RESEARCH AND DEVELOPMENT
TADQIQOT VA TARAQQIYOT
ISSN: 3030 – 3281
Volume II, Issue 11 (2025)
© 2025, he Au ho (s). Published by IMFAKTOR.
This is an open access a icle unde he CC BY license h p://c ea i ecommons.o g/licenses/by/4.0/ 34
Zamona iy globallashu a aqamli ans o ma siya sha oi ida jahon miqyosida kuza ilayo gan ishonch
inqi ozi, geosiyosiy qa ama-qa shilikla hamda “blokli a akku ” s e eo ipla ining qay a jonlanishi milliy
jamiya la da ij imoiy bi damlik a konsolida siya masalala ini yanada dolza b holga kel i moqda.
INTERNET-AXBOROT MUHITIDA YOSHLARNING SIYOSIY
IJTIMOIYLASHUVI VA UNING IJTIMOIY
KONSOLIDATSIYAGA TA’SIRI
Nigo a SHAUMAROVA¹
¹ Mus aqil adqiqo chi, Mi zo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekis on Milliy uni e si e i.
h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17657303
ANNOTATSIYA
Mazku maqolada in e ne a omma iy axbo o osi ala ining O‘zbekis on yoshla i o asida siyosiy ij imoiylashu ja ayonla iga
ko‘ sa ayo gan a’si i so siologik kon en ahlili usuli yo damida o‘ ganilgan. Tadqiqo doi asida in e ne a OAVning yoshla ning
siyosiy qa ashla i hamda siyosiy ja ayonla da ish i okini shakllan i ishdagi o‘ ni a a’si omilla i ahlil qilingan. Shu maqsadda
O‘zbekis on yoshla ining eng ko‘p kuza adigan axbo o say la i a ij imoiy a moqla i ahlil qilinib, ula da yoshla ish i okidagi
siyosiy ja ayonla ga nisba an bildi ilgan ik la , munosaba la a izohla o‘ ganildi.
Olingan na ijala yoshla o asidagi siyosiy ij imoiylashu ja ayonla ini chuqu ahlil qilish a ushbu ja ayonni so siologik
yondashu asosida ushun i ish imkonini be adi.
Kali so‘zla : ij imoiy konsolida siya, siyosiy ij imoiylashu , aqamli ij imoiylashu , in e ne , OAV, ij imoiy a moqla , aqamli
muhi , yoshla siyosa i, media iza siya, i ual kommunika siya, ij imoiylashu agen la i, siyosiy iden i ika siya, jamoa chilik ik i.
POLITICAL SOCIALIZATION OF YOUTH IN THE INTERNET
INFORMATION ENVIRONMENT AND ITS IMPACT ON SOCIAL
CONSOLIDATION
ANNOTATION
This a icle applies he me hod o sociological con en analysis o explo e he in luence o he In e ne and mass media on he
p ocesses o poli ical socializa ion among he you h o Uzbekis an. By examining he impac o online media, he s udy iden i ies
key ac o s shaping young people’s poli ical a i udes and hei pa icipa ion in socio-poli ical li e. The analysis ocuses on he mos
equen ly isi ed news websi es and social ne wo ks among Uzbek you h, in es iga ing use commen s, eac ions, and engagemen
wi h poli ical e en s in ol ing young people.
The indings con ibu e o he de elopmen o a sociological amewo k o analyzing poli ical socializa ion p ocesses in he
con ex o he digi al in o ma ion en i onmen .
Keywo ds: social consolida ion, poli ical socializa ion, digi al socializa ion, In e ne , mass media, social ne wo ks, digi al
en i onmen , you h policy, media iza ion, i ual communica ion, agen s o socializa ion, poli ical iden i ica ion, public opinion.
ПОЛИТИЧЕСКАЯ СОЦИАЛИЗАЦИЯ МОЛОДЕЖИ В
ИНТЕРНЕТ-ИНФОРМАЦИОННОЙ СРЕДЕ И ЕЁ ВЛИЯНИЕ НА
ОБЩЕСТВЕННУЮ КОНСОЛИДАЦИЮ
АННОТАЦИЯ
В статье с использованием метода социологического контент-анализа исследуется влияние интернета и средств
массовой информации на процессы политической социализации молодежи в Узбекистане. На основе анализа содержания
интернет-СМИ выявляются факторы, определяющие формирование политических взглядов и участие молодежи в
общественно-политической жизни. В рамках исследования рассматриваются наиболее посещаемые молодежью
информационные сайты и социальные сети страны, а также анализируются комментарии, отзывы и пользовательские
реакции на политические события с участием молодых граждан.
Полученные результаты позволяют сформировать социологический подход к изучению процессов политической
социализации молодежи в условиях цифровой информационной среды.
Ключевые слова: общественная консолидация, политическая социализация, цифровая социализация, интернет,
средства массовой информации, социальные сети, цифровая среда, молодежная политика, медиатизация, виртуальная
коммуникация, агенты социализации, политическая идентификация, общественное мнение.
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
35
Shu ja ayonda in e ne OAV a ij imoiy a moqla yosh a lod ongi, dunyoqa ashi a siyosiy xulq-a o ini
shakllan i u chi asosiy ij imoiy muhi la dan bi iga aylangan.
O‘zbekis onda ham yoshla ning ka a qismi axbo o ni a alo aqamli manbala o qali qabul qilmoqda.
Bu hola ula ning siyosiy ij imoiylashu ja ayonla i na aqa an’ana iy a biya a ma’na iy-ma’ i iy ins i u la
a’si i, balki in e ne makonidagi disku sla , amzla a manipulya i axbo o exnologiyala i o qali ham
shakllanayo ganini ko‘ sa adi.
Bi omondan, in e ne OAV a ij imoiy a moqla yoshla ga jahon a mamlaka dagi oqeala dan
xaba do bo‘lish, uqa olik pozi siyasini shakllan i ish, jamoa chilik muhokamala ida ish i ok e ish a ij imoiy
aollik ko‘ sa ish uchun keng imkoniya la ya a adi. Boshqa omondan esa, axbo o il a siyasi, emo sional
a’si , dezin o ma siya a “axbo o pu akla i” kabi enomenla yoshla ongida siyosiy qa ashla ning
keskinlashu i, jamiya da pola ya siya, ishonch inqi ozi a ij imoiy pa chalanish xa ini kuchay i adi.
Shu nuq ai naza dan, yoshla ning in e ne -axbo o muhi idagi siyosiy ij imoiylashu ja ayonla ini
jamiya dagi ij imoiy konsolida siya omilla i bilan bog‘liq holda o‘ ganish muhim ilmiy azi adi . Onlayn
kon en ning mazmuni, amziy izimi a qiyma yuklamasini so siologik kon en - ahlil usuli o qali ahlil e ish,
shuningdek, ma’na iy-ma’ i iy das u la hamda da la siyosa ining ushbu ja ayonga in eg a siyalashu ini
aniqlash naza iy a amaliy ahamiya ga ega.
Mazku maqolada in e ne OAV a ij imoiy a moqla da yoshla ish i okida kechayo gan siyosiy
ma zula , ik almashu la a izohla ahlili o qali, bi omondan, ula ning siyosiy ij imoiylashu
xususiya la i, ikkinchi omondan esa, ushbu ja ayonning O‘zbekis onda ij imoiy konsolida siyaga ijobiy yoki
salbiy a’si ko‘ sa u chi omil si a idagi o‘ ni ilmiy asosda yo i iladi.
P eziden Sha ka Mi ziyoye a’kidlaganidek:
“Uni e sal amoyilla a qoidala ga asoslangan zamona iy xalqa o hamko lik izimi jiddiy buzilishla ga
duch kelmoqda. Buning asosiy sababla idan bi i — global miqyosdagi ishonch inqi ozidi . U, o‘z na ba ida,
geosiyosiy qa ama-qa shilikla a blokli a akku s e eo ipla ining qay a paydo bo‘lish xa ini kel i ib
chiqa moqda. Bu o‘za o aj alish ja ayoni jahon iq isodiyo ining ilga i shakllangan i ojlanish iziga qay ishini
a global a’mino zanji la ining iklanishini mu akkablash i moqda” [1].
Shuni alohida qayd e ish lozimki, ishonch inqi ozi mamlaka ichka isida ham kuza ilmoqda, chunki
zamona iy inson global ja ayonla dan doimo xaba do . Na ijada xalqa o munosaba la , ula ning amalga
oshi ish amoyilla i a axbo o ga e kin ki ish imkoniya i odamla o‘ asidagi kundalik suhba la a jamoa iy
muhokamala ning ma kaziy ma zusiga aylanmoqda. Ij imoiy a moqla o‘smi la hayo ining aj almas qismiga
aylanib, ula ning ij imoiylashu i a shaxs si a ida shakllanish ja ayonida muhim ol o‘ynamoqda. Bugungi
kunda o‘smi la obo a ko‘p oq aq la ini ij imoiy a moqla da o‘ kazib, ula dan muloqo qilish, ma’lumo
izlash, o‘zini i oda e ish hamda yangi ij imoiy doi ala ya a ish uchun oydalanmoqdala . Shu bois ij imoiy
a moqla ning o‘smi la ij imoiylashu iga a’si ini o‘ ganish dolza b ilmiy yo‘nalishla dan bi i si a ida
ahamiya kasb e adi. Bi omondan, ij imoiy a moqla o‘smi la ning ij imoiy aloqala ini kengay i ib, u li
gu uh a jamoala da ish i ok e ish imkonini be adi hamda ij imoiy ko‘nikmala a qad iya la ni
shakllan i ishga xizma qiladi. Boshqa omondan, ushbu pla o mala o‘smi la ning o‘zini baholashi,
dunyoqa ashi a xulq-a o iga salbiy a’si ko‘ sa ishi mumkin.
Me odologiya
Ij imoiylashu ja ayonini o‘ ganishda so siologiya anining asoschila idan bi i Emil Dyu kgeym alohida
o‘ in u adi. Uning ij imoiylashu konsepsiyasi alsa iy-ij imoiy yondashu ga, ya’ni ma’na iya naza iyasiga
asoslangan [2]. Dyu kgeym ma’na iya ning jamiya dagi o‘ ni a azi ala ini a biya ja ayoni bilan be osi a
bog‘lagan. Unga ko‘ a, a biya – bu jamiya enomeni bo‘lib, shaxsla ni ij imoiylashu ja ayoniga jalb e ish
mexanizmini i odalaydi. Olimning ik icha [3], ij imoiylashu ning asosiy azi asi jamiya da bi lik a
yaxli likni a’minlashdan ibo a . Ij imoiylashgan shaxs esa jamiya man aa la ini us un qo‘yish, shaxsiy
man aa la ini umumiy maqsadla ga bo‘ysundi a olish qobiliya iga ega inson si a ida qa aladi.
Inson ij imoiylashu ining u li jiha la i so siologiya anining ko‘plab klassikla i – O. Kon , A. Ke le, G.
Spense , U. Jeyms, G. Zimmel a boshqala asa la ida ham o‘z aksini opgan. Shu bilan bi ga, ij imoiylashu ga
oid keyingi adqiqo la ning i ojlanish yo‘nalishla ini asosan F. Giddings [4], E. Dyu kgeym [5] a M. Vebe
[6] omonidan ilga i su ilgan amoyilla belgilab be di.
Zamona iy g‘a b so siologiyasida shaxs ij imoiylashu ini o‘ ganishda ame ikalik olim Tolko Pa sons
naza iyasi alohida ahamiya ga ega. Unga ko‘ a, indi id ij imoiy hayo da aqa “qisman ish i ok” e adi, ya’ni u
muayyan ij imoiy olla ni baja ish o qali jamiya hayo iga qo‘shiladi [7]. Pa sons naza iyasiga binoan, olli
xa i-ha aka la indi id maqomiga bog‘liq bo‘lib, maqom- olla izimi jamiya ning ij imoiy uzilmasining
asosiy ma i sasini ashkil e adi [8].
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
36
En oni Giddensning a’ i iga ko‘ a, ij imoiylashu – bu yangi jamiya a’zola i ij imoiy me’yo a qad iya la ni
anglab ye adigan hamda shaxsiy iden i ika siyasini shakllan i adigan ij imoiy ja ayondi [9]. Shu bilan bi ga, inson
hayo ida ij imoiylashu ja ayoni uzluksiz da om e u chi, um bo‘yi kechadigan ja ayon si a ida namoyon bo‘ladi.
Ij imoiylashu ning mohiya ini o‘liq anglash uchun uning u la ini aj a ib ko‘ sa ish za u .
1. Bi lamchi ij imoiylashu – inson hayo ining das labki bosqichi bo‘lib, aynan shu ja ayonda shaxsning
asosiy ij imoiy ko‘nikmala i, bilimla i a qad iya la i shakllanadi. E a bolalik da ida bi lamchi
ij imoiylashu ning asosiy agen la i o a-ona, aka-uka, opa-singilla hamda boshqa oila a’zola idi . Ula ij imoiy
me’yo la ni o‘ ga ish a muloqo asosla ini shakllan i ishda muhim ol o‘ynaydi. Ushbu ja ayon ug‘ilishdan
boshlanib, bu un bolalik da ida da om e adi hamda bolaning dunyo a jamiya haqidagi das labki
asa u la ini shakllan i adi. Ij imoiylashu bu aqa a’lim be ish emas, balki o‘za o a’si ja ayonidi , bunda
bola ij imoiy me’yo la ga moslashadi, ij imoiy izimda o‘z o‘ nini opishga ha aka qiladi. Bi lamchi
ij imoiylashu mu a aqiya li kechgan aqdi da, indi id jamiya bilan sama ali o‘za o aloqada bo‘lish uchun
za u ij imoiy kompe ensiyala ga ega bo‘ladi. Bu ja ayon, ayniqsa, pos mode nis ik noaniqlik a ko‘p
in e p e a siyali dunyoda shaxsning moslashu chanligini a’minlaydi.
2. Ikkilamchi ij imoiylashu ( eso sializa siya) – bu shaxsning yangi ij imoiy muhi ga ki ishi yoki
jamiya dan uzoq aq aj alganidan so‘ng qay a ij imoiylashish ja ayonidi . Masalan, kasb o‘zga i ish, boshqa
mamlaka ga ko‘chib o‘ ish yoki ozodlikdan mah umlikdan so‘ng jamiya ga qay ish hola la ida ushbu ja ayon
kuza iladi. Ikkilamchi ij imoiylashu keng oq ij imoiy gu uhla a ins i u la da – mak ab, mehna jamoasi yoki
jamoa ashkilo la ida amalga oshadi. U yangi ij imoiy olla a ula ning mu akkab a moqla i bilan bog‘liq
bo‘lib, shaxsning iden i ika siyasini o‘zga u chan hola ga kel i adi. Raqamli exnologiyala a
kommunika siya imkoniya la i kengaygan hozi gi da da ikkilamchi ij imoiylashu ja ayoni i ual muhi a
ij imoiy a moqla o qali ham kechmoqda. Bu esa yangi ij imoiy aloqala ni shakllan i ish a shaxsiy
iden i ika siyani kons uksiyalash uchun imkoniya la ya a adi. Shu bilan bi ga, i ual muhi eal ij imoiy
aloqala uchun ha doim ham o‘liq sha oi ya a maydi; ay im holla da u shaxsni izolya siyaga olib kelishi
yoki haqiqiy ij imoiy munosaba la haqidagi asa u la ni buzishi mumkin.
3. Gende ij imoiylashu – jamiya da qabul qilingan gende olla ini o‘ ganish, o‘zlash i ish a ula ga
moslashish ja ayonidi . U ug‘ilishdan boshlanadi a bu un um da om e adi. Gende ij imoiylashu i yashash
muhi i, ij imoiy qad iya la izimi hamda huquqiy a madaniy me’yo la bilan chamba chas bog‘liqdi .
4. Ideologik ij imoiylashu – bu muayyan jamiya yoki ij imoiy gu uhda us u o bo‘lgan ma ku a iy
qa ashla a qad iya la ni o‘zlash i ish ja ayonidi . U bolalikdan boshlanadi a um da omida da om e adi.
Uning asosiy agen la i – oila, a’lim muassasala i, diniy ashkilo la hamda omma iy axbo o osi ala idi .
5. E nik ij imoiylashu – shaxsning muayyan e nik gu uhga xos bo‘lgan madaniy qad iya la , u -oda la ,
il a hayo a zini o‘zlash i ish ja ayonidi . Bu ja ayon ham bolalikdan boshlanadi a oila, jamoa ins i u la i,
a’lim muassasala i hamda OAV o qali amalga oshadi.
Ij imoiy a moqla a zamona iy ij imoiylashu
Zamona iy globallashu a aqamli ans o ma siya ja ayonla i in e ne hamda omma iy axbo o osi ala ining
yoshla hayo idagi o‘ nini keskin oshi di. O‘zbekis onda ham yoshla axbo o ni asosan aqamli manbala o qali
olmoqda, bu esa ula ning siyosiy a ij imoiy ij imoiylashu ja ayonla ida in e ne -OAVning olini kuchay i moqda.
In e ne pla o mala i yoshla ning dunyoqa ashiga be osi a a’si e u chi muhim manba si a ida ula ni
milliy a global ja ayonla ga jalb qiladi. Hozi gi o‘smi la global miqyosdagi elek on muhi – ij imoiy
a moqla olami bilan chamba chas bog‘langan. Bu sha oi da o‘smi la ning ij imoiylashu i o‘ziga xos
hodisaga aylanmoqda, chunki ula ni o‘ ab u gan axbo o makoni obo a siyosiylashib bo moqda.
O‘smi la ning ij imoiylashu i ula ning axbo o makoni bilan o‘za o a’si i o qali amalga oshadi.
Raqamlash i ish a globallashu da ida, axbo o oqimla i haddan ashqa i ko‘paygan bi pay da, o‘smi la ij imoiy
a siyosiy iden i ika siyani shakllan i u chi u li g‘oya iy a’si la ga duch kelmoqdala . In e ne bugungi kunda
o‘smi la uchun asosiy axbo o manbai bo‘lib, ula ni u li siyosiy kon eks la a nuq ai naza la bilan anish i adi.
Vi ual pla o mala o‘smi la ning siyosiy g‘oyala , endensiyala a muhokamala bilan aol muloqo da
bo‘lishla i uchun maydon azi asini baja adi. In e ne o‘smi la ga o‘z ik ini bildi ish, jamoa chilik
masalala iga munosaba ini i oda e ish, ham ik la bilan muloqo qilish hamda u li nuq ai naza la ni ahlil
qilish imkonini be adi. Shu jiha dan, in e ne makoni o‘smi la o asida siyosiy aollik a uqa olik ish i okini
shakllan i u chi muhim ka aliza o si a ida namoyon bo‘ladi.
Bi oq bugungi jamiya o‘ziga xos pa adoksal hola ga yuz u moqda – axbo o obo a “ij imoiy na ko ik”
usini olmoqda. In e ne OAV cheksiz axbo o oqimini a’minlagan holda, bi aq ning o‘zida chalg‘i u chi
a ma’lumo oliqish hola la ini ham yuzaga kel i adi. Jamiya “axbo o ga qa amlik” hola ini boshdan
kechi moqda, na ijada yangilikla , “laykla ” a qay a ulashishla axbo o is e’molining ma kaziga aylanib,
insonda haqiqiy bilim o‘ niga aq inchalik qoniqish hissini shakllan i adi.
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
37
Ij imoiy a moqla da ha bi oydalanu chi ma’lum ma’noda siyosiy oqelikla ning kuza u chisiga aylanib,
siyosiy muhokamala a ja ayonla gi dobida qoladi. In e ne makonida siyosa aqa jamoa chilik maydonla i
yoki yangilik manbala ida emas, balki oydalanu chila ning kundalik muloqo la ida ham keng o‘ in egallaydi.
Bunday sha oi da siyosiy aollik onlayn madaniya ning aj almas qismiga aylanadi a oydalanu chila i ual
dunyoda siyosiy oqeala ga munosaba bildi ib, o‘z siyosiy disku sla ini shakllan i adila .
Siyosiy iden i ika siya – bu insonning siyosa haqidagi asa u la ini shakllan i ish ja ayoni bo‘lib,
u shaxsning muayyan siyosiy g‘oyala , qad iya la a ob azla bilan uyg‘unlikdagi o‘zini anglashini i odalaydi.
Ushbu ja ayon madaniy, ij imoiy a iq isodiy omilla hamda axbo o makonining o‘zga u chanligi bilan
belgilanadi. Pos indus ial jamiya sha oi ida aqamli exnologiyala a ij imoiy a moqla siyosiy axbo o
a qalishiga sezila li a’si ko‘ sa moqda, na ijada siyosiy iden i ika siya ja ayoni yangi o‘lcho a
xususiya la ga ega bo‘lmoqda.
Siyosiy ij imoiylashu ga kelsak, u yosh a lodning siyosiy qad iya la i, dunyoqa ashi a xulq-a o ini
shakllan i ishda muhim ol o‘ynaydi. O‘smi la siyosiy axbo o ni o‘zlash i ish ja ayonida jamiya ning siyosiy
izimi bilan anishadi, e’ iqodla , me’yo la a qad iya la ni o‘zlash i adila . Demak, siyosiy ij imoiylashu
ij imoiy a moqla ning o‘smi la ij imoiylashu iga a’si ini o‘ ganishda asosiy konsep ual yo‘nalish bo‘lib,
unda axbo o ni ez qabul qilish, kon en ga e kin ki ish a jamoa chilik muhokamala ida aol ish i ok e ish kabi
omilla mujassamdi . Siyosiy ij imoiylashu – bu siyosiy bilimla , e’ iqodla , me’yo la , qad iya la hamda
siyosiy izim bilan o‘za o a’si aj ibasini o‘zlash i ish ja ayoni bo‘lib, siyosiy madaniya ning a kibiy qismi
si a ida kelajakdagi siyosiy xulq-a o ga be osi a a’si ko‘ sa adi.
Siyosiy ij imoiylashu ning eng aniq namoyon bo‘lish shakli si a ida saylo ja ayonini kel i ish mumkin.
Saylo la da uqa ola nomzodla a ula ning das u la i haqida axbo o oladila , uni shaxsiy qad iya la i a
e’ iqodla i nuq ai naza idan baholab, siyosiy anlo asosida o oz be adila . Bu ja ayon ula ning siyosiy
bilimla ini, qa ashla ini a xulq-a o ini shakllan i ib, siyosiy madaniya ning i ojiga hissa qo‘shadi.
Ha bi inson siyosiy oqeala haqida muayyan asa u ga ega bo‘ladi. Bi oq o‘smi la o asida siyosiy
bilimla ning cheklanganligi sababli, ma jud masalala ga nisba an bi yoqlama qa ashla shakllanishi mumkin, bu
esa ma ku a iy qo ib qolish yoki adikal qa ashla ning paydo bo‘lishiga olib keladi. Bunday hola da shaxsning
siyosiy pozi siyasi uning “ aziya ni anglash” da ajasi bilan belgilanadi. Akademik ahlilga asoslanmagan,
soddalash i ilgan axbo o is e’moli esa siyosiy iden i ika siya ja ayoniga salbiy a’si ko‘ sa adi.
Da la a jamiya munosaba la ida omma iy axbo o osi ala i osi achilik olini baja adi, ula da la a
uqa olik jamiya i o‘ asidagi axbo o almashinu ini a’minlaydi hamda muloqo pla o masini ya a adi. XXI as
“chega ala ning yo‘qolish as i” a “yangi samimiya da i” si a ida a si lanadi. Keng imkoniya la ga qa amay,
zamona iy inson uchun o‘z hayo yo‘nalishini aniqlash a ij imoiy o‘ nini belgilash obo a mu akkablashib bo moqda.
Siyosiy ij imoiylashu ij imoiy a moqla da ham aol namoyon bo‘ladi. Teleg am, X (sobiq Twi e ),
VKon ak e a Facebook kabi pla o mala da oydalanu chila siyosa ga oid ik la ini bildi adila , yangilikla ga
izoh qoldi adila a bahs-munoza ala da ish i ok e adila . Bi oq o‘liq siyosiylashu jamiya uchun salbiy
oqiba la ga olib kelishi, jamoa iy bi damlikni zai lash i ishi hamda siyosiy ziddiya la ni kuchay i ishi mumkin.
Bunday qa ama-qa shilikla jamiya da beqa o lik, ij imoiy a qoqlik a ishonch inqi ozini kel i ib chiqa adi.
In e ne OAV a siyosiy ij imoiylashu o‘ asidagi o‘za o bog‘liqlikni o‘ ganish aqamli exnologiyala ning
yosh a lod ongiga a uqa olik aolligiga ko‘ sa adigan a’si ini chuqu oq anglash imkonini be adi. Bu
muammoni ilmiy o‘ ganish o‘smi la ning axbo o esu sla i bilan o‘za o a’si xususiya la ini aniqlash, ula ning
siyosiy qa ashla i a xulq-a o iy modella i shakllanishidagi asosiy omilla ni belgilash imkonini ya a adi.
Bunday yondashu in e ne ning yangi a lod siyosiy madaniya i a aolligini shakllan i ishdagi olini baholashga
hamda bu ja ayonga a’si e u chi ijobiy a salbiy omilla ni aniqlashga yo dam be adi. Shu jiha dan, mazku
masalani o‘ ganish yoshla bilan sama ali a’lim- a biya iy a axbo o ishla i yo‘lga qo‘yish, ula ning ij imoiy-
siyosiy hayo da aol ish i okini a’minlash uchun za u di [10].
In e ne OAV a uning a’si mexanizmla i
Ij imoiy a moqla . In e ne OAV o‘z xaba a yangilikla ini a qa ishda Facebook, Ins ag am, X (sobiq
Twi e ) kabi mashhu ij imoiy a moqla dan aol oydalanadi [11]. Ushbu pla o mala o qali na aqa
yangilikla ni e’lon qilish, balki so‘ o la o‘ kazish, oydalanu chila ning ik -mulohazala ini yig‘ish hamda
ula bilan be osi a muloqo o‘ na ish imkoniya i ma jud. Bu yondashu in e ne OAVga o‘z audi o iyasining
eh iyojla iga moslashish a o‘qu chila bilan ba qa o aloqani mus ahkamlash imkonini be adi.
Ij imoiy a moqla bugungi kunda jamoa chilik ik iga a’si ko‘ sa ishning eng sama ali osi ala idan bi i
si a ida e’ i o e ilmoqda. OAVning ij imoiy a moqla dagi asmiy akkaun la i millionlab obunachila ga ega
bo‘lib, bu axbo o ni keng audi o iyaga ezko a sama ali a zda ye kazish imkonini be adi. Shu bilan bi ga,
ko‘plab oydalanu chila yangilikla ni asosan shu manbala dan oladi, bu esa ij imoiy a moqla ni jamoa chilik
ik ini shakllan i u chi muhim kommunika sion kanalga aylan i moqda.
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
38
Blogla . Ko‘plab in e ne OAV o‘z maqolala i, ahlilla i a izohla ini joylash i ish, shuningdek,
o‘qu chila bilan in e ak i muloqo o‘ na ish uchun blogla dan oydalanadi. Blogla in e ne OAV uchun eng
keng a qalgan axbo o osi ala idan bi i bo‘lib, ula na aqa yangilikla , balki mualli lik ik la i, ahliliy
sha hla a ekspe izohla ini ham aqdim e adi. Bu esa o‘qu chila ni aol ik bildi ishga undaydi a OAV
bilan audi o iya o‘ asidagi o‘za o aloqani kuchay i adi.
Video kon en . In e ne OAV YouTube kabi pla o mala da u li ma zula ga oid ideoma e ialla –
axbo o la hala i, ekspe la in e yula i, ij imoiy a siyosiy adbi la ning jonli e i la i – o qali o‘z kon en ini
kengay i moqda. Video o ma la audi o iya e’ ibo ini kuchli oq jalb e adi, oydalanu chila uchun axbo o ni
izual a zda qabul qilishni osonlash i adi a ula ni aol ish i ok e ishga undaydi.
In e ne po alla . Ko‘pgina in e ne OAV o‘zining yangilikla po alla iga ega bo‘lib, ula o qali
oydalanu chila yangilikla , maqolala , ideola a boshqa axbo o esu sla iga ezko ki ish imkoniya iga
ega bo‘ladi. Bunday po alla oda da qulay in e eys, ma zula bo‘yicha qidi u izimi a ik -mulohaza
bildi ish imkoniya la i bilan aj alib u adi. Shu a iqa, OAV audi o iya bilan ikki omonlama axbo o
almashinu ini yo‘lga qo‘yadi.
Messenje la . In e ne OAVning axbo o ye kazish osi ala idan yana bi i – bu messenje la izimi
(Wha sApp, Teleg am, Vibe a boshqala ) bo‘lib, ula o qali yangilikla eal aq ejimida obunachila ga
ye kaziladi. Bu yondashu audi o iyani doimiy a ishda dolza b axbo o bilan a’minlash imkonini be adi.
Elek on axbo o byulle enla i. Ay im in e ne OAV o‘z o‘qu chila iga email o qali yangilikla
dayjes la i, maqolala , in e yula a ahliliy sha hla ni yubo adi. Elek on xaba nomala da ko‘pincha eb-
say ga olib bo u chi ha olala bo‘ladi, bu esa o‘qu chila ning doimiy axbo o oqimida qolishini a’minlaydi.
Push-xaba nomala . In e ne OAV yangi maqolala a yangilikla haqida o‘qu chila ni xaba do qilish
uchun push-xaba nomala dan keng oydalanadi. Bunday xaba nomala oydalanu chila ning qu ilmala iga
be osi a yubo ilib, yangilikla ning o‘z aq ida ye ib bo ishini a’minlaydi.
SEO-op imallash i ish. In e ne OAV o‘z say la ining qidi u izimla ida yuqo i na ijala ni egallashi
uchun SEO (Sea ch Engine Op imiza ion) s a egiyala idan oydalanadi. Bu usul eb-say ning exnik
ko‘ sa kichla ini yaxshilash, kon en ni qidi u izimla iga moslash i ish a o ganik audi o iyani
kengay i ishga xizma qiladi.
Reklama. OAV o‘z audi o iyasini kengay i ish a yangi o‘qu chila ni jalb e ish maqsadida eklama
s a egiyala idan ham oydalanadi. Ula qidi u izimla ida kon eks ual eklama, ij imoiy a moqla da eklama,
banne joylash i ish kabi usulla o qali say la ga a ik oqimini oshi adi.
In e ne OAVning a’si a manipulya siya usulla i
In e ne OAV (ij imoiy a moqla , blogla , yangilikla say la i a boshqala ) o‘z audi o iyasiga u licha
a’si ko‘ sa ish mexanizmla iga ega. Ushbu a’si ijobiy – ya’ni ij imoiy oyda kel i u chi shaklda, yoki salbiy
— manipulya i maqsadla da qo‘llanishi mumkin. In e ne OAV jamiya da muayyan qa ashla , xulq-a o
modella i a jamoa chilik ik ini shakllan i ish salohiya iga ega.
1. Axbo o il a siyasi. Ma’lumo la ni anlab yo i ish o qali ay im oqeala ni yashi ish yoki ula ning
mazmunini buzib ko‘ sa ish usuli. Ba’zi holla da OAV o‘z siyosiy yoki iq isodiy yo‘nalishiga zid ma zula ni
bu unlay e’ ibo dan che da qoldi adi. Na ijada axbo o xilma-xilligiga qa amay, bi yoqlama ik lash a
cheklangan dunyoqa ash shakllanadi.
2. Olamon boshqa u i. Ma’lum g‘oya yoki nuq ai naza ni omma iy qo‘llab-qu a lanayo gandek
ko‘ sa ish uchun sun’iy audi o iyala , bo la yoki “sh u mo ikla ”dan oydalanish usuli. Bunday
exnologiyala o qali muqobil ik la siqib chiqa iladi, ay im pos la yoki izohla esa algo i mik us u o lik
o qali keng audi o iyaga ko‘p oq ko‘ sa iladi. Bu hodisala oda da abiiy oydalanu chi aolligi si a ida
ko‘ inadi, bu esa ula ni aniqlash a nazo a qilishni qiyinlash i adi.
3. Emo sional a’si . Sa la hala , izual as i la a kuchli emo sional i odala o qali audi o iya
e’ ibo ini jalb qilish a hissiy eaksiya uyg‘o ish usuli. Bunday kon en ijobiy yoki salbiy asso sia siyala ni
kuchay i adi, jamoa iy bahsla ni qo‘zg‘aydi hamda axbo o ning a moq bo‘ylab ez a qalishiga sabab bo‘ladi.
Emo sional manipulya siyaning o‘ a salbiy shakli – i ual mobbing, ya’ni ma’lum shaxs yoki gu uhga qa shi
na a , bosim yoki ag essiyani ag‘ba lan i ishdi .
Ushbu manipulya i mexanizmla jamoa chilik ik iga sezila li da ajada a’si ko‘ sa adi, shuning uchun
ula ni o‘ ganish a ahlil qilish zamona iy so siologiya hamda kommunika siya adqiqo la ining muhim
yo‘nalishla idan bi iga aylanmoqda.
4. Dezin o ma siya. Bila u ib yolg‘on yoki buzib ko‘ sa ilgan axbo o ni a qa ish o qali audi o iya
ongini manipulya siya qilish usuli. Bu ja ayonda ma’lumo ning xolis a ishonchli ko‘ inishini ya a ishga
qa a ilgan p opagandis ik exnikala dan oydalaniladi.
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
39
Tak o iy a’kidla , sox a manbala yoki ma’lum kon eks la ning sun’iy aqdimo i o qali dezin o ma siya
ishonchli axbo o si a ida namoyon e ilishi mumkin. Na ijada audi o iyaning oqeala ni qabul qilish a
baholash mexanizmla iga sezila li a’si ko‘ sa iladi.
5. Vizual e ek la . E’ ibo ni jalb qilish a axbo o ning ishonchliligini oshi gandek ko‘ sa ish maqsadida
ang, shakl a dizayn elemen la ini o‘zga i ish o qali a’si o‘ kazish usuli. Ushbu manipulya sion exnika
p o essional g a ik osi ala yo damida ob’ek i lik illyuziyasini ya a adi hamda audi o iyaning oqeala ni
qabul qilish a ziga kuchli a’si ko‘ sa adi.
Bunday usulla ay im holla da hukuma da ajasidagi axbo o siyosa ida, shuningdek, mus aqil yoki
muxoli in e ne OAV omonidan ham qo‘llanilishi mumkin. Ula ning keng qo‘llanilishi dezin o ma siya
oqimini kuchay i adi, salbiy yoki buzilgan qa ashla ning shakllanishiga olib keladi. Shu sababli
manipulya siya usulla ini aniqlash, ushun i ish a ula ga qa shi immuni e ni shakllan i ish jamiya ni axbo o
ahdidla idan himoya qilishda muhim ahamiya ga ega. Shu bilan bi ga, in e ne OAV aoliya i sohasidagi
qonunchilikni akomillash i ish o qali manipulya i a’si la ning oldini olish cho ala i kuchay i ilishi lozim.
Xulosa
In e ne OAV bugungi kunda i ual eallik ya a ish imkoniya iga ega bo‘lib, bu makonda
oydalanu chila o‘z qiziqishla i a qa ashla iga mos kon en ni anlab, ula bilan cheklanib qolmoqdala .
Na ijada inson o‘ziga zid ik la ni is isno qiladi, bu esa ideologik akuum paydo bo‘lishiga a xolis ik lash
salohiya ining pasayishiga olib keladi. Shaxs o‘z qa ashla ini asdiqlo chi kon en ni is e’mol qilgani sa i u li
nuq ai naza la ni ahlil qilish eh iyoji yo‘qoladi, e’ iqodla esa yanada mus ahkamlanadi. Bu hola ik la
xilma-xilligini cheklaydi, ideologik il lash mexanizmini kuchay i adi a jamiya da qu blashgan a akku
muhi ini yuzaga kel i adi.
Raqamli axbo o makonida yoshla ning siyosiy ij imoiylashu ja ayoni bugungi kunda ezko , ko‘pqi ali
a a’si chan us olgan. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, onlayn maydonda a qalayo gan siyosiy axbo o ,
ik almashinu la a jamoa chilik muhokamala i yoshla dunyoqa ashi, siyosiy iden i ika siyasi hamda
uqa olik pozi siyasini shakllan i u chi muhim omilga aylangan.
In e ne OAVdagi plyu alizm, e kin ik bildi ish imkoniya la i a aqamli muloqo madaniya ining
kengayishi yoshla siyosiy aolligini oshi gan bo‘lsa-da, shu bilan bi ga manipulya i axbo o , dezin o ma siya
a “axbo o pu akla i”ning kuchayishi ij imoiy konsolida siyaga xa ug‘di moqda. Tadqiqo shuni
asdiqlaydiki, aqamli muhi dagi siyosiy ij imoiylashu bi omondan ij imoiy bi damlikni mus ahkamlashga
xizma qilsa, boshqa omondan, axbo o xa sizligi, media sa odxonlik a ma’na iy-ma’ i iy immuni e
ye a li da ajada a’minlanmaganda, jamiya da pola ya siya ja ayonla ini kuchay i ishi mumkin.
Shu bois yoshla ning in e ne makonidagi siyosiy ij imoiylashu ini ilmiy asosda o‘ ganish, aqamli media
ja ayonla ini ahlil qilish a ula ni ij imoiy konsolida siya s a egiyala i bilan uyg‘unlash i ish jamiya
ba qa o ligi a milliy bi damlikni a’minlashda dolza b ahamiya kasb e adi. Tadqiqo na ijala i yoshla bilan
ishlashda zamona iy aqamli yondashu la ni keng jo iy e ish, media sa odxonlik siyosa ini kuchay i ish
hamda ma’na iy-ma’ i iy das u la ni in e ne muhi iga in eg a siya qilish za u ligini ko‘ sa adi.
RESEARCH AND DEVELOPMENT | VOLUME II | ISSUE 11 | 2025
40
Iq ibosla
1. Мирзиёев Ш. М. Самаркандский саммит ШОС: диалог и сотрудничество во
взаимосвязанном мире. [Электронный ресурс]. URL: h ps://p esiden .uz/ u/lis s/ iew/5495.
2. Дюркгейм Э. О разделении общественного труда. Метод социологии. – Москва: Наука, 1991.
– С. 570–575.
3. Арон Р. Этапы развития социологической мысли. Пер. с франц. – М.: Издательская группа
«Прогресс»; Универс, 1993.
4. Giddens A. The Cons i u ion o Socie y: Ou line o he Theo y o S uc u a ion. Be keley: Uni e si y
o Cali o nia P ess, 1984. – 402 p.
5. Дюркгейм Э. Моральное воспитание. Пер. с фр., вступ. ст. и примеч. А. Б. Гофмана. –
Москва: Издательский дом Высшей школы экономики, 2021. – 456 с.
6. Webe M. Economy and Socie y: An Ou line o In e p e i e Sociology. Be keley: Uni e si y o
Cali o nia P ess, 1978. – 1469 p.
7. Вебер М. О некоторых категориях понимающей социологии. // Избранные произведения. –
М.: Прогресс, 1990.
8. Гиддингс Ф. Основания социологии. Киев–Харьков, 1898.
9. Гидденс Э., Саттон Ф. Основные понятия в социологии. Пер. с англ. Е. Рождественской, С.
Гавриленко; под ред. С. Гавриленко. – 3-е изд. – М.: Изд. дом Высшей школы экономики,
2021. – 336 с. – (Социальная теория).
10. Центр «Ижтимоий фикр». Контент-анализ публикаций электронных СМИ Узбекистана на
тему: «Молодежь в зеркале интернет-пространства». [Электронный ресурс]. URL:
h ps://ij imoiy ik .uz/ u/issledo aniya/ se-issledo aniya/kon en -analiz-publikaciy-elek onnyh-
smi-uzbekis ana-na- emu-molodezh- -ze kale-in e ne -p os ans a.h m.
11. Петрова Е. И. Интернет-СМИ и социальные сети: этапы конвергенции. [Электронный
ресурс]. URL: h ps://cybe leninka. u/a icle/n/in e ne -smi-i-so sialnye-se i-e apy-
kon e gen sii/ iewe .
TADQIQOT VA TARAQQIYOT | II-JILD | 11-SON | 2025
41
ILMIY TAQRIZ
Maqola: “In e ne -axbo o muhi ida yoshla ning siyosiy ij imoiylashu i a uning ij imoiy
konsolida siyaga a’si i”
Mualli : Nigo a Shauma o a, Mi zo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekis on Milliy uni e si e i
mus aqil adqiqo chisi
Mazku maqola – “In e ne -axbo o muhi ida yoshla ning siyosiy ij imoiylashu i a uning ij imoiy
konsolida siyaga a’si i” – dolza b ma zuga bag‘ishlangan bo‘lib, zamona iy O‘zbekis on sha oi ida aqamli
kommunika siya a siyosiy madaniya o‘za o a’si ini ahlil qiladi. Tadqiqo ning ilmiy yangiligi, naza iy
asoslanish da ajasi a amaliy ahamiya i yuqo i bahoga loyiq.
Maqolada mualli global aqamli ans o ma siya ja ayonla i onida yoshla ning siyosiy ij imoiylashu ini
ahlil qilish o qali ij imoiy konsolida siyaning zamona iy mexanizmla ini ochib be gan. O‘zbekis on yoshla i
hayo ida in e ne a ij imoiy a moqla ning kuchayib bo ayo gan olini so siologik jiha dan alqin e ish ma zuning
dolza bligini a’kidlaydi. Ayniqsa, mualli “ishonch inqi ozi” a “axbo o pu akla i” kabi ushunchala ni mahalliy
kon eks ga moslash i gan holda izohlab be gani ilmiy yondashu ning pux aligidan dalola be adi.
Mualli Emil Dyu kgeym, T. Pa sons, E. Giddens kabi klassik so siologla ning ij imoiylashu
naza iyala iga ayanib, aqamli sha oi da bu konsepsiyala ni qay a alqin qilgan. Shuningdek, ij imoiylashu ning
u la i (bi lamchi, ikkilamchi, gende , ideologik, e nik)ga ki i ilgan keng izohla ma zuning naza iy asosini
boyi adi. Bu yondashu maqolani na aqa empi ik, balki konsep ual jiha dan ham mukammal qiladi.
Tadqiqo da so siologik kon en - ahlil usulidan oydalanilgan bo‘lib, in e ne OAV a ij imoiy
a moqla dagi oydalanu chi ik la i, bahsla a izohla ahlili o qali yoshla ning siyosiy xulq-a o i a
iden i ika siyasi o‘ ganilgan. Bunday empi ik yondashu so siologik adqiqo la uchun zamona iy a dolza b
hisoblanadi. Tadqiqo na ijala i aqamli muhi dagi siyosiy ij imoiylashu ning ikki omonlama – kons uk i
a des uk i – a’si ini aniq ko‘ sa adi.
Mualli ning asosiy ilmiy yangiligi – aqamli siyosiy ij imoiylashu ni ij imoiy konsolida siya bilan
bog‘lab ahlil qilishidi . Bu yondashu O‘zbekis on so siologiyasida nisba an yangi bo‘lib, in e ne -makonni
ij imoiy bi damlikning omili si a ida ko‘ ish imkonini be adi. Shuningdek, maqolada yoshla bilan ishlashda
media sa odxonlik siyosa ini kuchay i ish a ma’na iy-ma’ i iy das u la ni aqamli muhi ga in eg a siya qilish
bo‘yicha aniq akli la be ilgani uning amaliy ahamiya ini oshi adi.
Tahlil man iqan izchil, ma n uslubiy jiha dan a on a ilmiy e minologiya o‘g‘ i qo‘llangan. Adabiyo la
anlo i asosli, so siologik a kommunika i yondashu la uyg‘unlash i ilgan. Ayniqsa, “axbo o ga qa amlik”,
“ i ual mobbing”, “ideologik akuum” kabi ushunchala ning ilmiy izohi maqolaga chuqu lik bag‘ishlaydi.
Shunga qa amay, ay im joyla da empi ik na ijala ning s a is ik i odasi yoki so‘ o na ijala iga ayangan
ma’lumo la kel i ilsa, maqola yanada kuchli oq bo‘la di.
Umuman olganda, maqola zamona iy so siologiya, media a siyosa shunoslik kesishgan nuq asida
joylashgan mukammal ilmiy ish bo‘lib, O‘zbekis on jamiya ida aqamli siyosiy madaniya ni shakllan i ish
a yoshla ning ij imoiy aolligini i ojlan i ish masalala iga ilmiy asos be adi. Ishning naza iy poyde o i
mus ahkam, xulosala i esa amaliy siyosiy qa o la ishlab chiqishda qo‘llanishi mumkin.
Disclaime ©
This scien i ic e iew has been p epa ed by he edi o ial boa d o he “RESEARCH & DEVELOPMENT” jou nal
and is in ended solely o use wi hin he jou nal’s in e nal expe e alua ion p ocess and edi o ial ac i i ies.
This e iew is p o ec ed by copy igh law, and i s con en may no be dis ibu ed, ep oduced, o used o comme cial
pu poses wi hou he p io pe mission o he edi o ial boa d.
The e iew has been p epa ed o assess he scien i ic quali y, con en , and me hodological aspec s o he au ho ’s
(au ho s’) wo k. I does no ep esen he pe sonal opinion o he au ho (s) no should i be in e p e ed as he o icial
posi ion o he jou nal.
The edi o ial boa d bea s no esponsibili y o he implemen a ion, ou comes, o consequences o he
ecommenda ions, conclusions, o commen s con ained in his e iew. The e iew is p o ided o ensu e anspa ency in
he edi o ial p ocess and o main ain quali y con ol o e scien i ic publica ions.
