ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
564
SEMIZLIK: XXI ASRNING YASHIRIN PANDEMIYASI
Abdu aximo a Loba Alishe qizi
Qoʻziye a Dilshoda Alishe qizi
Raxma o Raximjon Zoki oʻgʻli
Toshken da la ibbiyo uni e si e i Te miz iliali
Da olash akul e i da olash yoʻnalishi 2-ku s alabasi.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17653843
Anno asiya. Ushbu maqolada XXI as ning eng ka a global sog‘liq muammola idan bi i
bo‘lgan semizlikning yashi in pandemiya si a ida shakllanish omilla i, uning biologik,
psixologik, ij imoiy a iq isodiy oqiba la i ilmiy asosda ahlil qilinadi. Semizlikning i ojlanish
mexanizmla i, a qalish su ’a la i, xa da ajala i, o ganizmga a’si i hamda zamona iy
p o ilak ika a da olash s a egiyala i yo i iladi.
Kali so‘zla : semizlik, me abolizm, pandemiya, o qa lanish, jismoniy aollik,
diagnos ika, p o ilak ika.
Abs ac . This a icle analyzes obesi y as one o he mos c i ical global heal h issues o
he 21s cen u y. The biological, psychological, social, and en i onmen al ac o s leading o i s
widesp ead g ow h a e examined. The s udy highligh s he mechanisms o obesi y de elopmen ,
i s long- e m consequences, and e ec i e p e en ion s a egies.
Keywo ds: obesi y, me abolism, pandemic, p e en ion, heal h, nu i ion.
Аннотация. В статье анализируется ожирение как одна из наиболее значимых
глобальных проблем здравоохранения XXI века. Рассматриваются биологические,
психологические, социальные и экологические факторы, способствующие его
распространению. Освещены механизмы развития ожирения, его последствия и
эффективные профилактические меры.
Ключевые слова: ожирение, метаболизм, пандемия, профилактика, здоровье,
питание.
XXI as da insoniya exnologik yu uqla bilan bi ga, ilga i ko‘lami bu da ajada
sezilmagan yangi xa ga duch kelmoqda. Bu xa semizlik bo‘lib, u bugungi kunda dunyoning
deya li ba cha min aqala ini qam ab olgan. Semizlikning “yashi in pandemiya” deb a alishining
sababi — uning keng a qalishi, as a-sekin i ojlanishi a ko‘plab kasallikla ga sabab bo‘ladigan
xa li oqiba la idi . Semizlik oddiy o iqcha azn emas, balki mu akkab me abolik sind om
bo‘lib, o ganizmdagi bi nech a izimla ning aoliya ini izdan chiqa adi. U ij imoiy muhi ,
psixologik hola , u mush a zi, iq isodiy sha oi a ekologiya bilan be osi a bog‘liq.
Semizlikning dunyo miqyosida o ib bo ishiga zamona iy u mush a zining keskin
o‘zga ishi sabab bo‘lmoqda. Tez ayyo o qa la , kam ha aka lilik, s ess, uyquning
ye ishmasligi, oziq-o qa ning yuqo i kalo iya a pas ozuqa iy qiyma ga ega bo‘lishi
semizlikning asosiy sababla idandi . Bunga qo‘shimcha a ishda me abolik kasallikla ning
ko‘payishi, go monal o‘zga ishla a gene ik moyillik ham muhim ol o‘ynaydi.
Semizlikka olib kelu chi biologik omilla ko‘p qi ali bo‘lib, ula o ganizmdagi
me abolik ja ayonla ning buzilishi bilan bog‘liq. Gene ik moyillik semizlik i ojida muhim o‘ in
u adi, chunki ay im odamla ning o ganizmi yog‘ o‘plashga ko‘p oq moyil bo‘ladi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
565
Shuningdek, insulin ezis en ligi, lep in a gh elin go monla ining mu ozana sizligi
ish ahani oshi adi a yog‘ o‘planish ja ayonini ezlash i adi. Qalqonsimon bez kasallikla i ham
me abolizm sekinlashu iga olib keladi. Yana bi muhim jiha — o ganizmdagi yallig‘lanish
ja ayonla ining kuchayishi. K onik yallig‘lanish semizlik bilan bog‘liq bo‘lib, o ganizmda
ene giya almashinu ini izdan chiqa adi. Bu esa oxi -oqiba o‘sib bo u chi me abolik
buzilishla ga sabab bo‘ladi.
Semizlikning ij imoiy sababla i o asida shaha hayo idagi qulaylikla , a oma lash i ilgan
mehna , jismoniy ha aka ning keskin kamayishi a as ud mahsulo la is e’molining o ishi
muhim o‘ in u adi. Tu mush a zining a zon a kalo iya yuqo i bo‘lgan oziq-o qa la ga
asoslanishi semizlikning jadallashu iga sabab bo‘lmoqda.
Psixologik omilla esa semizlikning yashi in kuchayishida juda muhim ol o‘ynaydi.
S ess, xa o i , uyqusizlik a dep essiya emo sional o qa lanishga olib keladi. Bu ja ayon
o ganizmda ko izol go monining o ishiga sabab bo‘lib, yog‘ o‘planishini kuchay i adi.
Ayniqsa yoshla o asida semizlikning o ishiga ij imoiy bosim, psixologik izolya siya a
pas o‘zini baholash ko‘p holla da sabab bo‘lmoqda.Semizlik bugungi kunda ba cha min aqala
uchun umumiy muammo bo‘lib qolgan. Ri ojlangan da la la da semizlik da ajasi yuqo i bo‘lsa-
da, so‘nggi o‘n yillikla da i ojlanayo gan mamlaka la da ham s a is ik ko‘ sa kichla keskin
oshmoqda. Ayniqsa bolala a o‘smi la o asida semizlikning o ishi kelajak a lodning
saloma ligi uchun jiddiy xa ug‘di moqda.Semizlikning oqiba la i ko‘p a u o ganizmning
ba cha izimla iga a’si qiladi.Yu ak-qon omi izimi: semizlik yuqo i qon bosimi, yu ak
ishemik kasallikla i, a e oskle oz a insul xa ini oshi adi. Yog‘ o‘qimala ining o ishi yu ak
mushagiga o iqcha yuklama be adi.
Endok in izim: semizlikning eng xa li oqiba la idan bi i — 2- u diabe ning
i ojlanishidi . Insulin ezis en ligi kuchayib, o ganizm glyukoza almashinu ini boshqa olmay
qoladi.
Na as olish izimi: o iqcha azn o‘pkaning no mal kengayishiga o‘sqinlik qiladi, uyqu
apnesi a na as qisishiga olib keladi.
Rep oduk i izim: semizlik go monal mu ozana ni buzadi, ayolla da policis ik
uxumdon sind omi, e kakla da es os e on kamayishi kuza iladi.
Psixologik oqiba la : semizlik o‘z na ba ida pas kay iya , o‘zini qad lashning pasayishi,
xa o i , dep essiya kabi hola la ni kuchay i adi.
Semizlikni kamay i ish izimli yondashu ni alab qiladi.
Sog‘lom o qa lanish: yuqo i kalo iyali a qay a ishlangan oziq-o qa la ni kamay i ish,
ko‘p oq sabza o , me a, oqsil a olali mahsulo la is e’mol qilish ke ak.Jismoniy aollik: kuniga
hech bo‘lmaganda 30 daqiqa yu ish, mun azam mashqla baja ish o ganizmning yog‘ yoqish
mexanizmla ini aollash i adi.Psixologik yondashu : s essni boshqa ish, uyqu gigiyenasini
yaxshilash a psixologik yo dam olish semizlikning oldini olishda muhim o‘ in u adi.Tibbiy
yo dam: me abolik kasallikla aniqlanganda ibbiy da olash a die olog ko‘ igidan o‘ ish za u .
Jamoa iy cho ala : mak abla da a jamoa joyla ida sog‘lom o qa lanishni a g‘ib
qilish, jismoniy aollik maydonla ini kengay i ish, as ud eklamasini cheklash semizlikning
sekinlashu iga yo dam be adi.
ISSN:
2181-3906
2025
In e na ional scien i ic jou nal
«MODERN SCIENCE АND RESEARCH»
VOLUME 4 / ISSUE 11 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ
566
Semizlikning pandemiya si a ida qa alishi uning global ko‘lami, sekin o‘sishi a uzoq
mudda li oqiba la i bilan bog‘liq. U insoniya ning ba cha qa lamla iga a’si qilmoqda a
jamiya ning iq isodiy i ojlanishiga salbiy a’si ko‘ sa moqda. Semizlikning yanada xa li
omoni — u ko‘plab boshqa kasallikla ning boshlang‘ich omili si a ida xizma qiladi.
Semizlik XXI as ning eng xa li a keng a qalgan sog‘liq muammola idan bi i bo‘lib,
uning oqiba la i na aqa indi idual sog‘liq, balki jamiya ning umumiy i ojlanishiga a’si
ko‘ sa adi. Semizlikka qa shi ku ash aqa pa hez yoki jismoniy mashqla bilan cheklanib
qolmaydi. Bu ja ayon sog‘lom u mush a zini shakllan i ish, psixologik ba qa o likni
a’minlash, ij imoiy omilla ni e’ ibo ga olish a da la miqyosida p o ilak ik das u la ni
kuchay i ishni alab qiladi. Vaq ida ko‘ ilgan cho a- adbi la kelajak a lodning sog‘lom hayo
kechi ishiga xizma qiladi.
Foydalanilgan Adabiyo la
1. Ka imo I. Yuksak ma’na iya – yengilmas kuch. – Toshken : Ma’na iya , 2008. – 135–
140-be la .
2. To‘x aye M. Sog‘lom u mush a zi asosla i. – Toshken : O‘qi u chi, 2016. – 45–52-
be la .
3. Saido U. Oziqlanish gigiyenasi a me abolik kasallikla . – Toshken : Fan, 2015. – 88–
96-be la .
4. Abdu ahimo a N. Aholi saloma ligi a zamona iy xa omilla i. – Sama qand:
Za a shon, 2019. – 54–60-be la .
5. Qodi o A. Tibbiy p o ilak ika asosla i. – Toshken : Ibn Sino, 2017. – 122–128-be la .
6. Xalilo a S. Psixologik s ess a uning o qa lanishdagi oli. – Toshken : Inno a siya,
2020. – 30–38-be la .
7. Rasulo Sh. Endok in izim kasallikla i. – Toshken : Tibbiyo ma kazi, 2014. – 67–73-
be la .
8. Solie B. Oziq-o qa xa sizligi a sog‘lom o qa lanish. – Buxo o: Buxo o nash iyo i,
2021. – 90–103-be la .
9. Nu ma o T. Jismoniy aollikning iziologik asosla i. – Toshken : O‘qi u chi, 2013. –
44–50-be la .
10. G‘a u o a L. Bolala saloma ligi a epigene ik omilla . – Toshken : Fan a exnologiya,
2018. – 101–109-be la .
11. Yo‘ldoshe a M. Oila psixologiyasi a sog‘lom u mush madaniya i. – Namangan:
NamPI, 2022. – 56–63-be la .
12. Ano boye D. Zamona iy ibbiyo da kasallikla ning oldini olish. – Fa g‘ona: Fa g‘ona
nash iyo i, 2015. – 75–82-be la .
13. Eshonqulo H. Ij imoiy gigiyena a ekologik xa sizlik. – Toshken : Uni e si e , 2016. –
140–147-be la .
14. Mahmudo A. Spo a sog‘liq. – Qa shi: Nasa , 2012. – 32–41-be la .
15. Rahimo a S. Psixosoma ik kasallikla a o qa lanish buzilishla i. – Toshken : Tibbiyo
olami, 2020. – 58–65-be la .
