scieee Science in your language
[en] (orig)

कृषि तकनीकी परिवर्तन पर्यावरण एवं आर्थिक प्रभाव : बक्सर जिला के संदर्भ एक भौगोलिक अध्ययन

Author: कुमार, राज किशोर
Publisher: Zenodo
DOI: 10.5281/zenodo.17656897
Source: https://zenodo.org/records/17656897/files/x171046...pdf
Jou nal o Resea ch and De elopmen
Pee Re iewed In e na ional, Open Access Jou nal.
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-10| Oc obe - 2025
215
 󰲒 󰲐󰫦  󰫦   󰲗 󰭈 : 󰫮     󰫦   
󰬀
.  
 ,  󰬌 󰱳  
Manusc ip ID:
JRD -2025-171046
ISSN: 2230-9578
Volume 17
Issue 10
Pp. 215-219
Oc obe . 2025
Submi ed: 20 Sep . 2025
Re ised: 30 Sep . 2025
Accep ed: 15 Oc . 2025
Published: 31 Oc . 2025
    ,    ,  ,
        
           
 ,  —  ,   
    ,   ,  , , ,
          ,
        
—       —   
    ,
 ,    
      
     
,  ,    
   ,  
,      
   :       ,
    
  ,        
         
   ,   -  

: ,  ,  ,  , ,  ,
󰫮     󰲐󰬌 
  󰬎: 󰫮   󰫽     󰫽 󰫦   ,     󰫤 
 󰬎  
  :  󰲒  󰫯 :     ,  󰫽       
 󰫯  ::  󰰁, 󰫮 , 󰬁 ,:   󰬄
Quick Response Code:
Websi e:
h ps://j d b.o g/
DOI:
C ea i e Commons (CC BY-NC-SA 4.0)
This is an open access jou nal, and a icles a e dis ibu ed unde he e ms o he C ea i e Commons
A ibu ion-NonComme cial-Sha eAlike 4.0 In e na ional Public License, which allows o he s o emix,
weak, and build upon he wo k noncomme cially, as long as app op ia e c edi is gi en and he new
c ea ions ae licensed unde he iden ial e ms.
Add ess o co espondence:
.   ,  ,  
How o ci e his a icle:
  ,
(2025).
     :    
Jou nal o Resea ch & De elopmen , 17(10), 215-219.
O iginal A icle
Jou nal o Resea ch and De elopmen
Pee Re iewed In e na ional, Open Access Jou nal.
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-10| Oc obe - 2025
216
 󰲓  : , ,󰫮󰬾     
 : 󰬍 󰲐 ,     󰰣 󰰣   󰫮   
 󰲒 󰲐󰫦 󰲒 
  󰬴 – 󰲐 󰰣 󰲒  󰱍     󰰣  󰭈
 󰲐 󰬴  – HYV ,  󰫦  󰲓   󰭈
 󰭃 – 󰬾 󰫮, 󰭄, 󰰘󰬎,  󰲑    󰭈
 󰲓  󰲒 – 󰱘, 󰲓󰬎󰭈  󰭀 󰲓  
   – 󰬉 󰬎,    -󰫦 : 
Buxa Dis ic loca ion and Adminis a i e Di isions
󰫦 󰭈
     – - 󰰁- 󰬴    󰲒 󰭈 󰫦     
  󰭈 –    󰲒󰰣   󰭈  󰱖 󰲒 󰰌 󰭈
    –
  󰬎 : 
    󰰣 : 󰲒󰰣     󰭈
     󰭔 –  󰰣  󰱍 󰫽  󰰣  󰫤 :    (󰫵, ) 󰲒
    
   󰭈 –    󰰣  󰫦 󰫽󰫦    ,  󰫤󰭃 󰬎    󰲒 󰬎
󰲗 󰭈
 󰫽 󰱮 – 󰲒 󰲐󰫦     󰰁 󰲒   󰭈 󰫮    
 󰲑󰰣 󰲒  : 󰱮 –  󰰣 (󰱷, 󰬄)  󰬁   󰲗 
  :  –
   󰫦 
  󰰣   
 󰬶 󰰱 :  󰱳 󰲒 󰭈󰰌 
 󰬶  󰬎 :  – 󰱆 , 󰫤, 󰬎󰬎󰫾  󰲐  󰰱  : 󰫽 󰲐󰫦
  󰲐 󰱳󰰣   – 󰱷 ,  󰱆󰲒,   󰲑  󰬶 󰫦󰱿󰬎  
Jou nal o Resea ch and De elopmen
Pee Re iewed In e na ional, Open Access Jou nal.
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-10| Oc obe - 2025
217
 󰱨 : 󰲐󰫦  󰫦  󰭈
 󰭈    : 󰫯 󰱨   󰰚,   󰭈   󰫱 󰭈 󰫮   󰰎  
󰫯 󰲒  󰱨  󰬎󰰉 󰱳󰱷 󰲒  󰬎 󰫽󰱷  ,    󰱷 󰫽   —
󰲑󰬎󰰣  ,  ,  󰫦 , 󰲓   —    ,  󰲐 󰬎󰰉 
󰫦  󰫽 󰭈 󰭈     󰫦  󰲐󰬎󰲒  󰫽 󰭈 󰭈    󰫦
󰭈  󰲐󰬎 󰲒  󰲒 󰬎  󰫽󰱷     󰫦 󰭈  󰲐󰬎 󰲒 󰲒 󰬎 󰫽󰱷
     󰲑    󰬆   ,  󰬁󰫦          󰰣 󰫦 :
  󰰀  󰫦     󰬎  :  󰫦 󰲐󰬎󰲒 󰭃 󰰚   : , , , —󰬁 
: 󰲑       ,  󰭈  󰭃  󰬁    󰬎 󰭈󰲑󰬴  󰰚  
󰲒 󰭃     ,    󰭈           󰲑 󰫦  :  :
—   󰭈  :       ,  󰬎󰰉 󰫦   󰭈    
 󰬆 󰭃:     󰭈 
󰫦 :  󰬆 󰭃:  󰲑       , 󰲑 󰲑  󰭈  󰫦 
󰲐󰬎󰲒 󰬎 󰫽󰱷 󰰎  , 󰬁   󰫽   󰫦 : —    󰲑 
,  󰲐 󰬎󰰉   󰬎󰰉   󰬆 󰰣  󰭈      󰫦 󰬎 󰫦 : 
     󰰣  󰭐              󰫽   󰲑
 󰰣  󰬁󰬁 󰭈
 󰰣   󰭈 󰲑    󰬎󰰉  : 󰫽 󰱨  󰰀 󰬁   
  󰭈   󰰣  󰫽 󰭈   󰲒 󰫦 󰱇        
 : 󰬎 󰲒 󰬄, 󰬾 󰲒 󰭃,   󰲒 󰭃 󰲒 󰭈 :   󰫦 980 —09 :  : 55
  󰬾, 󰬎   󰬾   󰲑   󰬎󰰉 93   󰱷  󰫽 󰲑 ,
 󰬎󰰉 93   󰱷  󰫽 󰲑 ,    9  0    󰫽    
 5       󰫽  :󰬾 󰫦 󰱨      󰫦    󰰉 : 55   
 : 󰰀   75    󰫽󰰣  󰰀    ,  󰬎󰰉  : 75    󰫽  
󰱺    󰰚     —    󰰉 :     
󰲒󰰣 󰰱   󰭈
󰲒󰰣 󰰱  󰫽      󰲒󰰣       : 󰱨  󰰀  , 󰬁
   󰲐  󰲐󰫤         󰲒      ,  󰬁     
        󰲑󰬴       󰰀         
     󰬎󰬎󰫾   󰭈     ...    , 󰲒 󰰣      󰲂 󰬎
 9 , 󰰣 󰲒 󰫽            󰭃 󰭈    ,  󰬎󰰉   
󰬎󰰉    
󰲓   󰭈
 : 󰲓  󰭈  󰭐        — :, 󰰣   󰰣  󰫦  
 󰲑 , 󰬎󰰉   : 󰱨  󰰀 󰬁 :  󰰣  󰲑        
󰲒 󰲐     󰰏 󰫤 󰭃:    󰬎         󰰣  󰰣  󰫦  
󰰣   󰬎     ,  󰬎󰰉  :  󰱨    ,  󰬆󰫦 󰲐󰬎󰲒 󰭃 
󰱿󰬎     
 
     󰲒 :    󰰚     : ..   󰰚󰱉,  󰬉, , 󰲓,
, 󰬉,  󰲑  󰫽󰰣 󰲒        :  47 󰭈 󰲓 :, 99 󰭈  󰲒  
Jou nal o Resea ch and De elopmen
Pee Re iewed In e na ional, Open Access Jou nal.
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-10| Oc obe - 2025
218
5 󰭈  󰰚󰱉 󰲒    :         󰭈   : 󰱷   󰭈,    󰭈,
󰲒󰰣  󰭈, 󰫦󰰣  󰭈, 󰲓       󰫦   󰭈    , 
  
󰫯 
 󰬀 :      󰬎   󰲑  󰭈    󰫽  —  
     󰭈  󰫯 󰲒 󰱨   󰰚,   󰭈     󰰣 󰲒 󰬌    ,
   : — 󰰣  󰭈      󰬀 󰲑     󰲑   : 󰱨  󰰀
󰬁 󰫦   󰭈    ,  󰬀 󰫤󰭃: 󰲒 󰫯 󰲒 󰬀   󰬌       
    󰲑    :         󰫦   󰫤    
 󰫦 :  󰲐󰫦  󰭈  󰰀     󰫦 󰲒  󰬎    󰭈 ,  󰭈, 
󰭈    󰭈 󰫦  󰭈      󰭈     󰫦 󰲒 󰬎 󰲒
󰲐󰬎 9847  9885  󰰀    9885  2 9   󰲂 󰰚  󰫥󰰣  󰬀   
󰫦 󰲒 󰰌 :   :   :    󰭈    ,     󰫦󰱿󰬎󰰱
 󰰣  󰬎   :     󰫦 󰲒 󰰌 󰰀     󰬆 󰬎     󰫦 󰲒
󰬎  󰰉  , 󰬎󰬎󰫾          󰭈  󰭈     :  󰫯 
󰱳 󰲗       󰲒 󰬌          󰱳  󰬁   󰱳 󰲗
  󰱨    󰫦 󰰣  󰭑     󰫮 󰰣󰲑    󰬴    󰲗—󰱿 󰬎  
󰰎      󰱨 󰱨   󰬴󰫦󰬴 󰱨    󰰚   󰲑    
 󰭈     85 󰲑   󰭑   󰫦    : 󰫯    󰰉 : 󰰁, 󰱆, 󰫵  󰲐󰱇
  󰬁 󰲐     󰲒   󰲑    󰲑󰬁   󰰤 : 󰫦    
󰰣    :      󰲐  󰰀 󰲑 : —  󰰣     󰰚 󰫦 :
  :  󰬎   󰫯      󰲐󰱇 󰫦  : 󰭈󰱺 󰫦, ,  󰲑 󰬎 
  󰫯     :  󰫯          󰬌     󰲑 
󰭈󰲑󰬴    󰲑 󰱳 󰲗 󰭈󰱺  :      󰲑       󰫮   ? 
󰬌   󰰚  󰰎 󰬉   󰬌  󰬁   󰫮󰰣󰲑 󰲑    :  󰲒 󰱨    󰲑󰬁 
󰬍 󰲐   󰫦     󰬁   
  󰲒      󰲑     󰱿   󰫦        
    :      󰫯 󰰉        󰰉            
 : 󰲑, 󰫦  󰲐󰱇 󰬁   󰱨   󰲑        󰲐  
      󰫦     󰲑󰬁  󰲗   󰫦󰱺     󰬌      —
󰬎     󰬆󰲐   󰫤󰭃: :  󰲑    󰲑󰬁  󰲑      󰲒  
󰬌  󰰉     󰭈    󰲑  :  󰲑    󰬴  󰰉      󰲓 
          󰰣 : 󰬁  󰭈 󰲒          
      —     :           󰱳 󰲗    , 󰬉 
󰲗 󰱿󰬎     󰰚
 󰭈
   –   󰲑󰰣  󰲒 󰰣    , 󰲑    󰲑 󰫦   

   –  󰫦    󰬎 , 󰲐  󰲑󰬉 󰲒    
  󰭑󰰣   – 󰰣  󰭈   󰭑󰰣   
 󰬶   󰲒 – 󰫤, 󰬎 󰬎󰫾    : 
Jou nal o Resea ch and De elopmen
Pee Re iewed In e na ional, Open Access Jou nal.
ISSN : 2230-9578 | Websi e: h ps://j d b.o g Volume-17, Issue-10| Oc obe - 2025
219
󰬎  
  󰲑󰰣   󰫦󰱺    󰲒 
     
    󰬎󰬎󰫾  
  󰲐󰫦   󰫦  󰭈
   󰬉 󰫦 󰲒 󰬎 
  󰲒 󰬌
     
  󰬴  󰭑  
 󰬐 󰲓   󰭈
 󰲑󰰣  󰭈󰫤  󰰉 󰫦󰬴
     󰬉 󰫦
󰬍󰫦
󰫮  :  󰲒 󰲐󰫦   󰫽  󰲗  󰲒 󰲑 : 󰫽󰫦 󰬄  󰲒 󰰚 󰲑,
 - 󰫦   󰬎   󰰚  󰬌  󰲑 󰲒 󰭈  󰫦  
       󰫦-  󰱮   󰫮 󰲒   󰬍 : 󰲐  󰱮
    
󰫦 (Re e ences)
1. 󰲓, 󰬁󰭅 (2 8).    . 󰭈 󰬄, 
2.  , . . (2 95).    󰲗 .  󰬄, 
3.  ,   (2 22).   󰫯 󰲒 󰲐󰫦. 
4. , . . (2002). Ag icul u al Geog aphy. Ta a McG aw Hill, New Delhi.
5. Go e nmen o Biha (2023). Biha Economic Su ey 2022-23. Finance Depa men , Go . o Biha .
6. Di ec o a e o Economics and S a is ics (2022). Ag icul u al S a is ics a a Glance. Minis y o Ag icul u e, Go .
o India.
7. FAO (2021). The S a e o Food and Ag icul u e. Food and Ag icul u e O ganiza ion o he Uni ed Na ions, Rome.
8. IPCC (2022). Clima e Change 2022: Impac s, Adap a ion and Vulne abili y. In e go e nmen al Panel on Clima e
Change, Gene a.
9. Meh a, Sunil Kuma & Chak a a y, D . Moyna (2021). Anemia in P egnan Women: Causes and Remedies.
Schola s P ess.
10. Dis ic Census Handbook, Buxa (2011). Census o India 2011. Go e nmen o India, New Delhi.