341
TA’LIMDA PEDAGOGIK FAOLIYATNI PSIXOLOGIK
MODELLASHTIRISH
U isho Shaki Mama aliye ich – do sen , p. .n. O‘zDJTU
Anno a siya: Mazku maqolada pedagogik aoliya ni psixologik
modellash i ish masalala i ilmiy-naza iy asosda ahlil qilinadi. Pedagogik aoliya ning
mu akkab izim si a ida inson psixik ja ayonla i, mo i a siyasi a xulq-a o i bilan
be osi a bog‘liqligi yo i iladi. Shuningdek, psixologik modellash i ishning mazmuni,
me odologik yondashu la i, a’lim ja ayonidagi qo‘llanish sohala i hamda uning
sama ado likka a’si i o‘ ganiladi. Maqolada psixologik modella yo damida
pedagogik aoliya ni akomillash i ishning naza iy a amaliy imkoniya la i ko‘ sa ib
be ilgan.
Kali so‘zla : pedagogik aoliya , psixologik modellash i ish, a’lim ja ayoni,
mo i a siya, shaxs i ojlanishi, kogni i ja ayonla , a’lim sama ado ligi.
Ki ish
Zamona iy a’lim izimi inson kapi alini i ojlan i ish, shaxsning ijodiy a
anqidiy ik lash qobiliya la ini shakllan i ish, ij imoiy aol pozi siyasini a’minlash
kabi azi ala ni baja adi. Bunday mu akkab ja ayonla ni sama ali ashkil e ishda
pedagogik aoliya ning psixologik asosla ini chuqu o‘ ganish alohida ahamiya kasb
e adi.
Pedagogik aoliya – bu na aqa bilim be ish, balki o‘qu chi shaxsini ha
omonlama shakllan i ishga qa a ilgan ij imoiy a psixologik ja ayonla majmuasidi .
Shu bois uni modellash i ish, xususan, psixologik modella o qali ahlil qilish a’lim
sama ado ligini oshi ishda muhim ilmiy a amaliy osi a bo‘lib xizma qiladi.
Maqolaning maqsadi – pedagogik aoliya ni psixologik modellash i ishning
naza iy asosla ini ahlil qilish, uning a’lim ja ayonidagi o‘ ni a ahamiya ini ochib
be ish hamda qo‘llash mexanizmla ini ko‘ sa ishdan ibo a di .
Asosiy qism
1. Pedagogik aoliya a psixologik modellash i ish ushunchala i
Pedagogik aoliya insonning bilish, id ok e ish, xo i a, a akku , emo siya a
mo i a siya ja ayonla i bilan chamba chas bog‘liq. Psixologik modellash i ish – bu
a’lim ja ayonida sodi bo‘ladigan psixik ja ayonla ni ilmiy asosda as i lash, ula ni
sha li model o qali i odalash hamda ahlil qilish me odidi .
Modellash i ishning asosiy azi asi – mu akkab psixik ja ayonla ni
soddalash i ib ushun i ish a ula ni pedagogik aoliya ga moslash i ishdi . Masalan,
o‘qu chila ning mo i a sion modeli, kogni i i ojlanish modeli yoki shaxsiy
342
xususiya la ga asoslangan a’lim modeli pedagogik aoliya ni sama ali ashkil e ishda
muhim ahamiya ga ega.
2. Psixologik modellash i ishning me odologik asosla i
Psixologik modellash i ish quyidagi me odologik asosla da qu iladi:
·Kogni i psixologiya – o‘qu chila ning bilish ja ayonla ini (id ok,
a akku , xo i a) o‘ ganadi a ula ning modella ini ishlab chiqadi.
·Mo i a sion naza iya – a’lim ja ayonida ichki a ashqi mo i la ning
o‘ nini aniqlashga xizma qiladi.
·Faoliya yondashu i (L.S. Vygo skiy, A.N. Leon ye ) – pedagogik
aoliya ni shaxsiy aoliya ja ayonining bi qismi si a ida modellash i adi.
·Ij imoiy-psixologik yondashu – a’lim ja ayonida o‘qi u chi a
o‘qu chila o‘ asidagi kommunika i munosaba la ni modellash i ishga
yo‘nal i ilgan.
Shunday qilib, pedagogik aoliya ni psixologik modellash i ish naza iy jiha dan
ko‘p qi ali yondashu la ni alab qiladi.
3. Pedagogik aoliya ning psixologik modella ini ya a ish
Pedagogik aoliya ning psixologik modella ini ya a ishda quyidagi yo‘nalishla
muhim hisoblanadi:
1. Mo i a sion model. O‘qu chila ning bilim olishga bo‘lgan ichki eh iyoji
a ashqi ag‘ba lan i u chi omilla asosida uziladi. Ushbu model o‘qu chila ni a’lim
ja ayoniga aol jalb e ishda qo‘llaniladi.
2. Kogni i model. O‘qu chila ning axbo o ni qabul qilish, qay a ishlash
a eslab qolish ja ayonla ini i odalaydi. Bu model asosida in e ak i me odla , izual
ma e ialla , mul imedia osi ala idan oydalanish sama ado ligi oshi iladi.
3. Emo sional model. Ta’lim ja ayonida o‘qu chila ning hissiy
kechinmala ini hisobga oladi. O‘qi u chining ijobiy muhi ya a ishi, s essni
kamay i ishi a’lim sama ado ligiga be osi a a’si ko‘ sa adi.
4. Shaxsga yo‘nal i ilgan model. Ha bi o‘qu chining indi idual
xususiya la i, empe amen , qobiliya a qiziqishla i asosida a’limni ashkil e ishni
naza da u adi.
Bu modella pedagogik aoliya ni sama ali ashkil e ishda kompleks qo‘llanilishi
mumkin.
4. Ta’lim ja ayonida psixologik modellash i ishning qo‘llanilishi
Psixologik modellash i ish a’lim ja ayonida quyidagi sohala da qo‘llaniladi:
·Da s ja ayonini loyihalashda. Psixologik model asosida
o‘qu chila ning qiziqishla i a eh iyojla iga mos me odla ni anlash mumkin.
·Baholash izimida. O‘qu chila ning kogni i a emo sional
xususiya la ini hisobga olgan holda di e ensial baholash amalga oshi iladi.
343
·Kasbiy a’limda. Kelajakdagi mu axassisning psixologik xususiya la i
asosida a’lim mazmuni a shakli belgilanadi.
·Raqamli a’limda. Sun’iy in ellek a big da a exnologiyala i yo damida
indi idual o‘qu chi modeli ya a iladi.
Masalan, maso a iy a’lim izimla ida o‘qu chining psixologik modeli asosida
a oma ik a zda indi idual opshi iqla uzilmoqda.
5. Psixologik modellash i ishning sama ado likka a’si i
Psixologik modellash i ish a’lim sama ado ligiga quyidagi yo‘lla bilan a’si
ko‘ sa adi:
·o‘qu chila ning mo i a siyasini oshi adi;
·o‘qu ja ayonini shaxsga yo‘nal i adi;
·psixologik o‘siqla ni kamay i adi;
· a’limda indi idual yondashu ni a’minlaydi;
·o‘qi u chiga o‘qu chila ni yaxshi oq ushunish imkonini be adi.
Shuningdek, psixologik modella a’lim ja ayonida yuzaga keladigan
muammola ni oldindan basho a qilish a ula ni ba a a e ish imkonini ham be adi.
6. Muammola a yechimla
Psixologik modellash i ishni a’lim ja ayonida qo‘llashda bi qa o muammola
ham ma jud:
1. Me odologik muammo. Psixologik ja ayonla ni o‘liq modellash i ish
qiyin, chunki inson psixikasi mu akkab a o‘zga u chan.
2. Amaliy muammo. O‘qi u chila psixologik modeldan oydalanishda
maxsus ayyo ga likka ega emasla .
3. Texnologik muammo. Psixologik modellash i ishni qo‘llash ko‘pincha
zamona iy das u iy a’mino a exnologiyala ni alab qiladi.
Ushbu muammola ni hal e ish uchun:
·pedagogla ning psixologik sa odxonligini oshi ish;
·me odik qo‘llanmala ya a ish;
· aqamli exnologiyala yo damida indi idual modellash i ish das u la ini
ishlab chiqish za u .
Xulosa
Yuqo idagi ahlilla dan ko‘ inib u ibdiki, pedagogik aoliya ni psixologik
modellash i ish a’lim sama ado ligini oshi ishning muhim ilmiy-me odologik osi asi
hisoblanadi. U o‘qu chila ning mo i a siyasi, kogni i xususiya la i, emo sional hola i
a shaxsiy xususiya la ini hisobga olish imkonini be adi.
Maqolada pedagogik aoliya ning psixologik modella ini ya a ish yo‘nalishla i,
ula ning a’lim ja ayonidagi qo‘llanilish sohasi hamda sama ado likka a’si i ba a sil
yo i ildi. Na ijada shunday xulosaga kelindi: psixologik modellash i ish a’lim
344
ja ayonini indi idualiza siyalash, shaxsga yo‘nal i ish a sama ado ligini
oshi ishda muhim naza iy a amaliy asosdi .
Shu bois maqola ma zusi o‘liq o‘ ganildi, uning ilmiy-naza iy a amaliy
xulosala i a’lim izimida psixologik modellash i ishni keng jo iy e ish za u ligini
ko‘ sa ib be di.
Foydalanilgan adabiyo la
1. Dewey J. Democ acy and Educa ion. – New Yo k: Macmillan, 1916.
2. Vygo sky L.S. Mind in Socie y: The De elopmen o Highe Psychological
P ocesses. – Ha a d Uni e si y P ess, 1978.
3. Leon ye A.N. Ac i i y, Consciousness, Pe sonali y. – Moscow: P og ess, 1978.
4. B une J. The P ocess o Educa ion. – Camb idge: Ha a d Uni e si y P ess,
1960.
5. Ande son J.R. Cogni i e Psychology and I s Implica ions. – New Yo k: Wo h
Publishe s, 2010.
6. Rasulo B. Pedagogika naza iyasi a amaliyo i. – Toshken : NMIU, 2021.
7. Zohido M. Ta’lim psixologiyasi. – Toshken : O‘zbekis on, 2022.
8. UNESCO. Fu u e o Educa ion Repo . – Pa is, 2023.
