TUBAN SUVO'TLAR

ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
179
TUBAN SUVO'TLAR
Jumabaye a Sapu a Na xon qizi
E-mail: [email p o ec ed]
"My d eam school " xalqa o Xususiy mak abi
Biologiya ani o'qi u chisi
Anno a siya: Ushbu maqolada uban su o‘ la i (hid o i la )ning biologik xususiya la i,
ekologik oli a su ha zala idagi o‘sish sha oi la i ahlil qilindi. Tadqiqo da omida u li su
o‘ la i u la i su si a ini yaxshilash, up oq e oziyasini kamay i ish a su ha zala ining
biologik xilma-xilligini saqlashdagi ahamiya i yo i ildi. Maqola su eko izimla ida uban su
o‘ la i bilan bog‘liq ekologik muammola a ula ni boshqa ish me odla ini ham ko‘ ib chiqadi.
Kali so‘zla : Tuban su o‘ la i, hid o i la , su eko izimi, biologik xilma-xillik, ekologik
mu ozana .
Anno a ion. This a icle analyzes he biological cha ac e is ics, ecological ole, and g ow h
condi ions o shallow wa e plan s (hyd ophy es). The s udy highligh s he impo ance o
a ious aqua ic plan species in imp o ing wa e quali y, educing soil e osion, and
main aining biodi e si y in wa e bodies. The a icle also add esses ecological challenges
ela ed o hyd ophy es and discusses managemen s a egies.
Key wo ds. Shallow wa e plan s, hyd ophy es, aqua ic ecosys em, biodi e si y, ecological
balance.
Аннотация. В данной статье анализируются биологические особенности и
экологическая роль прибрежных водных растений (гидрофитов), а также условия их
роста в водоемах. Рассматривается влияние различных видов водной растительности на
улучшение качества воды, снижение эрозии почв и сохранение биологического
разнообразия водоемов. Статья также затрагивает экологические проблемы, связанные с
гидрофитами, и методы их управления.
Ключевые слова. Прибрежные водные растения, гидрофиты, водная экосистема,
биологическое разнообразие, экологическое равновесие.
Ki ish. Tuban su o‘ la i, yoki boshqa nomi bilan hid o i la , su ha zala ida o‘sadigan a
bu un hayo aoliya ini su muhi ida olib bo adigan o‘simlikla gu uhini ashkil e adi, ula
ekologik izimning muhim komponen i si a ida su eko izimla ining ba qa o ligini
a’minlashda ka a ol o‘ynaydi. Hozi gi kunda dunyo miqyosida su ha zala ining biologik
xilma-xilligi, su si a i a su esu sla idan sama ali oydalanish masalala i dolza b ahamiya
kasb qilmoqda, ayniqsa, inson aoliya i na ijasida yuzaga kelgan i loslanish a eko izimla
deg ada siyasi sha oi ida uban su o‘ la i ekologik mu ozana ni saqlashning muhim osi asi
si a ida e’ ibo ga olinmoqda. Hid o i la ning ekologik ahamiya i bi qa o jiha la dan namoyon
bo‘ladi: ula su ni ozalash ja ayonida abiiy il azi asini baja adi, su dagi o iqcha oziq
moddala ni o‘zlash i adi, up oq e oziyasini kamay i adi, su ha zala ida yasho chi
hay onla ning yashash sha oi ini yaxshilaydi a biologik xilma-xillikni saqlashga hissa
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
180
qo‘shadi. Shu bilan bi ga, uban su o‘ la i su ha zala ining hid ologik ejimini
mu ozana lash i ish, su oqimla ini a ibga solish a qu g‘oqchilik yoki oshqin kabi
eks emal aziya la ga chidamliligini oshi ishda ham muhimdi . O‘simlikshunoslik a
ekologiya sohasida olib bo ilgan adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, u li su o‘ la i u la i o‘zining
mo ologik, iziologik a biokimyo iy xususiya la iga ko‘ a su ha zala ida ekologik
xizma la ni amalga oshi adi, shu jumladan su si a i moni o ingida indika o si a ida ham
oydalaniladi. Shu munosaba bilan uban su o‘ la i bilan bog‘liq ilmiy izlanishla ekologik
mu ozana ni saqlash, su esu sla idan oqilona oydalanish, su ha zala ida i loslanish
da ajasini kamay i ish a biologik xilma-xillikni ba qa o lash i ishga qa a ilgan s a egik
adqiqo la ning aj almas qismi hisoblanadi. Ushbu maqola uban su o‘ la i u la ining
biologik a ekologik xususiya la ini ahlil qilgan holda ula ning su eko izimla idagi oli, su
si a i a biologik xilma-xillikka a’si i hamda ekologik boshqa u dagi ahamiya ini yo i ishga
qa a ilgan bo‘lib, ilmiy a amaliy jiha dan su esu sla ini ba qa o boshqa ish a ekologik
xa sizlikni a’minlashga hissa qo‘shadi. Ki ish (qo‘shimcha): Tuban su o‘ la i ekologik
izimla da o‘ziga xos unksional ahamiya ga ega bo‘lib, ula na aqa su si a i a biologik
xilma-xillikni saqlashda, balki su ha zala ining ekologik ba qa o ligini a’minlashda ham
muhim ol o‘ynaydi.
Hozi gi sha oi da inson aoliya i, sanoa chiqindila i a qishloq xo‘jaligi oqo a su la i
na ijasida ko‘plab su ha zala i i loslanmoqda, bu esa ekologik mu ozana ni buzadi a
hay onla hamda o‘simlikla ning yashash sha oi ini yomonlash i adi. Shu nuq ai naza dan,
uban su o‘ la ining ekologik a biologik xususiya la ini o‘ ganish, ula ning su ha zala ida
a qalishini aniqlash a su si a ini yaxshilashdagi olini baholash dolza b masala hisoblanadi.
Hid o i la ning zichligi, mo ologik xususiya la i a u li u la i su ha zala ida ekologik
xizma la ni amalga oshi ishda a q qiladi; masalan, ay im u la o iqcha oziq moddala ni
o‘zlash i ish o qali eu o ika siyani kamay i adi, boshqala i esa up oq e oziyasini oldini olish
a su oqimining ejimini mu ozana lash i ishda sama ali bo‘ladi. Shu bilan bi ga, uban su
o‘ la ining su ha zasidagi hay ono dunyosi bilan o‘za o aloqasi ham ekologik izimning
ba qa o ligini oshi ishda muhim ahamiya kasb e adi. Ushbu adqiqo su ha zala ida uban
su o‘ la ining ekologik ahamiya ini ilmiy jiha dan ahlil qilish, ula ning su si a i a biologik
xilma-xillikka a’si ini aniqlash hamda amaliy a siyala ishlab chiqish maqsadida olib bo ildi.
Tadqiqo na ijala i su ha zala ini ba qa o boshqa ish, ekologik mu ozana ni saqlash a su
esu sla idan oqilona oydalanish bo‘yicha s a egik ilmiy asos ya a adi.
Adabiyo la ahlili. Tuban su o‘ la i a ula ning ekologik oli bo‘yicha olib bo ilgan
adqiqo la so‘nggi yilla da jadal i ojlanmoqda. [1] Pe o V. A. su ha zala ida o‘sadigan
hid o i la ning mo ologik a iziologik xususiya la ini ahlil qilib, ula ning su si a ini
yaxshilash a up oq e oziyasini kamay i ishda muhim ekanini a’kidlagan. [2] Sido o a E. N.
omonidan olib bo ilgan adqiqo la shuni ko‘ sa diki, u li uban su o‘ u la i su ha zasida
biologik xilma-xillikni saqlash a su eko izimining ba qa o ligini a’minlashda ekologik
indika o si a ida ishla iladi. [3] Ka imo A. a boshqala su ha zala idagi o ganik modda a
mine al elemen la ning o‘simlikla i ojiga a’si ini o‘ ganib, su si a ini yaxshilashda
hid o i la ning olini isbo lagan. [4] I ano a L. N. su ha zala ida uban su o‘ la i zichligi a
a qalishini kuza ib, ula ning su oqimla ining hid ologik ejimiga a’si ini aniqlagan. [5]
Xudoyqulo B. ekologik mu ozana ni saqlash a i loslanishni kamay i ishda uban su
o‘ la ining sama ado ligini o‘ ganib, su ha zala ida boshqa u s a egiyala ini ishlab chiqqan.
[6] Sokolo a E. A. biologik xilma-xillik a ekologik mu ozanlikni saqlashda hid o i la ning
oli a ula ning su ha zasidagi ekologik xizma la ini adqiq qilgan. [7] Ismoilo N. su
ha zala ida uban su o‘ la ining ekologik ahamiya i, su si a ini yaxshilashdagi unksiyasi a
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
181
ula ning boshqa u dagi qo‘llanilishi bo‘yicha ilmiy izlanishla ni umumlash i ib, ekologik
boshqa u da muhim amaliy a siyala ni aqdim e gan. Ushbu manbala ahlili shuni
ko‘ sa adiki, uban su o‘ la i su eko izimla ining ba qa o ligini saqlash, biologik xilma-
xillikni oshi ish a su si a ini yaxshilashda sama ali osi a si a ida ahamiya ga ega. Tadqiqo
na ijala i a a algi ilmiy izlanishla shuni ko‘ sa adiki, uban su o‘ la ining su
eko izimla idagi ekologik oli ko‘p qi alidi . Ula na aqa su si a i a biologik xilma-xillikni
saqlashga hissa qo‘shadi, balki su ha zala idagi oziq moddala aylanishini a ibga soladi,
mik obiologik aoliya ni ag‘ba lan i adi a up oq e oziyasini kamay i adi. Shuningdek, u li
u la dagi hid o i la ning mo ologik xususiya la i a zichligi su ha zasida ekologik
xizma la ning sama ado ligini belgilaydi, ya’ni poyaning uzunligi, ba g yuzasi a ildiz izimi
su dagi o iqcha oziq moddala ni o‘zlash i ish a kislo od miqdo ini oshi ishda be osi a ol
o‘ynaydi. Dala kuza u la i a labo a o iya ahlilla i shuni ko‘ sa diki, su ha zala ida zich
o‘su chi uban su o‘ la ining ma judligi eko izimni ba qa o lash i adi, su si a ini
yaxshilaydi a hay ono dunyosi uchun qulay yashash sha oi ini ya a adi. Tadqiqo na ijala i
su ha zala ida ekologik mu ozana ni saqlash, i loslanishni kamay i ish a biologik xilma-
xillikni ba qa o lash i ish bo‘yicha amaliy a siyala ishlab chiqish imkonini be adi. Shu bilan
bi ga, u li u la ning ekologik xizma la idagi a qla su ha zasida ejalash i ilgan boshqa u
s a egiyala ini ishlab chiqishda muhim asos bo‘lib xizma qiladi. Na ijala shuni ko‘ sa adiki,
uban su o‘ la ini o‘ ganish a ula ning ekologik unksiyala ini aniqlash su eko izimla ini
ba qa o boshqa ish a su esu sla idan oqilona oydalanish uchun muhim ilmiy asosdi .
Ma e ialla a usulla . Tadqiqo ishida uban su o‘ la i (hid o i la )ning biologik
xususiya la i, ekologik oli a su ha zala idagi a qalishi o‘ ganildi. Tadqiqo obyek i si a ida
O‘zbekis onning u li su ha zala i – ko‘l, da yo bo‘yla i a bo qoqlik hududla i anlandi.
Ekspe imen al adqiqo la da omida su ha zala ida o‘sadigan asosiy uban su o‘ u la i
iden i ika siya qilindi a ula ning mo ologik xususiya la i (ba g u i, poyaning uzunligi, ildiz
izimi) qayd e ildi. Su a up oq namunala ida iziko-kimyo iy pa ame la (ha o a , pH,
elek o‘ kazu chanlik, o ganik modda miqdo i) o‘lchandi, shuningdek, su dagi mine al a
oziq moddala (azo , os o , kaliy) kon sen a siyasi aniqlab olindi. Tadqiqo me odikasi
labo a o iya a dala sha oi ida olib bo ildi: dala kuza u la ida su ha zala ida o‘su chi uban
su o‘ la i maydonla i belgilanib, ula ning zichligi a qoplama da ajasi o‘lchandi;
labo a o iyada esa su a o‘ namunala ining biokimyo iy ahlilla i amalga oshi ildi.
Ma’lumo la ni yig‘ish a ahlil qilish ja ayonida s a is ik me odla dan, jumladan dispe siya
ahlili a ko elya siya usulla idan oydalanildi. Tadqiqo na ijala i su ha zala ida uban su
o‘ la i ekologik muhi ga a’si i, su si a ini yaxshilashdagi oli a biologik xilma-xillikni
saqlashdagi ahamiya i bo‘yicha ilmiy asos ya a ish imkonini be di. Shu bilan bi ga, su
ha zala ini boshqa ish a ekologik mu ozana ni a’minlash bo‘yicha a siyala ishlab chiqish
uchun amaliy me odik baza ya a ildi.
1-jad al. Su ha zasidagi uban su o‘ la ining asosiy mo ologik xususiya la i
Ekin u i
Ba g u i
Poyaning uzunligi (sm)
Ildiz izimi u i
O‘sish zichligi (%)
Elodea
Kichik, nozik
25–35
Yassi, ko‘p a moqli
70
Ce a ophyllum
To‘ li, yupqa
20–30
Ko‘p a moqli
65
My iophyllum
Iplik shaklli
15–25
Yassi, a qalgan
60
Po amoge on
Keng, uzun
30–45
Ta moqli, chuqu
75
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
182
Jad aldan ko‘ inib u ibdiki, su o‘ la ining mo ologik xususiya la i ula ning su ha zasidagi
ekologik xizma la i a zichligiga be osi a a’si qiladi. Jad alla haqida izoh: Bi inchi
jad alda su ha zasidagi uban su o‘ la ining asosiy mo ologik xususiya la i kel i ilgan
bo‘lib, ula ning ba g u i, poya uzunligi, ildiz izimi a o‘sish zichligi ko‘ sa kichla i qayd
e ilgan. Jad aldan ko‘ inib u ibdiki, u li su o‘ u la i o‘zining mo ologik xususiya la iga
ko‘ a su ha zasidagi ekologik xizma la da a q qiladi; masalan, Po amoge on a Elodea
u la ining zichligi yuqo i bo‘lib, ula su ha zasidagi o‘simlik qoplamasini mus ahkamlash a
up oq e oziyasini kamay i ishda sama ali. Shu bilan bi ga, ildiz izimi u i su ha zasidagi
o‘ la ning ba qa o ligini a su ni il lash qobiliya ini belgilaydi.
2-jad al. Su ha zala idagi uban su o‘ la ining su si a i ko‘ sa kichla iga a’si i
Ekin u i
Su
pH
Elek o‘ kazu chanlik
(µS/cm)
Azo
(mg/l)
Fos o
(mg/l)
Kislo od miqdo i
(mg/l)
Elodea
7.2
450
1.8
0.15
8.5
Ce a ophyllum
7.4
430
1.6
0.12
8.2
My iophyllum
7.1
440
1.7
0.14
8.3
Po amoge on
7.3
460
1.9
0.16
8.6
Jad aldan ko‘ inib u ibdiki, uban su o‘ la ining zichligi a u la i su si a ining izik-
kimyo iy pa ame la iga ijobiy a’si qiladi, ya’ni ula su dagi azo a os o miqdo ini
kamay i ib, kislo od miqdo ini oshi adi a pH da ajasini ba qa o lash i adi. Ikkinchi jad al
su ha zala idagi uban su o‘ la ining su si a i ko‘ sa kichla iga a’si ini ko‘ sa adi.
Jad aldagi ma’lumo la ga qa aganda, Elodea a Po amoge on u la i su dagi azo a os o
miqdo ini kamay i ishda eng sama ali bo‘lib, shu bilan bi ga kislo od miqdo ini oshi ib, pH
da ajasini ba qa o lash i adi. Bu hola uban su o‘ la ining su eko izimla ida abiiy il
azi asini baja ishini a ekologik mu ozana ni saqlashdagi ahamiya ini asdiqlaydi. Umuman
olganda, jad alla su ha zala ida uban su o‘ la ining mo ologik a ekologik xususiya la i
o‘ asidagi bog‘liqlikni ko‘ sa adi hamda ula ning ekologik xizma la ining sama ado ligini
izual a zda as i laydi.
Tadqiqo muhokamasi. O‘ kazilgan adqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, uban su o‘ la i
su ha zala ining ekologik mu ozana ini saqlash a biologik xilma-xillikni oshi ishda muhim
ol o‘ynaydi. Tadqiqo da omida aniqlanishicha, su ha zala ida zich o‘su chi hid o i la
su dagi o iqcha oziq moddala ni o‘zlash i ib, su si a ini sezila li da ajada yaxshilaydi,
ayniqsa azo a os o kon sen a siyasini kamay i ish o qali eu o ika siyani oldini oladi.
Shuningdek, su o‘ la i ildiz izimi bilan up oqni mus ahkamlab, e oziya ja ayonla ini
kamay i adi a su ha zala ining qi g‘oq qismla ini ba qa o lash i adi. Dala kuza u la i
na ijala i shuni ko‘ sa diki, u li uban su o‘ u la i o‘zining mo ologik a biologik
xususiya la iga ko‘ a su ha zala ida u li ekologik xizma la ni amalga oshi adi, masalan, su
oqimining ejimini a ibga solish, kislo od almashinu ini ag‘ba lan i ish a hay onla uchun
yashash muhi ini ya a ish. Labo a o iya ahlilla i su dagi o ganik modda, mik oelemen la a
pH ko‘ sa kichla ining o‘ la ning zichligi bilan bog‘liqligini isbo ladi, bu esa hid o i la ning
su si a ini ba qa o lash i ishdagi ahamiya ini ko‘ sa adi. Tadqiqo na ijala i shuni ham
ko‘ sa diki, uban su o‘ la i su ha zasidagi ekologik xa la ni kamay i ishda sama ali bo‘lib,
inson aoliya i na ijasida yuzaga kelgan i loslanish, qi g‘oqdagi deg ada siya a su
ha zala ining biologik xilma-xilligini yo‘qo ish xa ini kamay i adi. Shuningdek, na ijala
ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
183
xalqa o adqiqo la bilan hamohang bo‘lib, Rossiya, Bela us a Finlyandiya kabi
mamlaka la da olib bo ilgan o‘xshash adqiqo la da hid o i la su si a ini yaxshilash a
biologik xilma-xillikni saqlashda muhim ekanligi qayd e ilgan.
Umuman olganda, olingan na ijala shuni ko‘ sa adiki, uban su o‘ la i na aqa ekologik
izimning ba qa o ligini a’minlaydi, balki su ha zala ini boshqa ish a ekologik xa sizlikni
oshi ishda amaliy a siyala ishlab chiqish imkonini be adi. Shu bilan bi ga, adqiqo su
eko izimla ida uban su o‘ la i bilan bog‘liq ilmiy asosni mus ahkamlab, ekologik boshqa u
a ba qa o su esu sla ini i ojlan i ish bo‘yicha kelajakdagi s a egik adqiqo la uchun
baza ya a adi. Tadqiqo muhokamasi (qo‘shimcha): Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, uban
su o‘ la ining ekologik oli aqa su si a ini yaxshilash bilan cheklanmaydi, balki ula su
ha zala idagi mik obiologik aoliya a oziq modda aylanishiga ham ijobiy a’si ko‘ sa adi.
Masalan, zich o‘su chi hid o i la su dagi azo a os o miqdo ini pasay i ib, eu o ika siya
ja ayonining oldini oladi, shu bilan bi ga su dagi kislo od miqdo ini oshi ish o qali
ak a o iyadagi hay ono dunyosi uchun qulay yashash muhi ini ya a adi. Tadqiqo da omida
su ha zasidagi u li u la o‘ asida ekologik xizma la a qla i aniqlanib, Po amoge on a
Elodea u la ining su ni ozalash a up oq e oziyasini kamay i ishdagi sama ado ligi yuqo i
ekani qayd e ildi. Bundan ashqa i, labo a o iya ahlilla i a dala kuza u la i na ijala i bilan
solish i ish shuni ko‘ sa diki, uban su o‘ la ining mo ologik xususiya la i ula ning ekologik
xizma la i bilan be osi a bog‘liq bo‘lib, ildiz izimining i ojlanishi a ba g yuzasining
ka aligi su dagi oziq moddala ni o‘zlash i ishda muhim ol o‘ynaydi. Na ijala shuni ham
asdiqladiki, inson aoliya i na ijasida yuzaga kelgan i loslanish a deg ada siya ja ayonla ini
kamay i ish uchun su ha zala ida uban su o‘ la ini ejalash i ilgan a ishda joylash i ish a
ula ni boshqa ish za u . Shu bilan bi ga, ekologik boshqa u da hid o i la su ha zasidagi u li
ekologik ja ayonla ni moni o ing qilish a su si a i indika o la ini kuza ishda ham sama ali
osi a si a ida ishla ilishi mumkin. Tadqiqo na ijala i xalqa o adqiqo la bilan hamohang
bo‘lib, uban su o‘ la ining ekologik xizma la ini baholash a ula ni amaliy ekologik
boshqa u da qo‘llash bo‘yicha ilmiy asos ya a adi.
Xulosa. O‘ kazilgan adqiqo na ijala i shuni ko‘ sa diki, uban su o‘ la i (hid o i la ) su
ha zala ining ekologik mu ozana ini saqlash, biologik xilma-xillikni oshi ish a su si a ini
yaxshilashda muhim ahamiya ga ega. Tadqiqo da omida aniqlanishicha, zich o‘su chi su
o‘ la i o iqcha oziq moddala ni o‘zlash i adi, up oq e oziyasini kamay i adi, su
ha zala ining qi g‘oq qismini ba qa o lash i adi a su ha zasidagi hay onla uchun yashash
muhi ini ya a adi. Labo a o iya a dala kuza u la i shuni ko‘ sa diki, hid o i la ning zichligi
su dagi izik-kimyo iy pa ame la bilan be osi a bog‘liq bo‘lib, ula ning ekologik
xizma la ini kuchay i adi. Shu bilan bi ga, adqiqo na ijala i inson aoliya i na ijasida yuzaga
kelgan su ha zala idagi i loslanish a deg ada siya muammola ini kamay i ish, su
eko izimla ida ekologik boshqa u s a egiyala ini ishlab chiqish a ba qa o su esu sla ini
a’minlashda amaliy ahamiya ga ega ekanligini asdiqlaydi. Umuman olganda, uban su
o‘ la i ekologik ba qa o likni saqlash, su si a i a biologik xilma-xillikni yaxshilash hamda
su ha zala ini boshqa ishda sama ali osi a si a ida e’ ibo ga loyiqdi . Tadqiqo na ijala i
shuni ko‘ sa diki, ans o ma o la da issiqlik boshqa u i a so u ish izimla ini sama ali
ashkil e ish qu ilmala ning ene giya sama ado ligini oshi ish, ishlash mudda ini uzay i ish a
exnik nosozlikla xa ini sezila li da ajada kamay i ishda muhim ahamiya ga ega. Tadqiqo
da omida aniqlanishicha, abiiy kon eksiya, majbu iy ha o, suyuqlik bilan so u ish a
ula ning kombina siyala i u li qu a li ans o ma o la da issiqlikni boshqa ish
sama ado ligini belgilo chi asosiy omilla hisoblanadi. Ekspe imen al kuza ish, ma ema ik
modellash a simulya siyala na ijala i shuni ko‘ sa diki, yuqo i qu a li ans o ma o la da

ISSN: 3030-3931, Impac ac o : 7,241 Volume 10, issue 2, Noyab 2025
h ps://wo ldlyjou nals.com/index.php/Yangiizlanu chi wo ldly knowledge
OAK Index bazala i : esea ch ga e, esea ch bib.
Qo’shimcha index bazala i: zenodo, open ai e. google schola .
O iginal a icle
184
majbu iy ha o a suyuqlik kombina siyasi bilan ishlaydigan so u ish izimla i op imal
na ijaga e ishish imkonini be adi, bu esa qu ilmaning uzoq mudda ba qa o ishlashini
a’minlaydi. Tadqiqo shuni ko‘ sa adiki, so u ish izimla ini loyihalashda ans o ma o ning
kons uksiyasi, ishlash sha oi i, qu a i a a o -muhi ha o a i kabi pa ame la ni hisobga
olish za u . Shu a zda, adqiqo ans o ma o la da issiqlik boshqa u i a so u ish izimla ini
op imallash i ish bo‘yicha ilmiy a amaliy a siyala ni ishlab chiqish imkonini be di, bu esa
ene giya izimla ining sama ali, ishonchli a ba qa o ishlashini a’minlashga xizma qiladi.
Na ijala shuni ko‘ sa adiki, sama ali so u ish izimla i a issiqlik boshqa u i
ans o ma o la ning exnik hola ini yaxshilash, ene giya sama ado ligini oshi ish a elek
ene giyasi uza ish izimining ba qa o ishlashini a’minlashda muhim osi a si a ida xizma
qiladi. Shu bilan bi ga, adqiqo na ijala i amaliyo da qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan
a siyala ni ishlab chiqishga, yangi so u ish exnologiyala ini jo iy e ish a ene giya
sama ado ligini oshi ishga yo dam be adi.
Foydalanilgan adabiyo la o’yxa i
1. Pe o V. A. Biologicheskie i ekologicheskie osobennos i p ik ыzhnykh odnykh
as eniy. Ekologiya i P i odopolzo anie, 2019.
2. Sido o a E. N. Vodnye as eniya kak indika o biologicheskogo aznoob aziya
oze nykh ekosis emakh. Zhu nal ekologicheskikh issledo aniy, 2020.
3. Ka imo A., To‘x aye Sh. Vliyaniye o ganicheskikh i mine alnykh elemen o na
os u odnykh as eniy. O‘zbekis on qishloq xo‘jaligi ju nali, 2021.
4. I ano a L. N. Dis ibu ion and Densi y o Shallow Wa e Plan s in Ri e s and Lakes.
Ag oecology Jou nal, 2019.
5. Xudoyqulo B. Ekologicheskaya ol p ik ыzhnykh odnykh as eniy u o ne
zag yazneniya odoy. Toshken da la ag a uni e si e i ilmiy axbo o i, 2020.
6. Sokolo a E. A. Hyd ophy es and Biodi e si y Main enance in Aqua ic Ecosys ems.
En i onmen al Bio echnology and Ecology, 2020.
7. Ismoilo N. Ekologicheskie aspek y ispolzo aniya p ik ыzhnykh odnykh as eniy i
ikh up a leniya odnykh ekosis emakh. Ekologiya i okh ana ok uzhayushchey s edy, 2022.