ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
55
TOSHKENT VILOYATI TOG‘LI O‘RMON HUDUDIDA TARQALGAN ZIRAVOR
DORIVOR O‘SIMLIKLAR
Sama o Ilhom,
O'mi o Ja ohi
Toshken da la ag a uni e si e i
Kali so‘zla : do i o o‘simlikla , zi a o o‘simlikla , og‘li o‘ mon, i o e apiya, bioxilma-
xillik
Ki ish
O‘zbekis on hududidagi do i o o‘simlikla ning ka a qismi xalq aboba i a zamona iy
ibbiyo da qo‘llaniladi. Toshken iloya i og‘li o‘ mon hududla i, xususan Bo‘s onliq a
Pa ken umanla i, na aqa bioxilma-xilligi, balki zi a o do i o o‘simlikla ga boyligi bilan
aj alib u adi. Ushbu hududla da endemik a elik u la bilan bi qa o da ko‘plab zi a o
o‘simlikla ham uch aydi. Tadqiqo ning maqsadi – og‘li o‘ monla da a qalgan zi a o
do i o o‘simlikla ni aniqlash, ula ning a qalish xususiya la ini o‘ ganish a i o e apiyada
qo‘llanish imkoniya la ini ahlil qilishdi .
Ma e ialla a uslubla
Tadqiqo la 2023–2024 yilla da Bo‘s onliq a Pa ken umanla idagi og‘li o‘ mon
hududla ida olib bo ildi. O‘simlikla a kibi geobo anik kuza ish, he ba iy namunala yig‘ish
a mahalliy aholining bilimla i asosida o‘ ganildi. Do i o xususiya la “Flo a Uzbekis ana”
a “Do i o o‘simlikla a lasi” manbala i, shuningdek xalq aboba i aj ibasi asosida
aniqlangan.
Na ijala a muhokama
Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, hududda jami 120 dan o iq do i o o‘simlik u i aniqlangan
bo‘lib, ula ning 25–30% zi a o do i o u la i hisoblanadi. Eng ko‘p uch aydigan zi a o
do i o o‘simlikla :
Yo oyi ayhon (O iganum y an hum) – inchlan i u chi a yengil og‘ iq
qoldi u chi xususiya la ga ega.
Qo a mu ch o‘simligi (Pipe nig um, mahalliy sha oi da analogla ) – oshpazlik a
do i o xususiya la i bilan mashhu .
Maydanoz (Pe oselinum c ispum) – diu e ik a an ioksidan a’si ko‘ sa adi.
Sa imsoq o‘ la (Allium spp.) – an ibak e ial a yu ak-qon omi izimini
mus ahkamlo chi xususiya la ga ega.
Qizilmiya (Glycy hiza glab a) – shamollash a yo‘ alga qa shi ishla iladi.
Zi a o do i o o‘simlikla asosan 1000–2200 me balandlikdagi soyali a nam joyla da
a qalgan. An opogen omilla (yaylo la ning kengayishi, noqonuniy o‘ mon kesish) ula ning
sonini kamayishiga olib kelmoqda. Shu sababli, ula ni himoya qilish, sun’iy ko‘pay i ish a
oqilona oydalanish za u .
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
56
Xulosa
Toshken iloya i og‘li o‘ mon hududi zi a o do i o o‘simlikla ga boy eko izimdi . Ushbu
o‘simlikla na aqa xalq aboba i, balki a ma se ika a oshpazlik sanoa i uchun ham muhim
xom ashyo manbai hisoblanadi. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, zi a o do i o
o‘simlikla ning bioxilma-xilligini saqlash a ula ni ilmiy asosda o‘ ganish, shuningdek,
mahalliy aholining ekologik madaniya ini oshi ish za u .
Foydalanilgan adabiyo la
1. O‘zbekis on lo asi ( ah i os ida: A. Ka imo ). – Toshken : Fan, 2020.
2. Do i o o‘simlikla a lasi. – Toshken : O‘zbekis on milliy ensiklopediyasi, 2022.
3. Ugom-Cho qol bios e a eze a i ma’lumo nomasi. – Ekologiya qo‘mi asi nash i, 2021.
4. Zoki o K.Z. “O‘ a Osiyo o‘simlikla dunyosi a ula ning ahamiya i”. – Toshken ,
2018.
