ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
648
O‘ZBEKISTONDA VETERINARIYA TA’LIMIGA BO‘LGAN EHTIYOJNING VUJUDGA
KELISHI
Sama qand Da la e e ina iya medi sinasi,
cho achilik a bio exnologiyala uni e si e i
“Ij imoiy-gumani a anla , jismoniy madaniya a spo ” ka ed asi
Sa’dullaye Sanja Salohiddino ich
sadullaye sanja [email p o ec ed]
Sul ono a Ozoda
Rajabo na-oz[email p o ec ed]
Anno a siya. Ushbu maqolada O‘zbekis onda e e ina iya a’limiga bo‘lgan eh iyojning
shakllanishi, uning a ixiy, iq isodiy a ij imoiy omilla i ilmiy-naza iy asosda yo i iladi. Mamlaka da
cho achilikning i ojlanishi, zoono ik kasallikla ning oldini olish, hay onla saloma ligini
a’minlash a qishloq xo‘jaligi mahsulo la i xa sizligini oshi ish e e ina iya sohasiga bo‘lgan
alabni kuchay i gan asosiy omilla si a ida ko‘ sa iladi. Shuningdek, e e ina iya izimining
mus aqillikdan keyingi i ojlanish bosqichla i, oliy a’lim muassasala ida zamona iy e e ina iya
yo‘nalishla ini ashkil e ish a kad la ayyo lash ja ayonla i ahlil qilinadi. Tadqiqo na ijala i
O‘zbekis onda e e ina iya a’limi iq isodiy ba qa o lik, oziq-o qa xa sizligi a hay onla
sog‘lig‘ining asosiy ka ola i ekanini asdiqlaydi.
Kali so‘zla : Ve e ina iya, e e ina iya a’limi, cho achilik, zoonozla , oziq-o qa xa sizligi,
hay onla saloma ligi, ag a soha, kad la ayyo lash, epidemik xa sizlik.
Аннотация. В данной статье рассматривается формирование потребности в ветеринарном
образовании в Узбекистане, ее исторические, экономические и социальные факторы на
научно-теоретической основе. Развитие животноводства в стране, профилактика зоонозных
заболеваний, обеспечение здоровья животных и повышение безопасности
сельскохозяйственной продукции указаны в качестве основных факторов, повысивших спрос
на ветеринарную сферу. Также анализируются этапы развития ветеринарной системы после
обретения независимости, организация современных ветеринарных направлений в высших
учебных заведениях и процессы подготовки кадров. Результаты исследования подтверждают,
что ветеринарное образование в Узбекистане является главной гарантией экономической
стабильности, продовольственной безопасности и здоровья животных.
Ключевые слова: Ветеринарная медицина, ветеринарное образование, животноводство,
зоонозы, безопасность пищевых продуктов, здоровье животных, аграрный сектор, подготовка
кадров, эпидемическая безопасность.
Abs ac . This a icle discusses he o ma ion o he need o e e ina y educa ion in Uzbekis an, i s
his o ical, economic and social ac o s on a scien i ic and heo e ical basis. The de elopmen o
li es ock b eeding in he coun y, he p e en ion o zoono ic diseases, ensu ing animal heal h and
inc easing he sa e y o ag icul u al p oduc s a e indica ed as he main ac o s ha inc eased he
demand o he e e ina y sec o . Also, he s ages o de elopmen o he e e ina y sys em a e
independence, he o ganiza ion o mode n e e ina y di ec ions in highe educa ional ins i u ions and
he p ocesses o pe sonnel aining a e analyzed. The esul s o he s udy con i m ha e e ina y
educa ion in Uzbekis an is he main gua an ee o economic s abili y, ood secu i y and animal heal h.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
649
Keywo ds: Ve e ina y medicine, e e ina y educa ion, li es ock a ming, zoonoses, ood sa e y,
animal heal h, ag icul u al sec o , pe sonnel aining, epidemic sa e y.
KIRISH.
O‘zbekis onda e e ina iya a’limiga bo‘lgan eh iyojning ujudga kelishi mamlaka ning qadimiy
cho achilik madaniya i a ag a iq isodiyo ining i oji bilan chamba chas bog‘liq. O‘zbekis on
hududida miloddan a algi da la dan be i cho achilik asosiy xo‘jalik u la idan bi i bo‘lib kelgan.
Mus aqillikdan so‘ng qishloq xo‘jaligi mahsulo la i ishlab chiqa ish hajmining o ishi, mahsulo si a i
a xa sizligiga qo‘yiladigan alabla ga mos a ishda e e ina iya xizma la ini mode niza siya qilish
za u a i yanada keskinlashdi.
Bugungi kunda mamlaka da 20 milliondan o iq qo amol, 24 milliondan ziyod qo‘y a echki, yuz
minglab pa andala , o la a boshqa qishloq xo‘jaligi hay onla i ma jud bo‘lib, ula ning
saloma ligini a’minlash be osi a malakali e e ina la ga bog‘liq. Zoono ik kasallikla ning
(b usellyoz, gemo agik isi ma, qush g ippi a boshqala ) oldini olish bo‘yicha alabla ning
kuchayishi, ekspo bop go‘sh -su mahsulo la i ishlab chiqa ish hajmining oshishi e e ina iya
a’limining yangi bosqichda i ojlanishiga kuchli u ki bo‘ldi.
O‘zbekis on hukuma i omonidan qabul qilingan qa o qa o la — jumladan, “Ve e ina iya a
cho achilikni i ojlan i ish o‘g‘ isida”gi qa o la , Ve e ina iya exnikumla i a oliy a’lim
yo‘nalishla ining ochilishi, hay onla saloma ligini himoya qilishga qa a ilgan eja-das u la -
e e ina iya a’limi izimini ubdan yangiladi. Bugungi kunda e e ina iya na aqa cho achilikni
i ojlan i u chi omil, balki milliy oziq-o qa xa sizligining eng asosiy bo‘g‘ini si a ida e’ i o
e ilmoqda.
Mazku maqola O‘zbekis onda e e ina iya a’limiga eh iyojning paydo bo‘lishiga a’si qilgan
omilla , a’lim izimidagi isloho la a kad la ayyo lash masalala ini ilmiy asosda yo i ishga
qa a ilgan.
Adabiyo la ahlili a me odologiya
Abduka imo A. “Ve e ina iya asosla i” adabiyo ida mualli e e ina iya anining O‘zbekis onda
a ixiy ildizla i, cho achilik bilan bog‘liq eh iyojla a kasallikla ni oldini olish za u a i haqida asosli
ma’lumo be adi.
E gashe R. “Hay onla gigiyenasi a e e ina iya sani a iyasi” adabiyo ida
Oziq-o qa xa sizligi, hay onla in eksiyala ini nazo a qilishda e e ina iya xizma la ining hal
qilu chi o‘ ni qayd e iladi.
Samado U. “O‘zbekis on e e ina iya izimi i oji: a ix a zamona iy bosqichla ”
adabiyo ida Mualli e e ina iya a’limining mus aqillikdan keyingi mode niza siyasi, yangi
akul e la ochilishi a kad la ayyo lash ja ayonini ahlil qiladi.
“Ve e ina iya a cho achilik i ojlanishi bo‘yicha da la das u i” da
Da la omonidan e e ina iya a’limi, ilmiy- adqiqo ins i u la i a exnikumla ni qo‘llab-qu a lash
bo‘yicha qa o ak la kel i iladi. (Toshken , 2021).
Adabiyo la ahlili e e ina iya a’limi O‘zbekis onda na aqa ag a i ojlanish, balki milliy oziq-
o qa xa sizligi, ekspo salohiya i a sog‘liqni saqlash bilan be osi a bog‘liq ekanini ko‘ sa adi.
Me odologiya
Tadqiqo quyidagi ilmiy-uslubiy me odla ga ayandi:
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
650
Tahliliy me od. O‘zbekis on e e ina iya izimiga oid qonun a qa o la , azi lik hisobo la i
ahlil qilindi.
Ta ixiy-me odik yondashu . O‘zbekis on hududida cho achilik an’anala i a e e ina iya
xizma la ining shakllanishi bosqichma-bosqich o‘ ganildi.
S a is ik me od. 2015–2023 yilla da hay onla kasallikla i, e e ina la ga alab a kad la soni
haqidagi s a is ik ma’lumo la solish i ildi.
Ekspe suhba la i. Toshken da la ag a uni e si e i Ve e ina iya akul e i o‘qi u chila i
bilan suhba la o qali malakali ik la olindi.
Taqqoslash me odi. MDH da la la idagi e e ina iya a’limi bilan O‘zbekis on izimi
solish i ildi.
Na ija a muhokamala
Ve e ina iya kad la iga eh iyojning keskin o ishi
• O‘zbekis onda 2023 yilda 44 milliondan o iq cho a a pa anda ma jud.
• Qishloq xo‘jaligidagi ha 1000 bosh hay onga o‘ acha 1 na a e e ina o‘g‘ i keladi – bu
ye a li emas.
Zoono ik kasallikla sonining o‘sishi
• 2018–2022 yilla da e e ina iya xizma la i omonidan o‘yxa ga olingan xa li kasallikla :
o b usellyoz: +17%
o qu u ish: +9%
o pa andala da geppa i a g ipp: +23%
Bu esa malakali e e ina la ga eh iyojni kuchay i adi.
Ve e ina iya a’limi yo‘nalishla ining kengay i ilishi
• 2017–2023 yilla da 8 a e e ina iya exnikumi, 2 a yangi akul e ochildi.
• 2020 yilda Ve e ina iya ilmiy- adqiqo ins i u i mode niza siya qilindi.
Hay onla mahsulo i ekspo ining o‘sishi
• Hay on mahsulo la i ekspo i so‘nggi 5 yilda 2,5 ba a a oshgan.
Bu xalqa o s anda la ga ja ob be u chi e e ina iya kad la ini alab qiladi.
Oziq-o qa xa sizligi bo‘yicha alabla ning kuchayishi
• Oʻzbekis onda 2021 yilda qabul qilingan “Oziq-o qa xa sizligi s a egiyasi” e e ina iya
nazo a ini majbu iy a ishda kuchay i ishni belgilagan.
Xulosa
Ve e ina iya a’limi ag a sohada s a egik ahamiya ga ega. Yuqo i si a li go‘sh , su , uxum, e i
a jun mahsulo la i sog‘lom hay onla ga bog‘liq. Shu bois e e ina iya sohasi iq isodiy o‘sishni
a’minlo chi asosiy bo‘g‘in hisoblanadi.
Zoonoz kasallikla ning ko‘payishi p o essional e e ina la siz oldini olinmaydi.
Global pandemiyala (qush g ippi, COVID-19 bilan bog‘liq zoonoz xa la i) e e ina iya-gigiyena
izimini mus ahkamlash za u ligini ko‘ sa di.
Ve e ina iya a’limining mode niza siyasi alab e iladi. Hozi gi a’lim izimi amaliyo ,
labo a o iya aj ibasi, klinik mashg‘ulo la bilan yanada boyi ilishi lozim.
Yoshla o asida e e ina iya kasbiga qiziqish o ib bo moqda. Texnikumla a uni e si e la ga
qabul k o ala i yildan-yilga oshmoqda.
Xalqa o aj ibani in eg a siya qilish za u . Tu kiya, Rossiya a Ye opa e e ina iya
akademiyala i bilan qo‘shma das u la amaliy na ija be moqda, ammo yana kengay i ish ke ak.
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
651
Xulosa
O‘zbekis onda e e ina iya a’limiga eh iyojning ujudga kelishi a ixiy, ag a , epidemiologik a
iq isodiy omilla bilan bog‘liq. Cho achilikning yi ik a moqqa aylangani, hay on kasallikla ini
oldini olish za u a i malakali e e ina la ga bo‘lgan alabni sezila li da ajada oshi di. Ve e ina iya
a’limi so‘nggi yilla da da la siyosa ining us u o yo‘nalishla idan bi iga aylandi. Oliy a o‘ a
maxsus e e ina iya a’lim muassasala i sonining ko‘payishi kad la aqchilligini kamay i ayo gan
bo‘lsa-da, amaliyo ga yo‘nal i ilgan a’limni kuchay i ish za u . Ve e ina iya a’limining i oji
O‘zbekis onning oziq-o qa xa sizligi, ekspo salohiya i, hay onla saloma ligi a aholining
sani a iya himoyasi uchun muhim omildi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.O‘zbekis on Respublikasi Oliy Majlisi . “Ve e ina iya o‘g‘ isida” Qonun
Lex.uz . Toshken . 2015
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ligi “O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2019-yil 28-
ma dagi PQ-4254-sonli qa o i . “Ve e ina iya a cho achilik sohasida da la boshqa u ini
akomillash i ish” Lex.uz. Toshken 2019.
3.Ik omo T.H. “Zoogigiena a e e ina iya sani a iyasi”. O‘qu qo‘llanma
O‘qu nash iyo la i (uni e si e /ilmiiy nash ) Toshken .2019–2022
4. Abduka imo A., E gashe R., Samado U. “Ve e ina iya asosla i”, “Hay onla pa ologiyasi a
e apiyasi”. O‘qu a ilmiy qo‘llanmala . “Fan”, “Inno a siya”, “Fan a exnologiya” Toshken
.2021
5.Abduka imo A. – “Ve e ina iya asosla i”. O‘qi u chi. Toshken : 2018, 12–56-be la
6.E gashe R. – “Hay onla gigiyenasi a e e ina iya sani a iyasi”. Inno a siya, Toshken .
2020, 33–79-be la
7. Samado U. “O‘zbekis on e e ina iya izimi i oji: a ix a zamona iy bosqichla ”. Fan a
exnologiya. Toshken .2019, 18-64 be la
