REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
359
OILA MUHITIDA MАKTАBGАCHА YOSHDАGI
BOLАLАRDА АXLOQIY-ESTETIK SIFАTLАRNI
SHАKLLАNTIRISHDА SАHNАLАSHTIRISH
FАOLIYАTINING MАZMUNI
Xoshimo a E’zozxon Xayo jon qizi
Qo‘qon DU 2-bosqich magis an i
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17548064
Anno a siya. Mazku maqolada mak abgacha yoshdagi bolala da axloqiy-es e ik
si a la ni shakllan i ish ja ayonida sahnalash i ish aoliya ining o‘ ni a ahamiya i yo i ilgan.
Sahnalash i ish o qali bolala ning badiiy a akku i, nu qi, emo sional hissiyo i hamda ij imoiy
munosaba la i i ojlanadi. Ushbu ja ayon bolala da go‘zallikni his e ish, ezgulikka in ilish a
ijobiy axloqiy azila la ni shakllan i ishga xizma qiladi. Maqolada a biyachining oli,
sahnalash i ish u la i hamda pedagogik yondashu la ahlil e ilgan.
Kali so‘zla : mak abgacha a’lim, sahnalash i ish, axloqiy a biya, es e ik a biya,
bolala i ojlanishi, d ama iza siya, pedagogik yondashu .
Bugungi kunda O‘zbekis on Respublikasida mak abgacha a’lim izimi ubdan isloh
qilinib, bolala ning ha omonlama ba kamol shaxs si a ida shakllanishiga alohida e’ ibo
qa a ilmoqda. Mak abgacha yoshdagi bolala da axloqiy a es e ik si a la ni a biyalash, ula ni
ij imoiy hayo ga ayyo lash — zamona iy a’lim izimining muhim yo‘nalishla idan bi idi .
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Mak abgacha a’lim izimini ubdan
akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”
1
gi hujja da mak abgacha a’lim ashkilo la i
aoliya ini akomillash i ish, a’lim- a biya ja ayoniga ilg‘o pedagogik exnologiyala ni jo iy
e ish hamda bolala da ijodko lik, mus aqil ik lash, axloqiy-es e ik azila la ni i ojlan i ish
asosiy azi a e ib belgilangan.
Shuningdek, O‘zbekis on Respublikasining “Mak abgacha a’lim a a biya
o‘g‘ isida”
2
gi Qonunida mak abgacha a’limning asosiy maqsadi bolala ning jismoniy, aqliy,
ma’na iy a es e ik jiha dan i ojlanishini a’minlash, ula ni mak ab a’limiga ayyo lash ekani
qayd e ilgan.
Shu nuq ai naza dan, sahnalash i ish aoliya i mak abgacha yoshdagi bolala ning axloqiy-
es e ik dunyoqa ashini shakllan i ishda sama ali osi a bo‘lib xizma qiladi. Bolala
sahnalash i ish o qali ijobiy ob azla ni jonlan i adila , ezgulik, do‘s lik, halollik kabi azila la ni
his e adila a ula ni amaliy hayo da qo‘llashni o‘ ganadila . Sahnalash i ish aoliya i na aqa
bolala ning badiiy didini, balki ula ning nu qi, a akku i, his- uyg‘usi a ij imoiy munosaba la ini
i ojlan i adi. Shu bois, a biyachila ning bunday aoliya ni pux a ejalash i ib, pedagogik
maho a bilan ashkil e ishi muhim ahamiya kasb e adi. Mazku ma zu bo‘yicha olib
bo ilayo gan adqiqo la da sahnalash i ishning axloqiy-es e ik a biya ja ayonidagi o‘ ni, shakl
1
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2017-yil 30-sen ab dagi PQ–3305-son qa o i — “Mak abgacha a’lim
izimini ubdan akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
2
O‘zbekis on Respublikasining “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”gi Qonuni, 2019-yil 16-dekab , O‘RQ–
595-son.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
360
a usulla i, shuningdek, da la siyosa ida belgilangan us u o azi ala bilan bog‘liqligi
yo i iladi.
Mаk аbgаchа yoshdаgi bolаlа ning ij imoiy а kommunikа i i ojlаnishidа
sаhnаlаsh i ish а eа аoliyа ining o’ ni beqiyos. Bolаlа o’ аsidа do’s lik munosаbа lа i
i ojlаnаdi, bi gаlikdаgi o‘yin а ish uchun mus аqil а ishdа bi lаshish, mus аqil аnlаngаn
biznes bilаn shug‘ullаnish, muzokа аlа olib bo ish, bi - bi igа yo dаm be ish qobiliyа i
i ojlаnаdi. Tаshkilo chilik, in izom, jаmoа bilаn bi gаlikdаgi аoliyа , kа аlа gа hu mа
а biyаlаnаdi. Hаmdа dlik, o’z ishigа jа ob be ish, аdolа li bo’lish, kаm а lik kаbi аzilа lа
shаkllаnаdi. Bolаlа ij imoiy munosаbа lа izimigа o’z qаh аmonlа i ob аzlа i o qаli ki ib
bo аdilа . Ulа o’zlа i аnlаgаn pe sonаj xа аk e i а hаyo i bilаn “yаshаydilа ”, uning
xа аk e ini “sinаb ko‘ аdilа ”, bаdiiy аsа qаh аmonlа ining hа аkа lа igа bаho be ishni
o’ gаnаdilа .
Mаk аbgаchа yoshdаgi bolаlа ning kogni i i ojlаnishidа bolаlа ning eа sаn’а i u i,
uning а ixi, eа dаgi kаsblа а boshqаlа hаqidаgi bilimlа i chuqu lаshib bo аdi. Teа а
sаhnаlаsh i ish o qаli bolаlа ning nu qi hаm i ojlаnаdi. Аniq а а shаn diksiyа i ojlаnаdi,
ildаgi o’zigа xos jihа lа ni o’ gаnаdi, ibo аlа а qo iyаlа i yo dаmidа bolаlа ning а ikulyа sion
аppа а i аoliyа ini i ojlаn i ish bo‘yichа ishlа olib bo ilаdi. Nu qning bа chа jihа lа i
i ojlаnаdi. So’z boyligi oshаdi, nu q аollаshаdi, o ushlа аlа uzi yаxshilаnаdi, bolаlа diаlog
qu ishni o’ gаnаdilа , sаn'а аsа lа i u li jаn lа i bilаn аnishish o qаli bolаlа so’z sаn’а i,
аdаbiy nu qning i ojlаnishi bilаn аnishаdilа . Teа а sаhnаlаsh i ish o qаli mаk аbgаchа
yoshdаgi bolаlа ning bаdiiy а es e ik i ojlаnishlа idа sezilа li o`zgа ishlа kuzа ilаdi.
Bolаlа dа аdаbiy а musiqiy аsа lа gа, а o dаgi dunyoning go’zаlligigа hissiy sezu chаnlik
i ojlаnаdi, sаn’а аsа lа igа hissiy munosаbа i shаkillаnаdi. А ibu lа , hа xil u dаgi
qo’g’i choq eа lа i, bolаlа bilаn o’ynаsh uchun аnlаngаn e аk kos yumlа ining elemen lа ini
bi gаlikdа yа а ish jа аyonidа bolаlа ishlаb chiqа ish аolligini, ijodiy qobiliyа lа ini
i ojlаn i аdilа , аs i iy sаn’а ning boshqа u lа i bilаn аnishаdilа
3
.
Mak abgacha yoshdagi bolala da axloqiy a es e ik si a la ni shakllan i ish bugungi
a’lim izimining muhim azi ala idan bi idi . Axloqiy a biya — bu bolala da insoniy
munosaba la , odob, halollik, samimiya , do‘s lik, a anpa a lik kabi azila la ni shakllan i ish
ja ayonidi . Es e ik a biya esa — bolala ning go‘zallikni his e ish, san’a ni qad lash, a o dagi
abia , insoniy his- uyg‘ula ga e’ ibo li bo‘lishni o‘ ga adi.
Bola shaxsining bu ikki yo‘nalishda shakllanishi uchun sama ali usulla dan bi i —
sahnalash i ish aoliya idi . Sahnalash i ish aoliya i bolala ning ichki dunyosini ochadi, ula ni
e kin ik lash, o‘z ik ini i oda e ish, his- uyg‘ula ini boshqa ish a boshqala bilan muloqo
qilishga o‘ ga adi. Bu ja ayonda bola na aqa ol ij o e adi, balki ob az o qali hayo iy oqeala ni
ushunadi, yaxshilik a yomonlikni aj a adi, ijobiy azila la ni o‘zlash i adi. Sahnalash i ish
mashg‘ulo la i bolala da nu q madaniya ini i ojlan i adi. Bola o‘z olini i odali ay ishga,
sahnada o‘zini u ishga, o oz, ha aka a mimika o qali ob azni o‘g‘ i aks e i ishga o‘ ganadi.
Na ijada unda o‘ziga ishonch o adi, diqqa -e’ ibo mus ahkamlanadi a muloqo madaniya i
shakllanadi.
Es e ik jiha dan qa aganda, sahnalash i ish bolala da badiiy did a ijodko likni
a biyalaydi. Bola angla uyg‘unligini, sahna bezakla i, kiyim-kechak, musiqa, ha aka a
3 M.No boshe a. Mak abgacha a’limda ijodiy aoliya asosla i. /Ma uzala ma ni. Te miz DU, 2018. – 14-35-b
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
361
mimika o qali go‘zallikni his e adi. U san’a ning u li ko‘ inishla ini — ea , musiqa, aqs, she’
a hikoyala ni bi bu un hola da id ok e adi. Shu o qali bola na aqa es e ik za q oladi, balki o‘z
ijodiy qobiliya ini namoyon e adi. Ta biyachi bu ja ayonda asosiy boshqa u chi a
yo‘nal i u chi shaxs si a ida ha aka qiladi. U bolala ning yosh xususiya la ini hisobga olib,
mazmunan a biya iy ahamiya ga ega bo‘lgan sahna asa la ini anlaydi, olla ni o‘g‘ i
aqsimlaydi a bolala da ish iyoq uyg‘o adi. Mashg‘ulo la da omida a biyachi bolala ni
ag‘ba lan i ib, jamoa iy ishlashga o‘ ga adi, o‘za o hu ma , yo dam, sab - oqa kabi axloqiy
si a la ni mus ahkamlaydi. Sahnalash i ish aoliya i bolala ning ij imoiylashu i uchun ham ka a
imkoniya ya a adi. Chunki sahna mashg‘ulo la i da omida bola engdoshla i bilan hamko likda
ishlaydi, o‘z ik ini i oda e adi, muomala madaniya ini o‘ ganadi. Jamoada ishlash ula ni
mas’uliya li, a ibli, meh ibon a do‘s ona bo‘lishga o‘ ga adi.
Umuman olganda, sahnalash i ish aoliya i — a’lim a a biyaning uz iy bog‘liqligini
a’minlo chi sama ali pedagogik osi a hisoblanadi. U bolala da ezgulik, go‘zallik,
mehna se a lik, halollik kabi azila la ni singdi ish bilan bi ga, ula ning shaxs si a ida ha
omonlama i ojlanishiga zamin ya a adi. Shu bois, mak abgacha a’lim ashkilo la ida
sahnalash i ish aoliya iga alohida e’ ibo qa a ish, uni a biya iy ishning aj almas qismi si a ida
ashkil e ish bugungi kun alabidi .
Sahnalash i ish aoliya i mak abgacha yoshdagi bolala da axloqiy a es e ik si a la ni
shakllan i ishda sama ali pedagogik osi a hisoblanadi. U bolala da his- uyg‘ula ni i odalash,
nu q madaniya ini i ojlan i ish, ijodko lik a go‘zallikni his e ish qobiliya la ini oshi adi.
Sahnalash i ish o qali bolala ijobiy ob azla bilan anishib, yaxshilik a yomonlikni a qlashni
o‘ ganadila , meh -oqiba , halollik, do‘s lik kabi azila la ni o‘zlash i adila . Bu aoliya
bolala da ij imoiylashu , hamko likda ishlash, jamoa oldida o‘zini e kin u ish ko‘nikmala ini
ham shakllan i adi. Ta biyachining pux a ayyo ga ligi, sahna asa la ini o‘g‘ i anlashi a
bolala ning qiziqishla ini hisobga olgan holda aoliya ni ashkil e ishi bu ja ayonning
mu a aqiya ini a’minlaydi.
Xulosa qilib ay ganda, sahnalash i ish aoliya i na aqa bolala ning badiiy a es e ik
didini, balki ula ning axloqiy ongini, ij imoiy aolligini ham i ojlan i adi. Bu esa kelajakda
ba kamol, ijodko a ma’na iy ye uk shaxsla ni a biyalashga xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. O‘zbekis on Respublikasi “Mak abgacha a’lim a a biya o‘g‘ isida”gi Qonuni. — 2019-
yil 16-dekab , O‘RQ–595-son.
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2022-yil 11-ma dagi PQ–167-son qa o i
“Mak abgacha a mak ab a’limi izimini i ojlan i ish s a egiyasi o‘g‘ isida”.
3. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2017-yil 30-sen ab dagi PQ–3305-son qa o i
“Mak abgacha a’lim izimini ubdan akomillash i ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”.
4. Qodi o a F.R., Toshpo‘la o a Sh.Q., Kayumo a N.M., Azimo a M.N. Mak abgacha
pedagogika. — Toshken : “Ta akku ”, 2022.
5. Saidahmedo a N.M. Bolala psixologiyasi a i ojlanish xususiya la i. — Toshken : “Fan
a exnologiya”, 2023.
6. Rajabo a Sh.S. Bolala da es e ik a biya asosla i. — Toshken : “Iq isod-Moliya”, 2021.
7. Ka imo a D.A., Jo‘ aye a M.M. Ilk yoshdagi bolala da axloqiy a biya me odikasi. —
Toshken : “Ziyo”, 2022.
REPUBLICAN SCIENTIFIC AND PRACTICAL CONFERENCE “THE ROLE OF PARENTS IN RAISING
CHILDREN: MODERN PEDAGOGICAL AND PSYCHOLOGICAL APPROACHES”, OCTOBER 15-16, 2025
362
8. Xolmu odo a N.I. Mak abgacha a’limda badiiy-es e ik a biya ja ayoni. — Toshken :
TDPU nash iyo i, 2020.
9. Raximo a D.X. Mak abgacha yoshdagi bolala da sahnalash i ish aoliya i o qali ijodko likni
i ojlan i ish. — Toshken : “Fan a a’lim”, 2023.
10. Yusupo a M.N. Mak abgacha a’lim ja ayonida ea aoliya ining o‘ ni. — “Ta’lim a
inno a siya” ju nali, №2, 2021.
11. Naza o a Z.G. Bolala da axloqiy-es e ik a biyaning psixologik asosla i. — “Pedagogik
izlanishla ” ju nali, №4, 2022.
12. O‘zbekis on Respublikasi Mak abgacha a mak ab a’limi azi ligi. Mak abgacha a’lim
ashkilo la ida badiiy-es e ik a biya konsepsiyasi. — Toshken , 2023.
