INTERNATIONAL CONFERENCE ON
MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION
Volume 02, Issue 10, 2025
23 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION uni e salpublishings.com
POLIPOZLI RINOSINUSITDA EPITELIAL QAYTA TUZILISHNING
MORFOLOGIK BELGILARINI TAHLIL QILISH
Kenjaye Yodgo Mama qulo ich
Te miz iq isodiyo a se is uni e si e i Tibbiyo akul e i ka a o‘qi u chisi
Maxamadiye a Sa a a Ahmado na
Te miz iq isodiyo a se is uni e si e i Tibbiyo akul e i, Da olash ishi yo‘nalishi
alabasi
Anno a siya:Ushbu maqolada polipozli inosinusi da epi elial qay a uzilish
ja ayonining mo ologik asosla i, yuqo i na as yo‘lla i epi eliyidagi s uk u a iy
o‘zga ishla , ula ni yuzaga kel i u chi pa ogen omilla a pa ologik ja ayonning
shakllanish bosqichla i ilmiy jiha dan ahlil qilinadi. Kel i ilgan ma e ialla da bu un a
pa anazal sinusla ning no mal ana omiyasi, espi a o epi eliyning gis ologik
xususiya la i, sinusla d enaj izimi, shilliq qa a qon a’mino i, shuningdek, polipoz,
sinusi a inosinusi ushunchala ining o‘za o a qla i ba a sil bayon e ilgan. Tadqiqo
polipozli inosinusi ning e iologiyasi, klinik belgila i, aso a la i a zamona iy
diagnos ika usulla iga doi ilmiy dalilla asosida amalga oshi ilgan. Maqola
O‘zbekis on ibbiy adabiyo la idagi mo ologik a klinik yondashu la asosida
yozilgan.
Kali so‘zla : polipozli inosinusi , epi elial emodeling, bu un bo‘shlig‘i, sinusla ,
espi a o epi eliy, gis ologiya, e iologiya, yallig‘lanish, diagnos ika.
ПОЛИПОЗНЫЙ РИНОСИНУСИТ: АНАЛИЗ МОРФОЛОГИЧЕСКИХ
ОСОБЕННОСТЕЙ ЭПИТЕЛИАЛЬНОЙ РЕМОДЕЛИРОВКИ
Кенжаев Ёдгор Маматкулович
Старший преподаватель медицинского факультета Термезского университета
экономики и сервиса
Махамадиева Сарвара Аҳмадовна
Студентка направления «Лечебное дело», Медицинский факультет Термезского
университета экономики и сервиса
Аннотация:В статье изложены морфологические основы эпителиальной
ремоделировки при полипозном риносинусите, структурные изменения
эпителия верхних дыхательных путей, механизмы их формирования и
патогенные факторы, вызывающие патологический процесс. Представлены
данные о нормальной анатомии носовой полости и околоносовых пазух,
гистологическом строении дыхательного эпителия, особенностях
INTERNATIONAL CONFERENCE ON
MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION
Volume 02, Issue 10, 2025
24 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION uni e salpublishings.com
кровоснабжения и различиях между полипозом, синуситом и риносинуситом.
Подробно рассмотрены этиология, клинические проявления, осложнения и
современные методы диагностики. Работа опирается на научные источники
современной узбекской медицинской литературы.
Ключевые слова: полипозный риносинусит, ремоделировка эпителия, носовая
полость, околоносовые пазухи, эпителий, гистология, воспаление, диагностика.
MORPHOLOGICAL FEATURES OF EPITHELIAL REMODELING IN
POLYPOUS RHINOSINUSITIS
Kenjaye Yodgo Mama qulo ich
Senio Lec u e , Facul y o Medicine Te miz Uni e si y o Economics and Se ice
Muhammadiye a Sa a a Ahmado na
Gene al Medicine s uden , Facul y o Medicine, Te miz Uni e si y o Economics and
Se ice
Abs ac :This a icle analyzes he mo phological basis o epi helial emodeling in
polyposis hinosinusi is, add essing s uc u al changes in he uppe ai way epi helium,
mechanisms igge ing hese al e a ions, and pa hogenic ac o s shaping he disease
p og ession. De ailed desc ip ions o he ana omy o he nasal ca i y, pa anasal sinuses,
his ological a chi ec u e o he espi a o y epi helium, and ascula ea u es a e
p o ided. De ini ions o polyposis, sinusi is, and hinosinusi is a e cla i ied. E iology,
clinical mani es a ions, complica ions, and mode n diagnos ic me hods a e discussed
based on scien i ic da a de i ed om Uzbek medical li e a u e.
Keywo ds: polyposis hinosinusi is, epi helial emodeling, nasal ca i y, pa anasal
sinuses, espi a o y epi helium, his ology, in lamma ion, diagnos ics.
Ki ish (In oduc ion)Polipozli inosinusi yuqo i na as yoʻlla ining eng koʻp
uch aydigan su unkali kasallikla idan bi i boʻlib, bu un bo‘shlig‘i a pa anazal sinusla
epi eliyida chuqu mo ologik o‘zga ishla ning shakllanishi bilan kechadi. Ushbu
kasallikning i ojlanish ja ayonida epi elial qay a uzilish ( emodeling) ma kaziy oʻ in
u adi. Bu ja ayon na aqa shilliq qa a ning uzilmasiga, balki sinusla ning d enaj
izimi, ha oning e kin o‘ ishi, muko silia kli ens mexanizmla iga ham jiddiy a’si
koʻ sa adi. Rinosinusi ning polipoz shaklida epi eliyda s uk u a iy buzilishla ,
me aplaziya, gʻoble hujay ala ining ko‘payishi, s oma o‘qimala idagi yallig‘lanish
in il a siyasi kasallikning klinik manza asini og‘i lash i adi. Shu bois polipozli
INTERNATIONAL CONFERENCE ON
MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION
Volume 02, Issue 10, 2025
25 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION uni e salpublishings.com
inosinusi da sodi boʻladigan epi elial qay a uzilishning mohiya ini chuqu o‘ ganish
uning pa ogenezini ushunishda muhim ilmiy-amaliy ahamiya ga ega.
Masala a uning dolza bligi
Rinosinusi ning polipoz shakli bu un dunyo bo‘yicha aholi o asida keng a qalgan
bo‘lib, na as olish si a ini pasay i u chi, hid bilish unksiyasini buzu chi, uyquning
si a i a umumiy hayo aoliya iga salbiy a’si ko‘ sa u chi kasallik si a ida
dolza bdi . Jahon sog‘liqni saqlash ashkilo i ma’lumo la iga ko‘ a, inosinusi ning
su unkali shaklla i aholining 10–15 % da uch aydi a ula ning ka a qismi aynan
polipoz inosinusi ga o‘g‘ i keladi. Bu kasallikning da omli kechishi epi elial
ba e ning buzilishi, sinusla d enajining yomonlashishi, bak e ial bio ilmla
shakllanishi, shilliq qa a ning doimiy shishi a yallig‘lanishi bilan izohlanadi.
Polipozli inosinusi o‘z aq ida aniqlanmasa, u na as yo‘lla ining en ilya siya
izimiga jiddiy za a ye kazishi, ikkilamchi in eksiyala ga eshik ochishi a ja ohlik
muolajala ni alab qilishi mumkin. Shu sababli epi elial qay a uzilishning mo ologik
belgila ini e a aniqlash a ula ni ilmiy asosda baholash dolza b masalala dan bi i
hisoblanadi.
Maqsad:Ushbu adqiqo ning maqsadi polipozli inosinusi da epi elial qay a uzilish
ja ayonla ining mo ologik xususiya la ini chuqu ilmiy ahlil qilish, yuqo i na as
yoʻlla i epi eliyida yuzaga keladigan pa ologik o‘zga ishla a ula ning i ojlanish
mexanizmla ini aniqlashdan ibo a . Tadqiqo doi asida epi elial ba e ning buzilishi,
ki pikchali epi eliy unksiyasining susayishi, g‘oble hujay ala ining ko‘payishi,
s omal ib oz a yallig‘lanish in il a siyasi kabi emodeling ja ayonining asosiy
bo‘g‘inla i o‘ ganildi. Shuningdek, polipoz shakllanishiga a’si qilu chi e iologik
omilla alle gik ak o la , in ek siyala , ana omik o ayishla , muko silia kli ensning
buzilishi a bio ilm hosil bo‘lishi kabi ja ayonla ning klinik-mo ologik ahamiya i
INTERNATIONAL CONFERENCE ON
MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION
Volume 02, Issue 10, 2025
26 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION uni e salpublishings.com
baholandi. Tadqiqo ning yakuniy maqsadi epi elial qay a uzilishning kasallik
pa ogenezidagi olini ushun i ib, inosinusi ning polipoz shaklini e a diagnos ika
qilish a sama ali da olash s a egiyala ini shakllan i ish imkoniya la ini aniqlashdi .
Me odla (Me hods)Tadqiqo da omida polipozli inosinusi ning mo ologik
asosla ini baholashda klinik ko‘ ik, inoskopiya, endoskopik ekshi u , kompyu e
omog a iyasi (KT), gis ologik ahlil a labo a o diagnos ika kabi zamona iy
me odla dan oydalanildi. Endoskopik me od yo damida bu un bo‘shlig‘ida
polipla ning joylashu i, ka aligi, soni a shilliq qa a ning hola i kuza ildi. KT
ekshi u i sinusla dagi ha olanayo gan bo‘shliqla , shilliq qa a qalinligi, os eomea al
kompleksdagi o ayishla ni aniqlashga imkon be di. Gis ologik ahlil uchun olingan
polip o‘qimala i mik oskop os ida o‘ ganilib, epi eliyda me aplaziya, g‘oble
hujay ala ining ko‘payishi, s omadagi eozino illa soni, kollagen olala ining zichligi
baholandi. Shuningdek, alle gologik ekshi u la a labo a o ko‘ sa kichla (IgE,
eozino il da ajasi) di e ensial diagnos ikada qo‘llanildi.
Na ijala (Resul s)O‘ kazilgan ekshi u la na ijasida polipozli inosinusi da epi elial
qay a uzilishning bi qa o mo ologik belgila iga aniqlik ki i ildi. Respi a o
epi eliyda ko‘p qa lamli silind simon epi eliydan ko‘p qa lamli yassi epi eliyga
o‘ u chi me aplaziya hola la i kuza ildi. Ki pikchala sonining kamayishi, silind simon
hujay ala ning yo‘qolishi, g‘oble hujay ala sonining sezila li o ishi sinusla d enaj
izimining buzilganidan da ak be di. S oma qa lami mo ologik jiha dan qalinlashgan
bazal memb ana, eozino illa bilan o‘yingan yallig‘lanish in il a i, kollagen
olala ining ko‘payganligi bilan a si landi. Gis ologik ahlil na ijala i polipoz
o‘choqla ida in e s i sial suyuqlikning ko‘pligi, glandulya s uk u ala ning
INTERNATIONAL CONFERENCE ON
MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION
Volume 02, Issue 10, 2025
27 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION uni e salpublishings.com
kengayganligi, ib oblas la aolligining oshganligini ko‘ sa di. Klinik jiha dan
bemo la da bu un bi ishi, giposmiya, bosh og‘ ig‘i, yuz sohasidagi bosimsimon og‘ iq,
mukoz yoki mukopu ulen oqindi kabi belgila aniq qayd e ildi. Endoskopiya a KT
na ijala i bilan gis ologik o‘zga ishla o‘ asida o‘g‘ i mu anosiblik ma judligi
asdiqlandi.
Muhokama (Discussion)Na ijala ahlili polipozli inosinusi ning i ojlanishi epi elial
qay a uzilish mexanizmla iga be osi a bog‘liq ekanini ko‘ sa di. Su unkali
yallig‘lanish epi eliy ba e ining buzilishiga olib keladi, bu esa goble hujay ala
ko‘payishi o qali yuqo i miqdo da shilimshiq ishlab chiqa ilishiga sabab bo‘ladi.
Yallig‘langan epi eliyda d enajning buzilishi bak e ial bio ilm shakllanishi uchun
qulay sha oi ya a adi, bu esa su unkali inosinusi ning da omiyligiga hissa qo‘shadi.
Eozino illa , Th2 si okinla , IgE da ajasining oshishi polipozning alle gik
komponen ini kuchay i adi. Vaskulya o‘zga ishla a s oma qa lami ib ozining
kuchayishi polipla ning mo ologik shakllanishida muhim omil bo‘lib xizma qiladi.
Ushbu adqiqo shuni ko‘ sa adiki, polipozli inosinusi da epi eliy uzilishining chuqu
o‘zga ishla i na aqa mo ologik, balki immunologik ja ayonla ning uz iyligini
a’kidlaydi. Da olashning zamona iy usulla i ko ikos e oidla , biologik p epa a la ,
unksional endoskopik sinus xi u giyasi (FES) aynan shu pa ogen mexanizmla ni
nishonga oladi.
Xulosa (Conclusion)
Polipozli inosinusi yuqo i na as yoʻlla ining su unkali a qay alanishga moyil
kasallikla idan bi i bo‘lib, uning pa ogenezida epi elial qay a uzilish ja ayoni hal
qilu chi ahamiya ga ega. Tadqiqo da omida ma’lum bo‘ldiki, epi elial emodeling
shilliq qa a ning s uk u a iy o‘zga ishla i, ki pikchali epi eliy unksiyasining
buzilishi, g‘oble hujay ala ining ko‘payishi, s omal ib ozning kuchayishi a
eozino illa bilan o‘yingan yallig‘lanish in il a siyasi bilan a si lanadi. Ushbu
ja ayonla sinusla d enajining yomonlashishi, shilliq sek e siyaning o ishi,
muko silia kli ensning pasayishi a polipla ning shakllanishi uchun mo ologik zamin
ya a adi. Klinik ko‘ inishdagi bu un bi ishi, hid bilishning pasayishi, bosh og‘ ig‘i, yuz
sohasidagi bosim a doimiy oqindi kabi simp omla yuqo idagi mo ologik
o‘zga ishla ning amaliy na ijasidi .Olib bo ilgan ahlilla shuni ko‘ sa adiki, polipozli
inosinusi da epi elial qay a uzilish su unkali yallig‘lanishning asosiy oqiba i bo‘lib,
uning e a aniqlanishi kasallikning og‘i lashishining oldini olishda muhim omildi .
Endoskopik ko‘ ik, kompyu e omog a iyasi a gis ologik ahlil polipoz ja ayonining
klinik a mo ologik belgila i o‘ asidagi bog‘liqlikni aniq ko‘ sa adi. Kasallikning
e iologik omilla i alle gik eaksiyala , in ek siya, ana omik cheklo la , bio ilmla —
epi eliyda da omli yallig‘lanish ja ayonini aollash i ib, emodeling ja ayonining
INTERNATIONAL CONFERENCE ON
MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION
Volume 02, Issue 10, 2025
28 INTERNATIONAL CONFERENCE ON MEDICINE, SCIENCE, AND EDUCATION uni e salpublishings.com
uzluksiz da om e ishiga sabab bo‘ladi.Shu asosda xulosa qilish mumkinki, polipozli
inosinusi da epi elial qay a uzilish ja ayonla ini chuqu o‘ ganish kasallikning
pa ogenezini ushunish, sama ali da olash s a egiyala ini ishlab chiqish a uning
qay alash xa ini kamay i ishda asosiy ilmiy-amaliy yo‘nalish hisoblanadi. Zamona iy
da olash usulla i — mahalliy a sis em ko ikos e oidla , an ibak e ial e apiya,
biologik p epa a la hamda unksional endoskopik sinus xi u giyasi — aynan ushbu
pa ologik ja ayonla ni nishonga olgani sababli yuqo i sama ado likka ega. Polipozli
inosinusi da epi elial emodeling ja ayonla ini chuqu o‘ ganish a indi idual
yondashu asosida da olash ejala ini anlash kasallikning klinik nazo a ini sezila li
da ajada yaxshilashi mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Adilo A.A., Xalilo S.K. “O o inola ingologiya asosla i”. – Toshken : TTA
nash iyo i, 2016.
2. Raxmono B.B. “Oliy na as yoʻlla i kasallikla i”. – Toshken : Fan a
exnologiya, 2015.
3. Qodi o M.M., Toi o U.A. “Klinik o o inola ingologiya”. – Toshken : Ibn Sino
nash iyo i, 2018.
4. Abdullaye S., Usmono a M. “Su unkali inosinusi la klinikasi a
diagnos ikasi”. – Toshken ibbiy axbo o ju nali, 2020.
5. Tu suno I. “Bu un a sinusla pa ologiyasi”. – TMA oʻqu qoʻllanma, 2019.
6. O aboye a S. “Bu un shilliq qa a i gis ologiyasi a pa omo ologiyasi”. –
Toshken : OʻzMU nash iyo i, 2017.
7. Ka imo Sh.K. “ORL kasallikla ida diagnos ika a da olash amoyilla i”. –
TashMI, 2021.
