FRAGMENTA NATURAE VOL. 58: 37–41 (2025)
10.5281/zenodo.17640118
Opole Scien i ic Socie y ISSN 2544-3941
NOWE STANOWISKA OBCĄŻNICY NADBRZEŻNEJ LABIDURA RIPARIA
(PALLAS, 1773) (DERMAPTERA: LABIDURIDAE) W POLSCE
NEW LOCALITIES OF THE STRIPED EARWIG, LABIDURA RIPARIA
(PALLAS, 1773) (DERMAPTERA: LABIDURIDAE) FROM POLAND
GRZEGORZ LEWEK1, 4 , AGNIESZKA ARCISZEWSKA 1, 5, JAROSŁAW REGNER2,
ANDRZEJ SKIBA3, MARCIN KADEJ1, 6
1Zakład Biologii, Ewolucji i Och ony Bezk ęgowców, Wydział Nauk Biologicznych,
Uniwe sy e W ocławski, ul. P zybyszewskiego 65, 51–148 W ocław;
2Koście zyce 162, 49–314 Pisa zowice, e-mail: ja ek. eg[email p o ec ed];
3ul. Legionów 7/32, 41–200 Sosnowiec, e-mail: [email p o ec ed];
4e-mail: [email p o ec ed]du.pl; 5e-mail: 325499@uw .edu.pl;
6e-mail: ma cin.kadej@uw .edu.pl
ABSTRACT: The au ho s p esen new eco ds o Labidu a ipa ia om a ious egions o
Poland. The species is he only ep esen a i e o he amily Labidu idae in he coun y and is
conside ed a he mophilous, cosmopoli an species ypically associa ed wi h sandy habi a s,
i e banks, inland and coas al dunes, eclaimed indus ial si es, and g a el pi s. The newly
documen ed locali ies expand he known dis ibu ion o he species and include bo h na u al
and an h opogenic en i onmen s, such as u ban ga dens and pos -indus ial landscapes. These
indings challenge p e ious assump ions abou he species’ s ic dependence on mois habi a s,
as se e al indi iduals we e obse ed in ela i ely d y condi ions, including a eas wi h no di ec
access o g oundwa e o unning wa e . This sugges s a b oade ecological ole ance and
highligh s he need o u he ield esea ch o be e unde s and i s habi a p e e ences.
KEY WORDS: De map e a, Labidu a ipa ia, sho e ea wig, new eco ds, Poland.
~ 38 ~
Lewek G. i in. Labidu a ipa ia w Polsce ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 37–41 (2025) 10.5281/zenodo.17640118
Ws ęp
Obcążnica nadb zeżna Labidu a ipa ia
(Pallas, 1773) (De map e a: Labidu idae)
(Ryc. 1) jes jedynym p zeds awicielem
odziny Labidu idae w Polsce. Do ychczas
była spo ykana na ozp oszonych
s anowiskach w óżnych egionach k aju
(Bazyluk 1976, Żu awlew i in. 2025). Ga unek
en no owany był z Pob zeża Bał yku,
Pojezie za Pomo skiego, Pojezie za
Mazu skiego, Niziny Wielkopolsko-
Kujawskiej, Niziny Mazowieckiej, Puszczy
Białowieskiej, Śląska Dolnego, Śląska
Gó nego, Wyżyny K akowsko-Wieluńskiej,
Wyżyny Małopolskiej, Wyżyny Lubelskiej,
Niziny Sandomie skiej (Bazyluk 1976,
Żu awlew i in. 2022b, Miłkowski 2023,
S i idenko i Gosik 2025, Żu awlew i in. 2025).
Mapa s anowisk wykazanych do oku 2023
opublikowana jes na s onie p ojek u
„P os osk zydłe (O hop e a) Polski”
(Żu awlew i in. 2025).
Omawiany ga unek jes kosmopoli yczny
i e mo ilny (Bazyluk 1976). Zamieszkuje
obsza y piaszczys e, b zegi zek, wydmy
ś ódlądowe i nadmo skie, z ekul ywowane
składowiska i żwi ownie (Żu awlew i in.
2022b, Miłkowski 2023, S i idenko i Gosik
2025). Wys ępuje pod kamieniami, pod
kawałkami d ewna w wyd ążonych unelach,
a niekiedy akże w k e owiskach (S i idenko
i Gosik 2025). Spoś ód innych sko ków
wy óżnia się dużymi ozmia ami ciała (do 26
mm), paskowanym uba wieniem i spo ymi
cęgami (Bazyluk 1956). Żywi się óżnymi
owadami, w ym w dużej mie ze
bezk ęgowcami uznawanymi za szkodniki w
gospoda ce olnej (Kohno i in. 2007,
S i idenko i Gosik 2025).
Na „Cze wonej liście zwie zą ginących
i zag ożonych w Polsce” L. ipa ia zos ała
zaklasy ikowana do ka ego ii LC (Leas
Conce n ga unki najmniejszej oski) (Liana
2002). Według Miłkowskiego (2023) ga unek
en powinien uzyskać wyższą angę: VU
(Vulne able
ga unki na ażone na
wyginięcie). A gumen em s ojącym za
podniesieniem ka ego ii zag ożenia jes zanik
siedlisk związany z ekul ywacją i sukcesją
habi a ów. Niewykluczone jednak, że ga unek
jes znacznie sze zej ozpowszechniony,
a og aniczona wiedza o jego ozmieszczeniu
wynika z niewielkiej liczby obse wa o ów
zdolnych do iden y ikacji nowych s anowisk.
Rycina 1. Labidu a ipa ia (Pallas, 1773) ( o . A. Skiba).
Figu e 1. Labidu a ipa ia (Pallas, 1773) (pho o by A. Skiba).
~ 39 ~
Lewek G. i in. Labidu a ipa ia w Polsce ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 37–41 (2025) 10.5281/zenodo.17640118
Nowe dane
Poniżej p ezen ujemy nowe s anowiska
Labidu a ipa ia. Nazwy k ain p zyję o za
„Ka alogiem Fauny Polski” (Bazyluk 1976,
Tyka ski 2010). Okazy dowodowe znajdują się
w kolekcji G zego za Lewka, Ja osława
Regne a i And zeja Skiby.
Pob zeże Bał yku
Świnoujście-Wa szów [UTM: VV57], GPS:
53.913 N, 14.323 E, na plaży pod óżnymi
p zedmio ami ( j. deska, kona , plas ikowa
bu elka, ma e ac, Ryc. 2), 14 exx. (w ym zy
osobniki juwenilne, Ryc. 3), odłowiono 1♂,
1♀, 05.09.2025, leg. G. Lewek.
Gdynia-O łowo [UTM: CF44], GPS: 54.484
N, 18.567 E, na plaży pod kamieniem, 2 exx.
odłowiono, 21.06.2025, leg. J. Regne .
Nizina Wielkopolsko-Kujawska
Sława [UTM: WT74], GPS: 51.884 N, 16.058
E, pod kamieniami w p zydomowym og ódku,
1 ex. odłowiono, 3.08.2024, leg. J. Regne .
Śląsk Dolny
B zeg [UTM: XS73], GPS: 50.863 N, 17.479
E, pod kamieniem na pog aniczu żwi owej
plaży i za ośli poniżej p ogu wodnego, 2 exx.
odłowiono, 31.07.2022, leg. J. Regne .
Wyżyna K akowsko-Wieluńska
Zabo ze [UTM: CB81], GPS: 50.690 N,
19.321 E, w lesie sosnowym, obse wowany
licznie p zy dojeździe do piaskowni, 7 exx.
odłowiono, 26.07.2014, leg. A. Skiba.
Rycina 2. Miejsce obse wacji Labidu a ipa ia, Świnoujście-Wa szów ( o . G. Lewek).
Figu e 2. Obse a ion si e o Labidu a ipa ia, Świnoujście-Wa szów (pho o by G. Lewek).
~ 40 ~
Lewek G. i in. Labidu a ipa ia w Polsce ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 37–41 (2025) 10.5281/zenodo.17640118
Dyskusja
Obcążnica nadb zeżna L. ipa ia uznawana
jes za ga unek, dla k ó ego kluczowym
czynnikiem w ś odowisku jes obecność
podsiąkającej wody (Miłkowski 2023).
Obse wacje Żu awlewa i in. (2022a) o az
S i idenko i Gosika (2025) w miejscach, gdzie
b ak jes kon ak u z wodą płynącą lub
g un ową, s oją w sp zeczności z powyższą
ezą. S i idenko i Gosik (2025) wykazali
liczne s anowiska ga unku w okolicy Pus yni
Błędowskiej. W opa ciu o powyższe
in o macje można spodziewać się nowych
s anowisk L. ipa ia, akże w miejscach
ela ywnie suchych (Żu awlew i in. 2022a,
S i idenko i Gosik 2025).
Rycina 3. Labidu a ipa ia, A − osobnik do osły, B − osobnik juwenilny ( o . G. Lewek).
Figu e 3. Labidu a ipa ia, A − adul , B − ju enile (pho o by G. Lewek).
~ 41 ~
Lewek G. i in. Labidu a ipa ia w Polsce ISSN 2544-3941
F agmen a Na u ae, ol. 58: 37–41 (2025) 10.5281/zenodo.17640118
W opinii Miłkowskiego (2023) ga unek
en może być wskaźnikiem dob ego
zachowania na u alnych, suchych
i piaszczys ych, a akże piaszczys ych
i mułowych pob zeży zek. Jednak, z uwagi na
niewielką liczbę znanych s anowisk o akim
właśnie cha ak e ze, eza a wymaga
po wie dzenia w badaniach e enowych.
Spoś ód p ezen owanych powyżej
nowych obse wacji ga unku, wy óżnia się
s anowisko w Sławie, gdzie L. ipa ia zos ała
zaobse wowana pod kamieniami
w p zydomowym og ódku. S anowisko o
oddalone jes o ok. 0,5 km od Jezio a
Sławskiego.
Wciąż słabo poznane, mimo osnącej
liczby publikacji, ozmieszczenie ga unku w
Polsce, zachęca do dalszych badań
aunis ycznych, k ó e pozwolą za ówno lepiej
poznać p e e encje siedliskowe, jak eż
ozmieszczenie L. ipa ia.
Piśmiennic wo
Bazyluk W. 1956. Sko ki – De map e a.
Klucze do oznaczania owadów Polski, cz. XII,
Wa szawa: 16 ss.
Bazyluk W. 1976. Sko ki - De map e a.
Ka alog Fauny Polski. PWN, Wa szawa,
XVII, 3: 1–19.
Kohno K, Takeda M., Hamamu a T.
2007. Insec icide suscep ibili y o a gene alis
p eda o Labidu a ipa ia (De map e a:
Labidu idae). Applied En omology and
Zoology, 42(3): 501–505.
Liana A. 2002. O hop e a – P os osk zydłe i
inne owady o op e oidalne, W: Z.
Głowaciński [ ed.], Cze wona lis a zwie zą
ginących i zag ożonych w Polsce. ss. 115–121.
Ins y u Och ony P zy ody PAN, K aków.
Miłkowski M. 2023. Nowe s anowiska
Labidu a ipa ia (Pallas, 1773) (De map e a:
Labidu idae) w okolicach Radomia.
Wiadomości En omologiczne, 42(online 15N):
34–35.
S i idenko G., Gosik R. 2025. Nowe
s anowiska obcężnicy nadb zeżnej, Labidu a
ipa ia (Pallas, 1773) (De map e a:
Labidu idae) na Wyżynie Lubelskiej.
Wiadomości En omologiczne, 44(online 1N):
1–3.
Tyka ski P. 2010. Cy owa we sja
egionalizacji aunis ycznej Polski wg KFP.
h p://baza.biomap.pl/pl/main/ ools#k ainy_k
p (dos ęp: 24.04.2025).
Żu awlew P., G obelny S., B odacki
M., Wendzonka J. 2022a. G asshoppe s
and c icke s (O hop e a), ea wigs
(De map e a) and cock oaches (Bla odea) o
he Bo y Tucholskie Na ional Pa k (Poland).
F agmen a Faunis ica, 65(1): 25–34.
Żu awlew P., G obelny S.,
O zechowski R., Radzikowski P.,
Ru kowski T. 2022b. New da a on he
dis ibu ion o cock oaches (Bla odea) and
ea wigs (De map e a) in Poland. F agmen a
Faunis ica, 65(1): 11–24.
Żu awlew P., O zechowski R.,
G obelny S., B odacki M., Ku e a M.,
Radzikowski P., Czyżewski S. 2025.
P os osk zydłe (O hop e a) Polski;
h ps://o hop e a.en omo.pl (dos ęp:
24.04.2025).
O zymano ( ecei ed): 17.09.2025
Zaakcep owano (accep ed): 03.10.2025
