161
MAKTAB YOSHIDAGI O‘QUVCHILARNI IJODIY FAOLIYATGA
TAYYORLASH TEXNOLOGIYASI
Bol ae a Shaxlo Toshpula o na
Na oiy inno a siyala uni e si e i
Ij imoiy-gumani a anla ka ed asi do sen i
Anno a siya: Ushbu maqolada boshlang‘ich sin o‘qu chila ini ijodiy
aoliya ga ayyo lashning pedagogik a psixologik asosla i, zamona iy
exnologiyala ning o‘ ni hamda o‘qi u chi aoliya ining o‘ziga xos jiha la i ahlil
qilinadi. Maqolada ijodiy a akku ning mohiya i, o‘qu chi shaxsini shakllan i ishdagi
ahamiya i, ijodko likni i ojlan i ishga yo‘nal i ilgan o‘qu muhi ini ya a ish usulla i
yo i ilgan. Tadqiqo da o‘yinli, loyiha iy, adqiqo chi a axbo o -kommunika sion
exnologiyala ni in eg a siyalash o qali o‘qu chila da mus aqil ik lash, asa u ,
muammoli aziya la da yechim opish ko‘nikmala ini shakllan i ish masalala iga
e’ ibo qa a ilgan. Shuningdek, maqolada o‘qi u chining ijodiy shaxs si a ida o‘ ni,
o‘qu chila da ijodko likni ag‘ba lan i ish me odla i hamda a’lim ja ayonining
inno a sion yondashu la bilan boyi ilishi haqida so‘z yu i iladi.
Kali so‘zla : ijodiy aoliya , boshlang‘ich a’lim, pedagogik exnologiya,
o‘qu chi shaxsi, o‘yinli a’lim, loyiha iy aoliya , kogni i i ojlanish, pedagogik
muhi .
Abs ac : This a icle analyzes he pedagogical and psychological ounda ions
o p epa ing p ima y school s uden s o c ea i e ac i i y, he ole o mode n
echnologies, and he speci ic ea u es o he eache ’s p o essional wo k. I explo es
he essence o c ea i e hinking, i s impo ance in shaping he lea ne ’s pe sonali y,
and he me hods o c ea ing an educa ional en i onmen aimed a de eloping
c ea i i y. The s udy ocuses on he in eg a ion o play-based, p ojec -based, esea ch,
and in o ma ion-communica ion echnologies o de elop s uden s’ independen
hinking, imagina ion, and p oblem-sol ing skills. Fu he mo e, he a icle discusses
he ole o he eache as a c ea i e indi idual, me hods o os e ing c ea i i y in
s uden s, and he en ichmen o he educa ional p ocess h ough inno a i e app oaches.
Keywo ds: c ea i e ac i i y, p ima y educa ion, pedagogical echnology,
lea ne ’s pe sonali y, play-based lea ning, p ojec -based ac i i y, cogni i e
de elopmen , pedagogical en i onmen .
Bugungi kunda a’lim izimining asosiy maqsadi — mus aqil ik laydigan,
yangicha yondashu la ga ochiq, muammola ni ahlil qila oladigan, ijodko shaxsni
a biyalashdan ibo a . Shu jiha dan, mak ab yoshidagi bolala da ijodiy qobiliya la ni
shakllan i ish — zamona iy pedagogikaning eng muhim yo‘nalishla idan bi i
hisoblanadi. Boshlang‘ich mak ab da i — bu bolaning shaxsiy i ojlanishida eng aol
162
bosqichla dan bi i. Aynan shu da da o‘qu chila da a akku , xo i a, asa u , nu q,
emo sional id ok a muloqo qobiliya la i ez su ’a la da i ojlanadi. Shuning uchun
ham bu yoshdagi o‘qu chila da ijodiy aoliya ga qiziqishni uyg‘o ish, ula ni mus aqil
izlanishga yo‘nal i ish muhim ahamiya ga ega. Ijodiy aoliya ga ayyo lash
exnologiyasi o‘zida shaxsga yo‘nal i ilgan a’lim, di e ensial yondashu , aol
me odla a in e ak i o‘qi ish shaklla ini mujassamlash i adi. Bu ja ayonda o‘qu chi
na aqa bilim olu chi, balki o‘z aoliya ining aol ish i okchisiga aylanadi.
Ijodiy aoliya — bu yangi g‘oya, mahsulo yoki yechim ya a ish ja ayonidi .
Pedagogik jiha dan olganda, ijodko lik bolada o‘z ik ini e kin i odalash, nos anda
aziya la da yo‘l opish, ma jud aj ibani yangicha alqin e ish qobiliya ini bildi adi.
Boshlang‘ich sin o‘qu chisi uchun ijodiy aoliya ning shaklla i juda xilma-xil:
chizish, yozish, hikoya o‘qish, olli o‘yinla , muammoli aziya la ni hal e ish,
loyihala ayyo lash, abia hodisala ini kuza ish a boshqala .
Psixologla (L.S. Vygo skiy, D.B. Elkonin, A.N. Leon ye ) a’kidlaganidek,
ijodko lik — bu bolaning abiiy eh iyoji bo‘lib, u o‘yin, aj iba, asa u a muloqo
o qali shakllanadi. Demak, boshlang‘ich a’limda o‘qi u chining asosiy azi asi — bu
abiiy ijodiy salohiya ni qo‘llab-qu a lash, uni ijobiy yo‘nalishga yo‘nal i ishdi .
Ijodko likning boshlang‘ich a’limdagi ahamiya i shundaki, u:
·bilimla ni chuqu o‘zlash i ishga yo dam be adi;
·mus aqil ik lashni ag‘ba lan i adi;
·shaxsiy o‘ziga ishonchni oshi adi;
·kommunika i madaniya ni shakllan i adi;
·emo sional-in ellek ual i ojlanishga zamin ya a adi.
Ijodiy aoliya ni sama ali shakllan i ish uchun quyidagi pedagogik sha oi la
za u :
1. Shaxsga yo‘nal i ilgan a’lim muhi i. Ha bi bola o‘z qobiliya i, empe amen i
a qiziqishla iga ega. O‘qi u chi bu indi idual a qla ni hisobga olib, mos
usulla ni qo‘llashi lozim.
2. E kin ik lash a xa siz muloqo muhi i. Bolaning ik ini baholash emas, balki
inglash a ag‘ba lan i ish muhimdi .
3. O‘yin a aj iba asosidagi a’lim. O‘yinli mashg‘ulo la , mini-loyihala , k ea i
opshi iqla bolala da aol ish i okni oshi adi.
4. In eg a i yondashu . Ijodko lik bi anga emas, ba cha anla bilan bog‘lanishi
lozim (ma ema ika, ona ili, as i iy san’a , exnologiya a hokazo).
5. Mo i a sion izim. Maq o , anlo la , ko‘ gazmala , ijodiy ishla ni namoyish
e ish — bu o‘qu chila ni ag‘ba lan i u chi omilla di .
Shunday qilib, o‘qi u chi a’limni aqa bilim be ish ja ayoni si a ida emas,
balki shaxsiy o‘sish a o‘zini i odalash maydoni si a ida ashkil e ishi ke ak.
163
Ijodiy aoliya ni i ojlan i u chi zamona iy exnologiyala - bugungi kunda
pedagogik amaliyo da ijodiy a akku ni i ojlan i ishga xizma qilu chi quyidagi
exnologiyala sama ali hisoblanadi:
O‘yinli exnologiyala - boshlang‘ich sin la da o‘yin — a’limning abiiy shakli.
O‘yin o qali bola yangi ushunchala ni oson oq o‘zlash i adi, ij imoiy olla ni sinab
ko‘ adi, o‘z g‘oyala ini sino dan o‘ kazadi. O‘yinli exnologiyala quyidagila ni o‘z
ichiga oladi:
· olli o‘yinla (“O‘qi u chi a o‘qu chi”, “Do‘kon”, “Sa a ”);
·ijodiy ik o inala ;
·d ama iza siya a ea lash i ish mashg‘ulo la i;
·muammoli o‘yinla (“Aga shunday bo‘lsa-chi?”).
Loyiha iy exnologiyala - loyiha usuli — bolani mus aqil maqsad qo‘yishga,
eja uzishga a na ija uchun ja obga likni his e ishga o‘ ga adi. Boshlang‘ich sin
o‘qu chila i uchun loyiha ma zula i: “Mening oilam”, “Bizning mak ab bog‘imiz”,
“Tabia ni as aylik”, “Eng qiziqa li ki obim” kabi ma zula bo‘lishi mumkin.
Tadqiqo chi (ilmiy-izlanish) exnologiyala - bu exnologiya o‘qu chini oddiy
sa olla ga ja ob izlashga, kuza ish a aj iba o‘ kazishga o‘ ga adi. Masalan, “Nega
ba gla kuzda sa g‘ayadi?”, “Su nega bug‘lanadi?” kabi sa olla ni o‘ ganish o qali
bola ahliliy ik lashni o‘zlash i adi.
Axbo o -kommunika sion exnologiyala (AKT)- AKT osi ala i
(p ezen a siyala , in e ak i o‘yinla , mul ilmla ya a ish, onlayn izlanishla )
o‘qu chila ning ijodiy salohiya ini kengay i adi. Bu ja ayonda o‘qi u chi bolala ga
aqamli osi ala dan maqsadli a xa siz oydalanishni o‘ ga adi.
O‘qi u chi — o‘qu chi ijodko ligining asosiy ka aliza o i. Uning pedagogik
maho a i, kommunika i madaniya i, emo sional ba qa o ligi a yangilikka ochiqligi
o‘qu chila da ijodiy aollikni uyg‘o adi.
Sama ali o‘qi u chi quyidagi si a la ni o‘zida mujassamlash i adi:
·ijodiy ik lash a inno a sion yondashu ;
·empa iya a o‘qu chining ichki dunyosini ushunish;
·o‘qu chila ning ha bi ik ini qad lash;
·o‘z aoliya ida yangi me odla ni sinab ko‘ ish.
Pedagogning o‘zi ijodiy shaxs bo‘lmasa, o‘qu chila da ham bu si a ni
shakllan i a olmaydi. Shu sababli, o‘qi u chila ning malaka oshi ish ja ayonida ijodiy
a akku ni i ojlan i ish, pedagogik e leksiya a aj iba almashu ga e’ ibo qa a ish
lozim.
Ijodiy aoliya ni shakllan i ishda bi o bi a exnologiyadan oydalanish ye a li
emas. O‘yin, loyiha, adqiqo a AKT exnologiyala ini uyg‘unlash i ish o qali
o‘qu chila ni ha omonlama i ojlan i ish mumkin.
164
Masalan: loyiha aoliya i da omida o‘yin elemen la i qo‘shilishi, na ijada esa
bolala o‘z ishla ini AKT o qali aqdim e ishla i mumkin. Bunday in eg a siya na aqa
ijodko likni, balki muloqo , jamoada ishlash, mus aqil ik lash ko‘nikmala ini ham
shakllan i adi.
Ijodiy mo i a siyani qo‘llab-qu a lash uchun o‘qi u chi:
·o‘qu chila ning ha bi mu a aqiya ini e’ i o e ishi;
·na ijadan ko‘ a ja ayonni qad lashi;
·o‘zining ijobiy munosaba ini bildi ishi lozim.
Boshlang‘ich a’limda ijodiy aoliya ni i ojlan i ish — bu bolaga aqa bilim
emas, balki a akku , o‘z ik ini e kin i odalash a hayo iy muammola ni yechish
malakasini be ish demakdi .
Ijodiy aoliya ga ayyo lash exnologiyasi o‘qu chini mus aqil shaxs si a ida
shakllan i adi, unda ishonch, mas’uliya a o‘zini i ojlan i ish is agini kuchay i adi.
Shunday ekan, o‘qi u chi zamona iy pedagogik yondashu la ni egallashi,
o‘yinli, loyiha iy a AKT asosidagi o‘qi ish usulla ini uyg‘un qo‘llashi lozim. Faqa
shundagina a’lim ja ayoni haqiqiy ijodiy muhi ga aylanadi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Pola E.S. Ta’limdagi yangi pedagogik a axbo o exnologiyala i. — Mosk a:
Akademiya, 2010.
2. Xu o skoy A.V. Ijod pedagogikasi. — Mosk a: MGU nash iyo i, 2003.
3. Qud ja se T.V. Boshlang‘ich sin o‘qu chila ining ijodiy i ojlanishi. —
Sank -Pe e bu g: Rech, 2012.
4. Jalilo a N. Boshlang‘ich a’limda ijodiy a akku ni i ojlan i ish exnologiyasi.
— Toshken , 2020.
5. Ka imo a V.M. Psixologiya a ijodiylik asosla i. — Toshken : O‘zbekis on,
2018.
