so‘zi «Compe ence»
so‘zidan kelib chiqqan bo‘lib, «musobaqalashmoq», «baxslashmoq» «bellashu »
degan ma’nola ni yoki «musobaqalashishga layoqa lilik» ma’nosini angla adi.
Kompe en lilik bilim, ko‘nikma, malaka a shaxsiy xususiya la yig‘indisidan ibo a
shaxsiy na ijala , izimli aoliya . Kompe en lilik a kompe ensiyaning o‘za o
nisba ini ko‘ sa sa, unda “kompe ensiya” bi lamchi,“kompe en lilik” ikkilamchi
ekanligi ayon bo‘ladi . Be ilgan axloqiy o‘qu la ga ko‘ a, shaxsning u yoki bu
sohadagi kompe en lili gishakllan i iladi, kompe en lilik a kompe ensiyala ning
in e e ensiyasi3- asm asosida shaxs kompe en li deb hisoblanadi.
1.3- asm. Kompe en lilik a
kompe ensiya ushunchala ining
an’ana iy a’limdagi bog‘lanishi
1.4- asm. Kompe en lilik a
kompe ensiya ushunchala ining
in e e ensiyasi
95
Ilmiy psixologik,pedagogik manbala da be ilishicha, kompe ensiya,
kompe en lilik o‘ a mu akkab, ko‘p qismli.Shuning uchun uning alqinla i ha jiha dan
a kibiga ko‘ a, u li- uman. «kompe en lilik», «kompe ensiya» ushunchala i quyidagi
hola la ga alohida e’ ibo qa a iladi:bilimla majmuining amalda qo‘llanishi; alabaning
o‘qu i, xisla la i azila la i;amaliy aoliya ga ayyo ga ligi;muammola ni xal e ish
amaliyo da za u na ijala ni qo‘lga ki i a olish layoqa i; alabaning o‘z aoliya i uchun
za u bo‘lgan bilimla manbai ya a ganligi.
O‘zbekis on Respublikasida a’limning uzluksizligi, uz iyligi, o‘qu chi shaxsi
a qiziqishla i us u o ligidan kelib chiqib, ula ning yosh xususiya la iga mos a ishda
quyidagi ayanch kompe ensiyala shakllan i iladi:
kommunika i kompe ensiya;axbo o la bilan ishlash kompe ensiyasi;
o‘zini o‘zi i ojlan i ish kompe ensiyasi;ij imoiy aol uqa olik kompe ensiyasi;
milliy a umummadaniy kompe ensiya; ma ema ik sa odxonlik, an a exnika
yangilikla idan xaba do bo‘lish hamda oydalanish kompe ensiyasi.
Talabala ning izika ani bo‘yicha egallagan bilimi, ko‘nikma, malaka a
kope esiyala ini kundalik hayo da duch keladigan kash iyo la , ilmiy yangilikla ni
ushunish, naza iy a amaliy masalala ni yechishda oydalanish a amaliyo da qo‘llay
olish qobiliya i hisoblanib, izik ja ayon a hodisala ni kuza ish a ushunish (mexanik
ha aka , jismla ning o‘za o a’si i, moddiy nuq aning azodagi ha aka i, aylanma,
ilga ilanma ha aka la , molekula - kine ik naza iya, gaz qonunla i, suyuqlik a gazla
ha aka i, bug‘lanish, qaynash, kondensa siya qoidala i, eal gaz qonunla i, qa iq jism
xossala i, issiqlik hodisala i, eb anish a o‘lqinla jismla ning elek lanishi,
za yadla ning o‘za o a’si i, qisqa u ashu , ye ning magni maydoni, elek omagni
induksiya hodisala i, Quyosh a Oy u ilishla i, aslla almashinu i, sayyo ala
ha aka i, me eo la uchishini kuza ish) a bilimla ini qo‘llay olishni naza da u adi.
Talabala ga kompe ensiya iy yondashu asosida bilim be ish o qali «Fizika»
anining ba cha bo‘limla i alabala naza iy olgan bilimla ini kelgusida egallaydigan
mu axassislikla i bo‘yicha yuzaga keladigan muammola ning hal e ilishga ayyo laydi
(1-jad al qa ang):
1.jad al
Fizika iy kompe ensiyala o qali quyidagicha shakllanadi
Fizika ani bo‘limla i
Mexanik hodisala
Asosiy naza iy qism
«Fizika» anining boshqa anla bilan bog‘lanish
kinema ikasi asosla i. Mexanika haqida umumiy
ma’lumo . Koo dina ala izimi nuq aning o‘g‘ i
chiziqli ha aka i. Dinamikaning asosiy azi asi Nyu on
qonunla i bu un olam o ish qonuni, mexanikada
saqlanish qonunla i. Mexanik ish, ene giya,qu a ,
impulsning saqlanish qonuni. Rake aning uzilishi.
Jismla ning mu ozana sha la i. Mexanik eb anishla ,
96
ga monik eb anishla . P ujinali ma ema ik a izik
maya nikla . Mexanik o‘lqinla , ko‘ndalang a
bo‘ylama o‘lqinla . Poyn ing ek o i. To ush
o‘lqinla i
1
Ja ayon a hodisala ni
kuza ish a ushunish
kompe ensiyasi
Mexanik ha aka , jismla ning o‘za o a’si i suyuqlikla
a gazla da bosimning uza ilishi, mexanik eb anish a
o‘lqinla ni kuza ish
Ka alikla ni o‘lchash a
aniqlash
Vaq , maso a, ezlik, massa, zichlik kuch, bosim, ish
qu a , ene giya, eb anish da i a chas o ala ini
o‘lchash a aniqlash
Kompe ensiyala
Ja ayon a hodisala ni
ushun i ish
Mexanik ha aka , jismla ningo‘za o a’si i, suyuqlik a
gazla da bosimni uza ish, Nyu on qonunla i, bu un
olam o ishish qonunla i. Impuls a ene giyaning
saqlanish qonunla i. Guk qonuni
Taj ibala o‘ kazish a
xulosa chiqa ish
To‘g‘ i chiziqli ekis a ekis ezlanu chan ha aka da
bosib o‘ ilgan yo‘l. Elas iklik kuchining p ujina
uzayishiga, ishqalanish kuchining no mal bosim
kuchiga, ichagning mu ozana sha la iga bog‘liqligini
namoyon kilish bo‘yicha aj ibala o‘ kazish a
xulosala chiqa ish
Fizika asbobla ning
ishlash amoyilla i a
exnik ob’ek la ning
uzilishini ushun i ish
Sekundome , uzunlikni o‘lchaydigan asbob, a ozi,
dinamome , ba ome , gid a lik p ess, oddiy
mexanizmla ning ishlashi
Naza iy bilimla ni
mus ahkamlash a izik
bilimla ni amaliyo ga
qo‘llash
To‘g‘ i chizikli ekis, ezlanu chan, aylanma,
ilga ilanma ha aka la . Nyu on qonunla i, Bu un olam
o ishish qonunla i. Og‘i lik, elas iklik, ishqalanish
kuchla i. Mexanikish qu a , ene giya, impuls, kuch
momen i, oddiy mexanizmla , mexanik
eb anishla , o‘lqinla ga oid olgan bilimla ni
mus ahkamlash uchun masalala yechish, ilmiy
ommabop adabiyo la dan elek on ishlanma a elek on
da slikla , In e ne a boshqa osi ala dan oydalanish.
Vaq , maso a, ezlik, massa, ish, qu a la ni o‘lchash.
Nyu on, Paskal, A ximed qonunla idan bilim, ko‘nikma
a malakala ning kundalik u mushda qo‘llanilishi.
Issiqlik hodisala i
Egallanishi za u bo‘lgan
o‘qu ma e ialla i
Modda uzilishi, molekulala ning issiqlik ha aka i,
empe a u a, ideal a yopishqoq suyuqlik. Be nulli
englamasi. Puazeyl o mulasi, molekula -kine ik
naza iya, izoja ayonla . Maks ell aqsimlash, ichki
ene giya, e modinamika qonunla i, eal gazla Van-
De -Vals englamasi. Gazla ning suyuqlikka aylanishi
Joul-Tomson e ek i. Issiqlik mikdo i. Molekulala
issiqlik ha aka ining o‘ acha kine ik ene giyasi,
Ba ome ik o mula. Bolsman aqsimo i
Kompe ensiyala
Ja ayon a hodisala ni
kuza ish, ushun i ish
Modda, ag ega hola ini o‘zga i ish, suyuqlikning nay
bo‘ylab okimi, Puazeyl o mulasi, issiqlik ha aka i,
molekulala issiqlik ha aka i
Fizik ka alikla ningson
Tempe a u a, issiqlik miqdo i, solish i ma issiqlik
97
qiyma la ini aniqlash
sig‘imi, ha oning namligini o‘lchash
Ja ayon a hodisala ning
izik mohiya ini
ushun i ish
Modda ag ega xola i o‘zga ishi. Moddaning a om-
molekula uzilishi, e modinamika qonunla i,
ene giyaning saklanish qonunla i
kompe ensiyala
Taj ibala ni o‘ kazish a
xulosala chiqa ish
Issiqlik almashinish ja ayonida empe a u aning
o‘zga ishi, izoja ayonla , molekulala ning issiqlik
ha aka i. Adiaba ik ja ayon, k is all panja ala
Fizik asbobla ning ishlash
amoyili a exnik
ob’ek la ning uzilishini
ushun i ish
Te mome uzilishi, psix ome , ichki yozu
d iga eli,bug‘ ubinasi uzilishi
Naza iy bilimla ni
mus ahkamlash, izik
bilimla ning amaliyo da
qo‘llanilishi
Molekulala ning o‘lchami a massasi, modda mikdo i,
molya massa, molekula -kine ik naza iyaning asosiy
englamasi, issiqlik mikdo i, yoqilg‘ining solish i ma
yonish issiqligiga oid olgan naza iy bilimla ni
mus ahkamlash uchun masalala yechish, es
opshi iqla ini baja ish, ilmiy adabiyo la dan, In e ne ,
elek on ishlanma, elek on da slikla dan, i ual
labo a o iyala dan oydalanish. Qa iq jismla ning
e ishi a qo ishi, ichki ene giya a ish, bug‘lanish a
kondensa siyani o‘ ganish
Elek omagni hodisala
O‘qu ma e ialla i
Jismla ning elek lanishi, Kulon qonuni, Gauss
eo emasi, elek os a ik maydon po ensiali. Elek
sig‘imi, kondensa o la .
O‘ kazgichla da elek okining ma jud bo‘lishi.
Om a Joul-Lens qonuni, magni maydoni, Bio-Sa a -
Laplas qonuni, Lo ens a Alines kuchla i
Moddaning magni maydoni. Magne ikla ning u la i.
Elek omagni induksiya qonuni, induk i -lik,
ans o ma o la , elek omagni maydon uchun
Maks ell englamala i. Elek omagni eb anishla ,
elek omagni o‘lqinla . Poyn ing ek o i
Ja ayon a hodisala ni
kuza ish
Jismla ni elek lash
Magni ikla ningo‘za o a’si i.
Magni maydonining okli o‘ kazgichga a’si i.
Tokning issiqlik a’si i.
Elek omagni induksiyani kuza ish.
Ka alikla ni o‘lchash a
aniqlash
Tok kuchi, kuchlanish, elek qa shilik, solish i ma
qa shilik, elek okining ishi a qu a ini o‘lchash
Ja ayon a hodisala ni
ushun i ish
Za yadlangan jismla ningo‘za o a’si i, magni
maydonining okli o‘ kazgichga a’si i, okning issiqlik
a’si i, elek omagni hodisala
Taj ibala o‘ kazish a
xulosala chiqa ish
O‘ kazgichla ni ke ma-ke , pa allel a a alash ulash,
zanji ning bi qismida ok kuchining kuchlanishga
bog‘liqligiga doi aj ibala
Fizik asbobla ning ishlash
amoyili a ula ning
amaliyo da qo‘llanilishi
Tok kuchi, kuchlanish, elek qa shilik, zanji ning bi
qismi uchun Om qonuni, o‘ kazgichla ni ke ma-ke a
pa allel ulash. Kuchlanish, elek qa shilik, solish i ma
qa shilik. Elek okining ishi a qu a ini,
98
o‘zga u chan okni ans o ma siyalash bo‘yicha olgan
bilim, ko‘nikma a malakala ning u mushda a
exnikada qo‘llanilishi.
Fizikaning op ika, a om a yad o izikasi bo‘limla i kompe ensiyala ga
aqsimlanib o‘ ganiladi. Demak, izika ani bo‘yicha alabala bilishi a qo‘llay olishi
ke ak: ushunchala , izik ka alikla , izik qonunla , ushun i ish ke ak bo‘lgan izik
hodisala , o‘lchash, na ija olish, naza iy bilimla ni namoyon qilish, axbo o la ni
mus aqil a ishda izlash, amaliyo da qo‘llay olish, izika anidan alabala
kompe ensiyasi, ja ayon a hodisala ni kuza ish, ka alikla ni o‘lchash a aniqlash,
ja ayon a hodisala ni ushun i ish, aj ibala o‘ kazish a xulosala chiqa ish, izik
asbobla ning ishlash amoyili, izik bilimla ni amaliyo da qo‘llash.
Kompe ensiya–ma jud bilim, ko‘nikma a malakala ni kundalik aoliya da
qo‘llay olish qobiliya i.Talabaning ha omonlama i ojlanishiga a’si e u chi
pedagogik muhi ni ya a ish muhim (.2-jad alga qa ang). 2 - jad al
Talabaning ha omonlama i ojlanishiga a’si e u chi pedagogik
muhi ni ya a ish.
Talabani xa omonlama i ojlan i ishga a’si
e u chi pedagogik muxi ni ya a ish
Talabala o‘zlash i ish ke ak bo‘lgan bilim
ko‘nikma, ik lash dunyoni anglash, uni adqiq
qilish, ja ayonla ini o‘ ganish, oqeala , hola la
qonun a qoidala munosaba i a h.k.
Jo iy e ish uchun: “Men xohlayman”, “Men baja a olaman”, “Menda qoniqish hissi paydo bo‘ldi”,
“Meni yoq i adila ”
Ushbu yondashu doi asida, shaxsni ha omonlama i ojlan i ish, aoliya s e asi his- uyg‘u hola i
haqida so‘z bo adi.
Talabala ongining i ojlanishini ashkil e ish uchun ha bi yu uqni ko‘ ish
ke ak, buning uchun shunday opshi iqla a masalala ni akli e ish ke akki, alaba
uni baja a olsin.
Talabala qo‘shimcha adabiyo la o‘qishi, u bilan anishishi a ayyo lanishi
ke akligini his qilish a bilim olish za u ligi buning zami ida ka a exnik loyihala
ya a ish, uni hayo ga jo iy e ish mumkinligini anglay bilsin
Fizika o‘qi u chisi o‘zining psixologik es la ini o‘ kazib be ishi maqsadga
mu o iq. Jumladan, «O‘qu aoliya dagi in ilish», «Mu a aqiya ga e ishish», «Sen
kim?», «Sen qandaysan?», «O‘zingni angla», «O‘zingga baho be » kabi es la
alabaning a akku i ik la ini aniqlaydigan eng us u o yo‘nalishdi deyiladi. Masalan,
aqqoslash es la i. «Sen o‘z ik ingning ilmiy g‘oya inno a siyala ini bayon qila
olasanmi» kabi es la . Buning na ijasida alaba o‘zida nima o‘zga ish bo‘layo ganini
sezadi. Talabaning ba cha uhiy hola la i o‘zga adi. Masalan, his qilish, qabul qilish,
diqqa ni jamlash, xo i ani kuchay i ish, aassu o a ik lash ja ayonining ijobiy
omonga o‘zga ishiga sabab bo‘ladi.
