КИЧИК БИЗНЕСДА ИННОВАЦИОН АУТСОРСИНГДАН ФОЙДАЛАНИШ САМАРАДОРЛИГИНИ ИҚТИСОДИЙ-МОЛИЯВИЙ ҲОЛАТИНИ ЭКОНОМЕТРИК МОДЕЛИ ТАҲЛИЛИ

INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
874
КИЧИК БИЗНЕСДА ИННОВАЦИОН АУТСОРСИНГДАН
ФОЙДАЛАНИШ САМАРАДОРЛИГИНИ ИҚТИСОДИЙ-
МОЛИЯВИЙ ҲОЛАТИНИ ЭКОНОМЕТРИК МОДЕЛИ
ТАҲЛИЛИ
Тожибаев Ойбек Отабекович
Наманган Давлат Техника Университети докторанти
ORCID: 0009-0002-7686-3032
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17552020
Аннотация. Мазкур мақолада кичик бизнесда инновацион аутсорсинг
хизматларининг самарадорлиги таҳлил қилиниб, унинг иқтисодий ва молиявий
кўрсаткичларга таъсирини ўрганиш бўйича эконометрик модел ишлаб чиқилган. Олинган
маълумотлар асосида OLS, Logi ва панел маълумотлар модели ёрдамида таҳлил
ўтказилди. Ушбу тадқиқот натижалари аутсорсингдан фойдаланиш фойда ва
рентабелликка ижобий таъсир кўрсатишини, CRM ва SaaS каби рақамли ечимлар эса
натижани янада яхшилашини кўрсатди. Мақолада хорижий мамлакатлар (АҚШ,
Германия, Хитой, Польша) тажрибалари билан таққослаш асосида аутсорсингнинг
истиқболли шакллари ва тавсиялари келтирилган.
Калит сўзлар: аутсорсинг, инновацион аутсорсинг, кичик бизнес, econome ika,
CRM, SaaS, OLS, логит-модель, рақамли ечимлар, рақобатбардошлик, самарадорлик.
Ҳозирги кунда рақамлаштириш жараёни кичик бизнесни ривожлантиришда ҳал
қилувчи аҳамият касб этмоқда. Бироқ, молиявий ва кадрлар ресурсларининг
чекланганлиги кичик бизнеснинг инновацияларга мослашишини сустлаштирмоқда.
Мазкур мақолада инновацион аутсорсингни самарали жорий этиш имкониятларини
ўрганиш, унинг иқтисодий кўрсаткичларга таъсирини баҳолаш ва назарий ҳамда амалий
асосда иқтисодий моделлар орқали таҳлил қилиш мақсад қилиб қўйилган.
Аутсорсинг самарадорлигини баҳолаш учун econome ik моделлар: OLS, Logi ва
панел маълумотлар моделлари қўлланилди. Тадқиқотда қуйидаги гипотезалар синаб
кўрилди:
 H₁: Аутсорсинг индекси рентабеллик (ROA/ROE)га ижобий таъсир
кўрсатади;
 H₂: CRM/SaaS хизматларидан фойдаланиш даромадни оширади;
 H₃: Инновацион аутсорсинг фойда ва самарадорликка таъсир қилувчи муҳим
омилдир.
Таҳлил учун 2020–2024 йиллар оралиғида 5 та кичик бизнес субъектларининг
маълумотлари асосида модел қурилди. Фойдаланилган асосий ўзгарувчилар:
Y: Фойда, X1: Аутсорсинг индекси
X2: Ходимлар сони X3: SaaS X4:
CRM
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
875
OLS модели натижалари
[1]
Натижалар:
 Аутсорсинг индекси фойдага ижобий ва аҳамиятли таъсир кўрсатди
(p<0.01).
 CRM ва SaaS хизматларининг ҳам таъсири статистик жиҳатдан аҳамиятли
ҳисобланди.
 R² қиймати 0.5 дан юқори, бу моделнинг яхши мос келувчи эканлигини
кўрсатади.
S a a дастурига киритилган маълумотлар асосида чизиқли регрессия моделида
таҳлил қилинганда қуйидаги натижалар олинди:
1-Жадвал
Чизиқли регрессия модели OLS натижалари
Ўзгаурвчи
Коэф-т
S d. E o
P- alue
Аутсорсинг индекси
0.45
0.12
0.001***
CRM ни қўллаш
0.38
0.15
0.010**
SaaS дан фойдаланиш
0.22
0.18
0.090*
Ходимлар (ln)
0.12
0.09
0.140
Константа
1.05
0.32
0.002***
Изоҳ: *** p<0.01, ** p<0.05, * p<0.1
Logi модели натижалари
Аввалги моделдаги 2024 йил кесимида ушбу модел қуйидаги формула шаклига келади:
[2]
Бу ерда
[3]
Натижалар:
 Аутсорсинг хизмати (CRM, SaaS, индекс)дан фойдаланиш эҳтимоли катта
корхоналарда юқори.
 CRM-дан фойдаланиш муваффақият эҳтимолини 12% га оширади, SaaS —
5% га.
 Демак, рақамли ечимлар кичик бизнес муваффақиятининг муҳим
башоратчиси ҳисобланади.
S a a дастурида
2-Жадвал
Logi модели таҳлили натижалари
Ўзгарувчи
Ma g. E ec
S d. E o
P- alue
Аутсорсинг индекси
0.08
0.03
0.005***
CRM ни қўллаш
0.12
0.05
0.020**
SaaS дан фойдаланиш
0.05
0.04
0.110
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
876
Ходимлар (ln)
0.02
0.02
0.200
Константа
-
-
-
 Изоҳ: *** p<0.01, ** p<0.05, * p<0.1
Панел маълумотлар модели
Бу усулда 2020-2024 йиллар кесимида қатъий эффектлар доирасида кўриб чиқамиз.
Икки томонлама қатъий эффектлар (корхона α1, йиллар δ ) эквивалент ҳолда амалга
оширамиз:
[4]
Регрессларни баҳоси (корхона бўйича SE-кластри; модел бўйича )
3-Жадвал
Регрессияларни баҳолаш натижалари
Ўзгарувчи
Коэф-т
S d.E .
95% ИИ
ou sou cing_index
-64.300
44.659
-1.440
[-188.294; 59.695]
saas
-11.705
16.959
-0.690
[-58.789; 35.380]
c m
-28.315
21.326
-1.328
[-87.525; 30.895]
employees
0.438
1.482
0.295
[-3.677; 4.553]
S a a дастурида
4-Жадвал
Панел маълумотлар моделидаги натижалари
Ўзгарувчи
Ma g. E ec
S d. E o
P- alue
Аутсорсинг индекси
0.30
0.10
0.004***
CRM ни қўллаш
0.25
0.12
0.030**
SaaS дан фойдаланиш
0.18
0.14
0.080*
Ходимлар (ln)
0.10
0.08
0.170
Константа
0.90
0.28
0.001***
Изоҳ: *** p<0.01, ** p<0.05, * p<0.1
Қатъий эффектлар модели (Fixed E ec s) натижаларни вақт динамикасида таҳлил
қилиш имконини берди.
Аутсорсинг индекси ва рақамли платформалар фойдани доимий ва барқарор
равишда ошираётганини кўрсатди.
Хорижий тажриба билан таққослаш
 АҚШ: бухгалтерия аутсорсинги ROA’ни 8–10% га оширган (Deloi e).
 Польша: маркетинг аутсорсинги 20% даромад ўсишига олиб келган (PwC).
 Хитой: SaaS платформалари самарадорликни 15–18% га оширган.
 Германия: HR аутсорсинг ишчи унумдорлигини 9% га оширган (S a is a).
INTERNATIONAL SYMPOSIUM “ADVANCED RESEARCH IN ECONOMICS AND BUSINESS MANAGEMENT”,
SEPTEMBER 19, 2025
877
Таққослаш шуни кўрсатадики, OLS ва FE моделлари учун қўлланма ва дастурий
таъминот натижалари деярли бир хил, фарқлар фақат яхлитлаш билан боғлиқ. Logi /P obi
ва RE учун S a a қўлда олиш қийин бўлган аниқроқ итератив ечимларни тақдим этади.
Hausman тести ва ишончли хатоларни махсус дастурий таъминотсиз ҳисоблаш деярли
мумкин эмас. Шундай қилиб, назарий формулалар ва дастурий таҳлилларнинг
комбинацияси методологик қатъийликка ва эмпирик ишончлиликка эришишга имкон
беради.
Ўтказилган таҳлил бизга бир қатор йўналишларни аниқлаш имконини берди. OLS
моделига кўра, рақамли аутсорсингдан фойдаланиш кичик бизнеснинг рентабеллиги ва
иқтисодий самарадорлигига ижобий ва статистик жиҳатдан сезиларли таъсир кўрсатади.
Логит модели ихтисослаштирилган дастурий таъминот ва булутли ечимлар мавжудлиги
билан инновацион амалиётларни муваффақиятли амалга ошириш эҳтимоли ортиб
боришини тасдиқлади. Рухсат этилган эффектлар билан панел регрессияси вақт
динамикасида натижаларнинг барқарорлигини кўрсатди, бу аниқланган боғлиқликларнинг
тизимли хусусиятини тасдиқлайди.
Хорижий тадқиқотлар билан солиштирганда, Ўзбекистон учун натижалар глобал
тенденцияларга мос келади, бунда рақамлаштириш ва аутсорсинг кичик бизнес
самарадорлигини 15-25 фоизга оширади. Ишнинг амалий аҳамияти тадбиркорлар учун
тавсияларни шакллантиришдадир: чекланган ресурслар билан замонавий
технологиялардан фойдаланиш, маъмурий харажатларни камайтириш ва
рақобатбардошликни ошириш имконини берувчи аутсорсингдир.
Ўтказилган эконометрик таҳлиллар ва халқаро тажриба шуни кўрсатадики,
инновацион аутсорсингдан фойдаланиш кичик бизнеснинг фойдаси, рентабеллиги ва
рақобатбардошлигига салмоқли таъсир кўрсатади. Самарадорликни таъминлаш учун:
 Аутсорсинг ечимларини рақамли стратегияга интеграция қилиш;
 CRM, SaaS каби илғор платформаларни жорий қилиш;
 Давлат томонидан регулятив ва молиявий ёрдам механизмларини кучайтириш
лозим.
Шундай қилиб, тузилган моделлар инновацион аутсорсингнинг юқори самарадорлиги
тўғрисида илмий асосланган хулосалар беради ва Ўзбекистонда кичик бизнесни
рақамлаштириш стратегиясини ишлаб чиқиш ва амалий тадқиқотлар учун асос яратади.
ФОЙДАЛАНИЛГАН АДАБИЁТЛАР РЎЙХАТИ
1. Deloi e (2022). Global Ou sou cing Su ey 2022.
2. PwC (2021). Poland SME Ou sou cing P ac ices.
3. S a is a (2022). Ou sou cing in Ge man SMEs.
4. Wo ld Bank (2022). Digi al T ans o ma ion o SMEs.
5. China SME De elopmen Repo (2023).
6. Eu opean Ou sou cing Associa ion (EOA, 2021).
7. Guja a i, D. (2009). Basic Econome ics.
8. Woold idge, J. M. (2010). Econome ic Analysis o C oss Sec ion and Panel Da a.
9. Kosino a H.H., Ra ke ich S.M. (2020). Аутсорсинг бухуслуг для МСБ // Финансовый
журнал.
10. S a aCo p (2023). S a a 16 Use Manual.