137
KASBIY FAOLIYATDA PSIXOLOGIK MASLAHAT YO‘NALISHINING
O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
ODAMOVA O‘GILJON KENJAEVNA
U ganch Da la Un e si e i .b. do sen
[email p o ec ed]
Tel: +99894 230 2875
Anno a siya: Mazku maqolada psixologik maslaha da suhba da omida
mijoz o‘z muammola ini a o‘zi o‘g‘ isidagi gapla ni o‘zi gapi ib be ishi, begona
odamla dan holi a yakkama-yakka, yuzma - yuz, maxsus jihozlangan xonada
o‘ kazilishi haqidagi ik la bayoni be ilgan. Mijozning indi idual xususiya la i sababli
psixoîog maslaha chi uning muammosini da hol a qo‘shimcha yo damsiz hal e a
olishiga o‘la ishonmaydi. Aga da mijoz o‘ziga ye a licha ishonmasa, o‘z hayajonla i
a hulqini boshqa a olmasa, aga da uning in ellek ual i ojlanish da ajasi qiyin
aziya la da oqilona, o‘g‘ i yechimni mus aqil qabul qilish uchun ye a li bo‘lmaganda
bunday holla uch ab u adi. Psixolog ham, o‘z na ba ida muammoning mohiya ini
ushunib ye ish, bu muammoni o‘zi uchun ham, mijoz uchun ham oydinlash i ishga
ha aka qilib diqqa bilan inglashi, maslaha la da omida mijozning shaxsini
baholanashi, uning shaxsiy xususiya la ini hisobga olib mijozga uning muammosini
qanday qilib amaliy hal e ish bo‘yicha ilmiy, asosli a siyala be ilishiga doi ik la
ma jud.
Аннотация: В данной статье дается изложение мыслей о том, что в ходе
беседы на психологическом консультировании клиент должен сам рассказать о
своих проблемах и о себе, быть свободным от посторонних и проводиться один
на один, лицом к лицу, в специально оборудованном помещении. Из-за
индивидуальных особенностей клиента психоаналитик не до конца уверен в том,
что консультант сможет решить его проблему немедленно и без дополнительной
помощи. Бывают случаи, когда клиент недостаточно уверен в себе, не может
контролировать свои волнения и поведение, когда уровень его
интеллектуального развития недостаточен для самостоятельного принятия
рационального, правильного решения сложных ситуаций. Есть мнения, что и
психолог, в свою очередь, должен понимать суть проблемы, внимательно
выслушивать, пытаясь прояснить эту проблему как для себя, так и для клиента,
в ходе консультаций оценивать личность клиента, учитывая его личностные
особенности, давать клиенту научные, обоснованные рекомендации о том, как
решить его проблему на практике.
Anno a ion: in his a icle, psychological ad ice gi es a s a emen o hough s
ha du ing he con e sa ion, he clien will speak ou abou his p oblems and
138
s a emen s abou himsel , be ee om s ange s and be held one by one, ace o ace,
in a specially equipped oom. Due o he indi idual cha ac e is ics o he clien , he
psychoîog consul an does no ully belie e ha he will be able o sol e his p oblem
immedia ely and wi hou addi ional help. I he clien is no con iden enough, unable
o con ol his exci emen and Hulk, such si ua ions occu when his le el o in ellec ual
de elopmen is insu icien o independen ly adop a a ional, co ec solu ion in
di icul si ua ions. Bo h he psychologis and, in u n, he e a e opinions abou
unde s anding he essence o he p oblem, ca e ully lis ening o his p oblem, ying o
cla i y i bo h o himsel and o he clien , assessing he pe sonali y o he clien
du ing he ips, aking in o accoun his pe sonal cha ac e is ics, gi ing he clien
scien i ic, easonable ecommenda ions on how o p ac ically sol e his p oblem.
Kali so‘zla : Psixologiya, maxsus, maslaha , a aqqiyo , mu axassisla ,
psixologiya sohasi, muammo, mijoz, aziya , yechim, mus aqil, shaxsiy, xususiya ,
oyaga ye maganla , indi idual, gu uhiy, jamoa iy, uhiy, ipologik, ilmiy, amaliy.
Ключевые слова: психология, специальный, консультирование, прогресс,
специалисты, область психологии, проблема, клиент, ситуация, решение,
независимый, личный, характеристика, несовершеннолетний, индивидуальный,
групповой, коллективный, психический, типологический, научный,
практический.
Keywo ds: Psychology, special, counseling, p og ess, p o essionals,
psychology a ea, p oblem, clien , si ua ion, solu ion, independen , pe sonal, ai ,
mino s, indi idual, g oup, collec i e, men al, ypological, scien i ic, p ac ical.
Psixologik maslaha deb muh oj bo‘lganla ga maslaha a a siyala si a ida
mu axassis psixolog omonidan be osi a be iladigan psixologik yo dam ko‘ sa ish
bilan bog‘liq bo‘lgan amaliy psixologiyaning alohida sohasiga ay iladi. Ula psixolog
omonidan mijoz hayo ida duch kelgan muammoni das lab o‘ ganib chiqish a shaxsiy
suhba asosida be iladi. Ko‘pincha psixologik maslaha oldindan belgilangan soa da,
buning uchun maxsus jihozlangan xonada, oda da begona odamla dan xoli a
yakkama-yakka, yuzma-yuz o‘ kaziladi. Psixologik maslaha bi soa dan uch
soa gacha da om e adigan psixologning mijoz bilan shaxsiy suhba i shaklida
o‘ kaziladi. Mana shu suhba da omida mijoz o‘z muammola i, o‘zi o‘g‘ isida gapi ib
be adi. Psixolog o‘z na ba ida muain noning mohiya ini ushunib ye ish, bu
muammoni o‘zi uchun ham, mijoz uchun ham oydinlash i ishga ha aka qilib diqqa
bilan inglaydi, maslaha la da omida mijozning shaxsi baholanadi, uning shaxsiy
xususiya la ini hisobga olib mijozga uning muammosini qanday qilib amaliy hal e ish
bo‘yicha ilmiy, asosli a siyala be iladi.
Psixologik maslaha — bu psixolog kasbiy mu axassislik aoliya ida nisba an
yangi soha hisoblanib, mamlaka imiz an a aqqiyo ida psixologiyaga oid ilmiy
139
adqiqo ishla i psixologiya anini o‘qi ish, psixologik ko eksiya a psixodiagnos ika
kabi an’ana iy amaliy ish shaklla i bilan bi qa o da mus aqil aoliya sohasi si a ida
yaqinda aj alib chiqdi. So‘zsiz bu aoliya mu axassisdan maxsus juda chuqu bilim
hamda kasbiy ayyo ga likni alab e adi. Bu ayyo ga likni oddiygina ashkil e ish,
yuqo ida sanab o ‘ ilgan bilim sohala i a malakala bilan almash i ish mumkin emas,
bi oq psixolog maslaha chi uchun mazku bilimla ning ba chasi ham juda za u .
Psixologik maslaha la sohasidagi bilimla aqa amaliy psixolog bo‘lishni
xohlo chila uchun emas, balki ij imoiy xizma xodimla i a de ek ologla (maxsus
psixologiya sohasidagi mu axassisla ) uchun ham majbu iy hisoblanadi. Hozi gi kunda
mu axassisla ni ayyo lashda ba cha oliy o‘qu yu i das u la iga psixologik maslaha
ani ki i ilgan a yaqin kelajakda amaliyo bilan shug‘ullanu chi psixologla soni
bo‘yicha espublikamiz dunyoning i ojlangan mamlaka la iga englashib oladila ,
deb hisoblashga ba cha asosla ma jud. Psixolog-maslaha chining mijoz bilan
uch ashu i ko‘pincha bi ikki uch ashu bilan cheklanmaydi. Ko‘pchilik holla da
mijoz bilan uch ma a a lindan ko‘p uch ashib ancha uzoq mudda da omida maslaha
be ib bo ish alab e iladi. Bunday uzoq mudda li maslaha la ning za u ligi quyidagi
oda iy holla da yuzaga keladi:
- Mijozning muammosi shunday mu akkab bo‘Iadi-ki, bi ikki soa da omida
uni ushunib olish deya li mumkin emas. Mijozning bi emas, balki bi necha
muammola i ma jud, ula ning ha bi ini hal e ish alohida maslaha ni alab e adi;
- Takli e ilayo gan muammoning yechimi mijoz omonidan da hol a o‘la
mus aqil amalga oshi ilishi mumkin emas a maslaha chi omonidan qo‘shimcha
yo dam ko‘ sa ishni alab e adi.
- Mijozning indi idual xususiya la i sababli psixoîog maslaha chi uning
muammosini da hol a qo‘shimcha yo damsiz hal e a olishiga o‘la ishonmaydi.
Aga da mijoz o‘ziga ye a licha ishonmasa, o‘z hayajonla i a hulqini boshqa a olmasa,
aga da uning in ellek ual i ojlanish da ajasi qiyin aziya la da oqilona, o‘g‘ i
yechimni mus aqil qabul qilish uchun ye a li bo‘lmaganda bunday holla uch ab u adi.
Psixologik xizma aoliya i o‘qu chila aqliy a aqqiyo i a shaxsiy
xususiya la ini ashxis qilishga, a’lim- a biyadagi xa oliklaming psixologik
sababla ini aniqlashga qa a ilmasdan, balki bunday xa o a kamchilikla ni yo‘qo ish
a oldini olishga qa a iladi. Bundan psixologning aniqlangan che lashishla ni
ko eksiya qilishda aol ish i ok e ish za u ligi kelib chiqadi. Psixologik xizma
aoliya i bolala , yosh a pedagogik psixologiya, psixoko eksiya, psixologik maslaha
sohasida imumiy psixologik a maxsus psixologik bilimla olgan mu axassisla
omonidan amalga oshi iladi. Psixologik xizma ga jalb qilingan pedagogla bu
mu axassislikni olish uchun maxsus qay a ayyo ga likdan o‘ ishla i lozim.
Psixologning maslaha be ish ejasida quyidagi ishla o‘z aksini opishi za u :
140
1. Bolala , o‘qi u chila , alabala a’lim a a biyasi bilan sluig‘ullanu chi
ba cha shaxsla ga, jumladan, ma’mu iya (di ek o , ek o , mudi ) o‘qi u chila ,
mu abbiyla , o a-onala , ij imoiy a jamoa chilik ashkilo la i xodimla iga aniq, yaqqol
masiaha la be ish.
2. Ta’lim, a aqqiyo , a biya, kasb anlash a u mush iiu ish, o‘za o munosaba ,
muomala a muloqo si la i, engdoshla a oyaga ye maganla munosaba i, masalan,
dunyoqa ash, qobiliya , iq ido muammola i yuzasidan indi idual, gu uhiy, jamoa iy
a zda masiaha la uyush i ish.
3. Ma’mu iya , bolala , o‘qu chila hamda alabala a o a-onala ga ula ning
uhiy o‘sishi xususiya la iga oid ma’lumo la be ishi, a zand as ab olish, onalik a
o alikdan mah um qilish ishla ida qa nashish, ashkilo laming g‘amxo‘ lik a asiylik
o‘g‘ isidagi qabul qilgan qa o la iga munosaba bildi ishi lozim.
4.O a-onala ga bolaning uhiy i ojlanishi xususiya la ini shaxs si a ida
shakllanishi, o‘za o munosaba maqomla i, bunda a zandlaming yoshi, jinsi,
indi idual- ipologik xususiya la i muammosi bo‘yicha ilmiy-amaliy masiaha la
be adi.
5. Mak ab o‘qu chila i, o‘ a maxsus a kasb-huna kolleji hamda akademik
li sey alabala iga ula ning imkoniya i, is iqboli o‘g‘ isida ilmiy-amaliy xususiya ga
molik masiaha la be ish: yoshla ni sa alash, anlash, kasbga ya oqlilik da ajasini
aniqlash, anlo komissiyasida maslaha chi si a ida ish i ok e ish.
Mazku ishla o‘qu chilami mak ab, kollej a li seyla da o‘qi ish da omida
psixologik-pedagogik jiha dan chuqu oq o‘ ganishga yo‘nal i ilgan bo‘lib, ula ning
indi idual xususiya la ini, a’lim- a biyadagi nuqsonla ning sababla ini 9 aniqlashga
moijallangandi . Tashxis ishla i gu uhiy yoki indi idual a zda o‘ kaziladi. Bu asnoda
amaliy psixolog quyidagi azi ala ni baja adi. Yosh da a aqqiyo i mezonla iga
mu o iqligini aniqlash maqsadida psixolog bolala , o‘qu chila , maxsus mak ab
o‘qu chila ini, akdemik li sey a kasb-huna kollejla i, oliy o‘qu yu i alabala ini
psixologik ekshi u dan o‘ kazadi, ula ning bilim sa iyala ini belgilaydi.
O‘qu chila ning kasbiy ya oqliligini ashxis qiladi, ula ning shaxs xisla la i, i oda iy
si a la i, his- uyg‘ula i, o‘zini-o‘zi boshqa ish imkoniya i, in ellek ual da ajasini
ekshi adi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Z.T. Nishono a,SH.Asomuddino a “PSIXOLOGIK MASLAHAT”.
Toshken .”Fan a exnologiyala nash iyo i”.2021 yil.256 b
2. Z.T. Nishono a, G.K Alimo a “PSIXOLOGIK XIZMAT PSIXOKOR-
REKSIYA” .,Toshken .”Fan a exnologiyala nash iyo i”.2019 yil.435 b.
3. Xayda o F.I., Xalilo a N.“Umumiy psixologiya”.T.:Nizomiy nomidagi
TDPU - 2010. 247-b.
141
4. Djumaniyazo a M.X., Raximo a E.R., Ku limu o o a N.R., Raximo a
Sh.A., Raximo a G.I. Da slik. UMUMIY PEDAGOGIKA VA PSIXOLOGIYA.
BROK CLASS SERVIS‖. Toshken -2025 yil
5. G‘oziye E.G‘. U mumiy psixologiya.. T. O‘qi u chi. 2010 y.
