INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS
IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION”
OCTOBER 22-23, 2025
1573
KASBIY-IJODIY FAOLIYAT JARAYONIDA BOʻLAJAK
TARBIYACHILARNI INTELLEKTUAL QOBILIYATLARINI
RIVOJLANTIRISHNING TEXNOLOGIYASI
Rahimo a Umida Abdu asul qizi
Taʼlim a a biya naza iyasi a me odikasi (mak abgacha aʼlim yoʻnalishi). 2-ku s magis an i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17543239
Anno a siya. Mazku maqolada bo‘lajak a biyachila ning kasbiy ijodiy aoliya i
ja ayonida in ellek ual qobiliya la ini i ojlan i ish masalala i yo i ilgan. Unda in ellek ual
salohiya ni oshi ish, a akku a ijodko likni shakllan i ish, muammoli aziya la da mus aqil
ik lash ko‘nikmala ini i ojlan i ishning sama ali exnologiyala i ahlil qilinadi. Shuningdek,
maqolada pedagogik inno a siyala , in e aol me odla a axbo o -kommunika siya
exnologiyala idan oydalanish o qali bo‘lajak a biyachila ning kasbiy kompe ensiyala ini
mus ahkamlash yo‘lla i ko‘ sa ib o‘ ilgan. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, ijodiy
yondashu asosida ashkil e ilgan a’lim ja ayoni a biyachila ning in ellek ual aolligini
oshi adi, ula ning mus aqil qa o qabul qilish a muammola ni hal e ish ko‘nikmala ini
i ojlan i adi.
Kali so'zla : in ellek ual qobiliya , ijodiy aoliya , bo‘lajak a biyachi, pedagogik
exnologiya, inno a sion yondashu , kasbiy ayyo ga lik.
Bugungi kunda a’lim izimida olib bo ilayo gan isloho la ning asosiy maqsadi – ha
omonlama ye uk, ijodko , mus aqil ik laydigan shaxsni a biyalashdan ibo a . Ayniqsa,
mak abgacha a’lim yo‘nalishida aoliya yu i u chi bo‘lajak a biyachila ning kasbiy
ayyo ga ligida in ellek ual qobiliya la ni i ojlan i ish alohida ahamiya ga ega. Chunki
mak abgacha yoshdagi bolala bilan ishlaydigan pedagog shunchaki bilim be u chi emas, balki
bolala da a akku , ijodiy ik lash, qiziqu chanlik a bilishga bo‘lgan eh iyojni uyg‘o u chi
shaxsdi . Shu bois a biyachi kad la ning kasbiy-ijodiy aoliya i ula ning in ellek ual salohiya i
bilan chamba chas bog‘liq hisoblanadi. Globallashu a axbo o as ida a’lim izimi oldida yangi
azi ala u ibdi — ula o asida eng muhimla idan bi i bu kelajak a lodni ik laydigan, ijodko ,
ashabbusko , in ellek ual jiha dan ye uk shaxsla si a ida ayyo lashdi . Shu nuq ai naza dan,
mak abgacha a’lim yo‘nalishida ahsil olayo gan bo‘lajak a biyachila ning kasbiy-ijodiy
aoliya ida in ellek ual qobiliya la ini i ojlan i ish dolza b masala sanaladi. Chunki a biyachi
shunchaki bolaga bilim be u chi emas, balki uning a akku ini uyg‘o u chi, bilishga bo‘lgan
qiziqishini shakllan i u chi shaxsdi .
Bo‘lajak a biyachila ning in ellek ual qobiliya la ini i ojlan i ish, a alo, ula ning
kasbiy aoliya ga ijodiy yondashu i, yangicha ik lashi, o‘z bilimini doimiy akomillash i ishga
in ilishi o qali amalga oshi iladi. Buning uchun pedagogik ja ayonda inno a sion
exnologiyala ni jo iy e ish, in e aol me odla dan oydalanish, mus aqil izlanish a amaliy
opshi iqla ni baja ishga yo‘nal i ilgan a’lim muhi ini ya a ish za u . Masalan, “Aqliy hujum”,
“Klas e ”, “Venn diag ammasi”, “Muammoli aziya ni hal e ish”, “Keys-s adi” kabi me odla
alabala da mus aqil ik lash, ahlil qilish, man iqiy xulosala chiqa ish ko‘nikmala ini
i ojlan i adi.
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS
IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION”
OCTOBER 22-23, 2025
1574
In ellek ual qobiliya ushunchasi shaxsning bilish ja ayonla ini — id ok, a akku , xo i a,
asa u , man iqiy ahlil a mus aqil qa o qabul qilish qobiliya ini i odalaydi. U ijodko lik bilan
be osi a bog‘liq bo‘lib, shaxsning kasbiy o‘sishida asosiy omil hisoblanadi. Bo‘lajak
a biyachining in ellek ual i ojlanishi a’lim ja ayonida aol ish i ok e ish, muammola ni
mus aqil hal qilish, yangi g‘oyala ni ilga i su ish a o‘z bilimini amaliyo da qo‘llay olish o qali
shakllanadi. In ellek ual qobiliya la ning i ojlanishida zamona iy axbo o -kommunika siya
exnologiyala idan oydalanish ham muhim o‘ in u adi. Vi ual a’lim esu sla i, elek on
pla o mala , in e ak i o‘yinla a simulya sion mashg‘ulo la o qali alabala o‘z bilimla ini
mus ahkamlab, naza iy bilimla ni amaliyo bilan bog‘lay oladila . Bu ja ayon ula da o‘zini
namoyon qilish, yangilik ya a ish, k ea i yondashu ni qo‘llash kabi ko‘nikmala ni
shakllan i adi.
Shuningdek, bo‘lajak a biyachila ning in ellek ual salohiya ini i ojlan i ishda o‘qu -
a biya iy ja ayonda e leksiya, ya’ni o‘z aoliya ini ahlil qilish a baholash madaniya ini
shakllan i ish ham ka a ahamiya ga ega. Talaba o‘z ijodiy aoliya ining na ijala ini ahlil qilib,
o‘z kamchilikla ini aniqlash, ula ni ba a a e ish yo‘lla ini izlash o qali shaxsiy in ellek ual
o‘sishga e ishadi.
Kasbiy ijodiy aoliya esa bo‘lajak a biyachining o‘z kasbiy azi ala iga yangicha
yondashu i, ma jud aj ibani akomillash i ishi, bolala ning i ojlanishiga mos pedagogik
yechimla ishlab chiqish aoliya ini angla adi. Ushbu ja ayonda ijodko lik a in ellek ual aollik
bi -bi ini o‘ldi adi.
Kasbiy ijodiy aoliya ja ayonida shakllanadigan in ellek ual qobiliya la — bu aqa gina
bilim a a akku mahsuli emas, balki axloqiy, es e ik a ij imoiy aj ibaning uyg‘unlashgan
ko‘ inishidi . Shu bois, a’lim ja ayonida bo‘lajak a biyachila ning mo i a siyasini oshi ish,
ula ni ijodiy ik lashga undash, mus aqil qa o qabul qilish a muammoli aziya la da o‘g‘ i
yo‘l opishga o‘ ga ish muhim ahamiya kasb e adi.
Pedagogik amaliyo da bo‘lajak a biyachila ning in ellek ual qobiliya la ini
i ojlan i ishda quyidagi pedagogik exnologiyala muhim ahamiya kasb e adi:
1. Muammoli a’lim exnologiyasi – alabala ni ahlil qilish, solish i ish, man iqiy xulosa
chiqa ish, muammoni mus aqil hal e ishga o‘ ga adi. Bunday yondashu a akku ni aollash i adi
a in ellek ual o‘sishni ag‘ba lan i adi.
2. Loyiha iy o‘qi ish exnologiyasi – o‘qu chi yoki alaba ma’lum bi ma zuda amaliy
loyiha ishlab chiqadi. Bu usul mas’uliya ni, ijodiy yondashu ni a hamko likda ishlash
malakasini shakllan i adi.
3. Axbo o -kommunika siya exnologiyala i – elek on a’lim esu sla i, onlayn
pla o mala , a’limiy o‘yinla a i ual simulya siyala o qali bilim olish ja ayonini
zamona iylash i adi.
4. Re leksi yondashu exnologiyasi – alabani o‘z aoliya ini ahlil qilish, o‘zini
baholash, xa ola ini aniqlash a o‘g‘ ilashga o‘ ga adi. Bu esa o‘z-o‘zini i ojlan i ishga zamin
ya a adi.
5. K ea i o‘yin exnologiyasi – o‘yin shaklidagi mashg‘ulo la o qali ezko ik lash,
muammoli aziya la da o‘g‘ i qa o opish a ijodiy yondashu ni i ojlan i adi.
Bu exnologiyala ni kompleks qo‘llash o qali o‘qu ja ayonida na aqa bilim, balki
ik lash madaniya i, k ea i a akku , in ellek ual aollik shakllanadi.
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS
IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION”
OCTOBER 22-23, 2025
1575
Bo‘lajak a biyachila da in ellek ual qobiliya ni i ojlan i ishda mo i a siya a ijobiy
psixologik muhi ham muhim o‘ in u adi. O‘qi u chi alabani shunchaki naza iy bilim
egallashga emas, balki yangi g‘oyala ni izlashga, yangilik ya a ishga undashi lozim. Shu bois
da s ja ayonla ida ochiq ik almashish, muammoli aziya la ni muhokama qilish, mus aqil qa o
qabul qilishga sha oi ya a ish ke ak.
Tadqiqo la shuni ko‘ sa adiki, a’limda ijodiy yondashu asosida ashkil e ilgan
mashg‘ulo la bo‘lajak pedagogla ning in ellek ual salohiya ini oshi adi, ula ning kasbiy
aoliya ida yangicha qa ashla paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Ayniqsa, mak abgacha a’lim
yo‘nalishida bu jiha juda muhim, chunki bolala ga a’si ko‘ sa ish, ula ning qiziqishini
uyg‘o ish uchun a biyachining o‘zi in ellek ual a ijodiy jiha dan boy bo‘lishi za u .
In ellek ual qobiliya la ni baholash mezonla i si a ida quyidagi belgila ni ko‘ sa ish
mumkin:
• Mus aqil ik lash a ahlil qilish da ajasi;
• Muammoli aziya la ga ijodiy yondashu ;
• Axbo o bilan sama ali ishlay olish;
• Yangilik ya a ish a g‘oyala ishlab chiqish layoqa i;
• Kasbiy aoliya da e leksiya a o‘zini i ojlan i ishga in ilish.
Bu mezonla asosida bo‘lajak a biyachining in ellek ual o‘sish dinamikasini kuza ish,
o‘qu ja ayonini yanada akomillash i ish mumkin.
XULOSA: Shuni ay ish mumkunki, bo‘lajak a biyachila ning kasbiy ijodiy aoliya ida
in ellek ual qobiliya la ni i ojlan i ish zamona iy pedagogik exnologiyala , in e aol me odla ,
inno a sion yondashu a axbo o -kommunika siya osi ala i yo damida amalga oshi ilishi
za u . Shu a zda ashkil e ilgan o‘qu ja ayoni na aqa bilim be ishga, balki mus aqil
ik laydigan, ijodko , mas’uliya li a in ellek ual jiha dan ye uk a biyachila ni ayyo lashga
xizma qiladi. Kasbiy ijodiy aoliya ja ayonida bo‘lajak a biyachila ning in ellek ual
qobiliya la ini i ojlan i ish — zamona iy a’lim izimining eng muhim yo‘nalishla idan bi idi .
Ushbu ja ayon inno a sion pedagogik exnologiyala , in e aol me odla a e leksi yondashu
asosida ashkil e ilgandagina sama ali na ijala be adi. Na ijada, bo‘lajak a biyachi mus aqil
ik laydigan, ijodko , yangilikka in ilu chi a o‘z us ida ishlay oladigan mu axassis si a ida
shakllanadi.
Shunday qilib, in ellek ual qobiliya ni i ojlan i ish exnologiyasi na aqa a’lim si a i,
balki a biyachila ning kasbiy ye ukligini a’minlashda, ula ning mak abgacha yoshdagi
bolala ga sama ali a’si ko‘ sa ishida muhim omil bo‘lib xizma qiladi.
ADABIYOTLAR
1. O‘zbekis on Respublikasi “Ta’lim o‘g‘ isida”gi Qonuni. — Toshken : O‘zbekis on, 2020-
yil.
2. Mi ziyoye Sh.M. Yangi O‘zbekis on s a egiyasi. – Toshken : O‘zbekis on nash iyo i,
2021.
3. Ma lono a R., To‘x aye a Sh., Azizxo‘jaye a N. Pedagogika naza iyasi a a ixi. –
Toshken : TDPU nash iyo i, 2020.
4. Qodi o a F., Abdu ahmono a M. Mak abgacha a’lim pedagogikasi. – Toshken : “Ilm
ziyo”, 2022.
INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE ON “MODERN APPROACHES AND TRENDS
IN TEACHING FINE ARTS, DRAFTSMANSHIP AND MUSIC IN HIGHER PEDAGOGICAL EDUCATION”
OCTOBER 22-23, 2025
1576
5. Jalolo a D. Bo‘lajak a biyachila da kasbiy kompe ensiyala ni shakllan i ishning
inno a sion exnologiyala i. – “Ta’lim a inno a sion adqiqo la ” ju nali, №3, 2023.
6. Ga dne H. F ames o Mind: The Theo y o Mul iple In elligences. – New Yo k: Basic
Books, 2011.
7. To‘ ae a N. Bo‘lajak pedagogla da e leksi aoliya ni shakllan i ish exnologiyasi. –
“Ta’lim a a aqqiyo ” ju nali, №4, 2022.
8. Saidahmedo a M. Pedagogik inno a siyala a k ea i a’lim me odla i. – Toshken :
“O‘zbekis on aylasu la i jamiya i nash iyo i”, 2021.
9. Mahmudo a N. In ellek ual qobiliya a ijodko likni i ojlan i ishda in e aol me odla dan
oydalanish. – “Pedagogik inno a siyala ” ju nali, №2, 2022.
