GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
33
DOI: h ps://10.5281/zenodo.17664406
BO‘LAJAK BOSHLANG‘ICH SINF O‘QITUVCHILARINING IJODIY
FAOLIYATINI RIVOJLANTIRISHDA PEDAGOGIC
VA PSIXOLOGIK JARAYONLAR
Mamedo a Max uza E kino na
Ang en Uni e si e i “Pedagogika a psixologiya”
ka ed a o‘qi u chisi
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ining ijodiy aoliya ini
shakllan i ish a i ojlan i ishda pedagogik hamda psixologik ja ayonla ning o‘ ni
yo i iladi. Mualli omonidan ijodiy o‘qi ish usulla ining u la i, ula ning o‘qu
ja ayoniga a’si i, o‘qu chila a o‘qi u chi o‘ asidagi in e ak i munosaba la ni
kuchay i ishdagi oli ahlil qilinadi. Xususan, jamoa iy ish, aqliy hujum, olli o‘yinla ,
dizayn ik lash, SCAMPER modeli, o‘qu sumkasi a muzqaymoq ayoqchala i kabi
zamona iy a’lim s a egiyala i o qali o‘qu chila da ijodiy ik lash, mus aqil qa o
qabul qilish, muammola ni hal qilish a anqidiy yondashu ko‘nikmala ini
shakllan i ish imkoniya la i ko‘ ib chiqiladi. Shuningdek, bolala asa u ining
i ojlanishi, a akku bosqichla i a kogni i aoliya bilan bog‘liq psixologik omilla
ham ahlil qilinadi. Maqolada ijodiy a’lim usulla ining ahamiya i, ula ning
boshlang‘ich sin o‘qu chila ining shaxs si a ida kamol opishidagi o‘ ni asoslab
be ilgan. Tadqiqo na ijala i ijodko , ik laydigan a inno a sion g‘oyala ni ilga i su a
oladigan o‘qi u chila ni ayyo lashda muhim me odologik asos bo‘lib xizma qiladi.
Kali so‘zla : ijodiy aoliya , boshlang‘ich a’lim, pedagogik ja ayon, psixologik
i ojlanish, ijodiy o‘qi ish usulla i, a akku , bolala asa u i, inno a sion a’lim.
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
34
АННОТАЦИЯ
В данной статье рассматриваются педагогические и психологические
процессы, способствующие развитию творческой активности будущих учителей
начальных классов. Особое внимание уделяется инновационным методам
обучения, таким как групповая работа, мозговой штурм, ролевая игра, дизайн-
мышление, модель SCAMPER, «учебные сумки» и интерактивные методы,
включая использование палочек от мороженого. Эти подходы способствуют
активному вовлечению учащихся, развитию их когнитивных способностей,
самостоятельного мышления и навыков решения проблем. В статье также
анализируются этапы формирования детского воображения, креативного и
критического мышления, а также значение творческого воображения в учебном
процессе. Подчеркивается важность формирования у учащихся внутренней
мотивации, эмоционального отклика и познавательного интереса. Полученные
результаты служат методологической основой для подготовки современных,
креативно мыслящих педагогов, способных эффективно организовать
образовательный процесс в начальной школе.
Ключевые слова: творческая активность, начальное образование,
педагогический процесс, психологическое развитие, инновационные методы
обучения, воображение, когнитивные способности, вовлеченность учащихся.
ABSTRACT
This a icle explo es he pedagogical and psychological p ocesses in ol ed in
de eloping he c ea i e ac i i y o u u e p ima y school eache s. I examines a ious
inno a i e eaching me hods—such as collabo a i e lea ning, b ains o ming, ole-
playing, design hinking, he SCAMPER model, lea ning bags, and in e ac i e ools
like ice c eam s icks— ha enhance bo h eache e ec i eness and s uden engagemen .
The s udy highligh s how hese c ea i e app oaches os e cogni i e de elopmen ,
independen hinking, and p oblem-sol ing skills in s uden s. Addi ionally, he
psychological ounda ions o imagina ion, c i ical hinking, and he g adual o ma ion
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
35
o child en’s men al and c ea i e capabili ies a e analyzed. Emphasis is placed on he
impo ance o s imula ing s uden s’ in insic mo i a ion, emo ional engagemen , and
in ellec ual cu iosi y h ough imagina i e eaching s a egies. The esea ch unde sco es
he ole o c ea i e eaching in shaping e lec i e, inno a i e, and u u e- eady
educa o s, p o iding a solid me hodological basis o mode n eache aining
p og ams.
Keywo ds: c ea i e ac i i y, p ima y educa ion, pedagogical p ocess,
psychological de elopmen , inno a i e eaching me hods, imagina ion, cogni i e
skills, s uden engagemen .
Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ining ijodiy aoliya ini shakllan i ish a
i ojlan i ish, hozi gi zamon a’limida muhim ahamiya kasb e adi. Zamona iy
pedagogik ja ayonla o‘qi u chidan na aqa bilim be u chi, balki o‘qu chi shaxsini
i ojlan i u chi, uni e kin ik lashga, mus aqil qa o qabul qilishga o‘ ga u chi, ijodiy
shaxs si a ida shakllan i u chi aoliya ni alab qiladi.
Ijodiy o‘qi ish usulla i o‘qi u chini bi o‘qu chining bezo aligidan,
ikkinchisining uyqusidan, qu uq ma’lumo yoki naza iy da sla da o‘qu chila ni yo
anbehdan qo‘ qib ula ga e gashishga yoki sin ni g‘alayon a a ibsizlikka
o‘ldi ishdan qu qa ib qoladi. Bu o‘qi u chining o‘qi u chilik aoliya ida duch kelishi
mumkin bo‘lgan eng yomon na sa.
Shuning uchun ham olimla a pedagogla ning uzoq izlanishla i a ko‘plab
adqiqo la i na ijasi bo‘lgan hamda o‘qu chining psixologiyasi a xulq-a o ini
ushunishga asoslangan yangi o‘qi ish usulla ini yangilash za u a i ug‘ildi.
O‘qi ishdagi ijodiy usulla ning ko‘pligi u li xil a ian la ni aqdim e gan bo‘lib,
ula o asidan o‘qi u chi o‘z maqsadiga xizma qiladigan a o‘z p edme iga mos
uslubni anlaydi. Ba’zi ijodiy o‘qi ish s a egiyala i o‘qu chila o‘ asidagi
hamko likka bog‘liq bo‘lsa, ba’zila i indi idual maho a ga e’ ibo qa a adi.
Xalqa o mak abla idagi sin la imizda biz ha doim alabaning shaxsiya ini
i ojlan i u chi a uni aql-id okidan oydalanishga, inno a sion yechimla ni opishga
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
36
a uni ijodiy shaxsga aylan i adigan yangi g‘oyala ni ya a ishga undaydigan eng
yaxshi ijodiy o‘qi ish usulla iga amal qilishga in ilamiz.
Ijodiy o‘qi ish usulla i alaba a uning sin doshla i o‘ asidagi, da s da omida
o‘qu chi a o‘qi u chi o‘ asidagi o‘za o munosaba la ni kuchay i ishga yo dam be di,
shuningdek, uni alabla ga ko‘p oq ja ob be adigan a xaba do ligini oshi ishni
ezlash i adigan usul bo‘yicha ko‘p oq ishlashga undadi.
Ushbu na ijaga e ishish uchun ijodiy o‘qi ish s a egiyala i o‘qu chila ni,
ula ning o‘za o a’si ini a o‘qu chi da sdan nimani o‘ ganishi mumkinligini da sning
asosiy yo‘nalishiga aylan i di.
Talabaning ma’lumo hajmini oshi ishga in iladigan an’ana iy usulla dan a qli
o‘la oq, o‘qi u chi a’lim ja ayonining diqqa ma kazida bo‘ladi.
Ijodiy a’lim be ishning 7 a eng yaxshi usuli ma jud bo‘lib:
Ijodiy o‘qi ish o‘qu chila ni oddiy azi ala ni, masalan, adqiqo olib bo ish
uchun ishchi gu uh uzish yoki o‘qi u chi alab qilgan maxsus sha la o qali mu akkab
muammola ni qo‘yish a ula ga mos yechim opish kabi mu akkab azi ala ni
baja ishda hamko lik qilishga majbu qiladi.
Ijodiy a’lim usulla idan oydalanish muammoni hal qilish uchun a azla ni
ya a ishga yo dam be adi. Quyida 7 a eng yaxshi ijodiy o‘qi ish usulla i kel i ilgan:
Bu alabala ni munoza ala ga, muammola ni hal qilishga a boshqa a’lim
aziya la iga jalb qilishga hissa qo‘shadi:
1 - jamoa iy ish.
Bu usulning oydasi alabala ni ik almashish a boshqala ning ik ini hu ma
qilish a qabul qilishni o‘ ga ishda, shuningdek, ula ni oddiy yoki mu akkab
muammola ning eng yaxshi yechimla ini opishga a ula bo‘yicha eng o‘g‘ i qa o
qabul qilishga o‘ ga ishdadi .
Bu usul o‘qu chila ni bi necha kichik gu uhla ga bo‘lish, so‘ng a ula ga
gu uhla ning hamko lik qilish a o‘za o ma’lumo almashish asosida hal qilish uchun
opshi iqla ni be ishni o‘z ichiga oladi.
2- Aqliy hujum.
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
37
Ushbu ijodiy o‘qi ish usuli o‘qu chining aolligini oshi ishga yo dam be adi,
boshqa odamla ning ma’lumo la i, aj ibasi a ik lash a zidan oydalanishga yo dam
be adi a boshqala ning ik ini hu ma qilish a qabul qilishga o‘ ga adi, shuningdek,
muammola ni hal qilishda ijodiy yechimla ni ishlab chiqishda oydali usuldi .
Aqliy hujumda asosiy maqsad a akku ni ag‘ba lan i ishdan ibo a bo‘lib,
muammo aniq belgilab qo‘yiladi, amal qilishi ke ak bo‘lgan me’yo la aniqlanadi.
So‘ng a o‘qi u chi o‘qu chila dan hech qanday g‘oyani anqid qilmasdan,
baholamasdan o‘z ik la ini bildi ishni so‘ aydi. Shunday qilib, g‘oyala o‘x o siz,
hammasi bo‘sh bo‘lguncha sanab o‘ ishda da om e adi.
Shundan so‘ng na ba dagi bosqich boshlanadi, ya’ni alabala akli qilingan
g‘oyala ni egallab olishla i a ula ni yangi g‘oyala ya a ish uchun i ojlan i ishla i,
ba cha qaydla ni olish uchun shaxs ayinlanishi ke akligini a’kidlab o‘ ishla i ke ak.
So‘ng a “aqliy hujum” sessiyasi ugagandan so‘ng, g‘oyala o‘ ganiladi a baholanadi.
3 - Rol o‘ynash.
Rolli o‘ynash usuli o‘qu chining bi o hola bilan bog‘liq bo‘lgan o‘ziga xos
xa ak e ini o‘z zimmasiga olishi a unda sodi bo‘layo gan oqeala ni kuza ishiga
asoslanadi, shunda u bu ishni shu shaxs nuq ai naza idan o‘ gana oladi.
Amaliyo ning bunday u i alabala da qiziqish uyg‘o adi, shuning uchun ula ga
ha aka qilish is agini yoqadigan olla be ilishi ke ak; ula o‘zla i his qiladigan
xa ak e ni anlaydila a buning o‘ niga ula o‘ylashla i mumkin.
Rolla ni aqsimlagandan so‘ng, ushbu olla haqida bi qa o aniq a aniq
ma’lumo la aqdim e iladi. Talabala buni ishonch bilan baja ishla i uchun, so‘ng a
ma’lumo ni ahlil qilish a muhokama qilish uchun bi oz aq aj a ish za u .
4- Dizayn ik lash.
Ijodiy o‘qi ishning bu usuli muammola yechimini opish, hamko likka e ishish,
o‘qu chila da ijodko likni ag‘ba lan i ishga asoslangan.
Dizayn ik lash - bu chiziqli bo‘lmagan ja ayon bo‘lib, 5 bosqichdan ibo a ,
da sla a oydalanadigan mashg‘ulo la ga mu o iq a ibga solinadi.
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
38
Bu esla mala ni o‘plash, ula ni yozish, sino dan o‘ kazish a yechimla ni
baholashga ayanadi.
O‘ylab ko‘ ing: ik ingizni ishla ing a yangi ijodiy g‘oyala ni o‘ylab oping.
Aniqlash: muammola ni bilish, ula ga ashhis qo‘yish a ula ni hal qilish
imkoniya la ini o‘ ganish.
Empa iya qiling: his- uyg‘ula ingizni i ojlan i ing a yechim nimani alab
qilishini biling.
Yozing: O‘zingizning loyihangiz bo‘yicha namuna iy yechimla ; iloji bo icha
ko‘p oq g‘oyala ni o‘ ganish.
5- O‘qu sumkasi.
Ushbu u dagi usul o‘qu chila ning indi idual imkoniya la i a a qla ini hisobga
oladi a ula da o‘z-o‘ziga ishonish g‘oyasini mus ahkamlaydi, alabala ga aqdim
e ilgan sumkada ula haqida o‘liq ma’lumo ni o‘z ichiga olgan o‘qu ma e ialla i,
ula ning a kibiy qismla i a ula e ishadigan maqsadla .
U da sdan oldin a keyin baholash es la ini o‘ kazishga asoslanadi, u o‘qu
das u ida yo dam be adigan bi nech a a’lim usulla ini o‘z ichiga olganligini hisobga
olinmaydi.
6- Scampe modeli.
SCAMPER modeli ijodko lik a aqliy hujum qobiliya ini o‘plash uchun
qo‘llaniladigan eng yaxshi usulla dan bi i bo‘lib, muammola ni hal qilish a o‘siqla ni
yengish uchun ishla iladi.
U muammoni o‘ ganishni qo‘llab-qu a laydigan sa olla o‘yxa idan
oydalanishga asoslangan. O‘ylash uchun yangi g‘oyala a yechimla ni ya a ish
uchun quyidagi sa olla ma jud:
Almash i ish: nimani almash i a olish mumkin?
Qo‘shimcha: Muammoni hal qilish uchun nimani bi lash i a olaish mumkin?
Moslashu : Muammoni hal qilish uchun nimani o‘zga i ish a oydalanish
mumkin?
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
39
Tah i lash, kich ay i ish yoki ka alash i ish: Elemen ni ah i lay olasizmi? Nima
qo‘shishingiz mumkin? Va nimani olib ashlashingiz mumkin?
Qay a oydalanish: Buyumni qanday qilib boshqacha yo‘l bilan yoki boshqa
maqsadda ishla ishingiz mumkin?
Olib ashlash: nimadan qu ulish mumkin?
Qay a a ibga solish: nimani boshqa yo‘l bilan o‘zga i ishingiz mumkin?
Bu usul o‘qu chila ni egishli yechimla ya a ish haqida ik yu i ishga bog‘liq.
Usul muayyan muammoga oid ha aka la o‘yxa ini aqdim e ishda amalga oshi iladi,
ula o qali yangi g‘oyala ya a iladi.
7- Muzqaymoq ayoqchala i.
O‘qi ishda ijodiy ik lash s a egiyasining bu usuli o‘qu chila ni
hayajonlan i ishga, diqqa ni jamlash da ajasini oshi ishga a ula ni o‘ ganishga
undashga yo dam be adi.
Bu usul o‘qi u chi o‘z o‘qu chila ining ismla ini muzqaymoq ayoqchala iga
yozib, so‘ng ula ni qu iga solib qo‘yish o qali amalga oshi iladi. Keyin u da s
da omida ayoqla dan bi ini o ib oladi a ayoqchada ismi ko‘ sa ilgan o‘qu chiga
sa olga ja ob be ish yoki muayyan azi ani baja ishni opshi adi.
Ijodiy o‘qi ish usulla idan oydalanishning a zallikla i bu an’ana iy usulla dan
oydalanish eski gan a ze ika li bo‘lib qolgan, ayniqsa as i la , o ushla a
ideoklipla bolala imizning hayo iga ki ib, mak ab da sla ida e’ ibo be ish uchun
mo i a siyani yo‘qo gan. Ma’lumo uchun ijodiy a jozibali osi ala ni opish ke ak a
a zandla imizning qalbi a ongiga ki ish uchun oyda be adi.
Ijodiy usulla o‘qu chila ni izlanishga a ula ning ongini i ojlan i u chi yangi
osi ala ni kash e ishga undaydi. Bu alabala ga ez o‘ ganish a muammola ni hal
qilish ko‘nikmala ini oshi ish imkoniya ini be adi. Boshqala bilan qanday muloqo
qilish a hamko lik qilishni, aq ni boshqa ishni a o‘z azi ala ini bi inchi o‘ inga
qo‘yishni o‘ ga adi. Talabala ning ma’lumo olish ja ayonini silliq a soddalash i adi
a ula ga asosla ni ezda o‘ ganish imkonini be adi.
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
40
Bu sizga o‘qu chila ning ushunishini ekshi ishga, ula nima bilan
ku ashayo ganini aniqlashga a egishli yechimla ni opishga yo dam be adi.
O‘qu chila ning o‘z-o‘zini baholashini yaxshilaydi, chunki ula o‘ ganganla ini
ushunadila a shu bilan nima e ishmayo ganini bilishadi. Ijodiy usulla sin ni
aollash i adi, uni yanada qiziqa li qiladi a o‘qu chila ni ko‘p oq muloqo qilishga
undaydi.
Yuqo idagila dan shuni bilamizki, o‘qu chila qalbida o‘ ganishga ish iyoq a
meh uyg‘o adigan, o‘ ganganla ini ze ika li a qu uq da sla dan yi oq, sodda a
za qli id ok e ish imkonini be adigan ijodiy o‘qi ish usulla idan oydalanish muhim
ahamiya ga ega.
Shuning uchun bu usulla xalqa o ko ej mak abla ida qabul qilingan. Ze o, biz
o‘qu chila qalbida bilimga muhabba uyg‘usini uyg‘o adigan, ula ning kelajakda
ka a ahamiya ga ega inson bo‘lib ye ishishiga yo‘l ochib be adigan qulay o‘qu
muhi ini ya a ishga as oydil in ilamiz.
Bolala ijodiyo ini o‘ ganish ijodiy ik lashni i ojlan i ishning kamida uch a
bosqichini aniqlashga imkon be adi: izual-sama ali, sabab a indika i .
Ko‘ inadigan ish haqida o‘ylash e a yoshda ishlashdan yo dam be adi. Sama ali
izual ik lashni i ojlan i ish ja ayonida bola ob’ek ni na aqa uning ashqi
xususiya la ini, balki muammoni hal qilish uchun za u bo‘lgan na sala ni a qlash
qobiliya ini i ojlan i adi. Bu qobiliya hayo da omida i ojlanadi a ha qanday
mu akkab muammola ni hal qilish uchun mu laqo za u di .
Bolala da sabab a akku ining i ojlanishi o‘z ha aka la ining oqiba la ini
anglashdan boshlanadi. Yoshga e gan bolada 4-5 yoshda kogni i qiziqishla alohida
ob’ek la , ula ning nomla i a xususiya la idan hodisala o‘ asidagi munosaba la a
aloqala ga o‘ adi. Ula na aqa na sala ga, balki ula bilan bo‘lgan ha aka la ga,
odamla a na sala ning o‘za o a’si iga, sabab a oqiba la ning munosaba la iga
e’ ibo be ishni boshlaydila . Bi inchidan, bolala eal ob’ek la bo‘yicha ha aka la ni
ejalash i ishni ling is ik ma e ial bilan: so‘z, bayono , ma n bilan o‘ ganadila .
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
41
Re ak siya yoshi, ahamiya i o‘zga ishi bilan ik lash i ojlanishining bunday
u la i boshlang‘ich mak ab a’limi da ida ham i ojlanishda da om e adi. Bundan
ashqa i, bolala ning kogni i aolligini o‘ ganish shuni ko‘ sa adiki, boshlang‘ich
mak abning ohi iga kelib adqiqo aolligi oshadi.
Fik lash bosqichidagi bolala ning adqiqo aoliya i ikki a xususiya bilan
a si lanadi: aqliy aoliya ning mus aqilligini i ojlan i ish a anqidiy ik lashni
i ojlan i ishdan ibo a .
Mus aqillik u ayli bola o‘z a akku ini nazo a qilishni o‘ ganadi, adqiqo
maqsadla ini belgilash, sabab-oqiba munosaba la i gipo ezala ini ilga i su ish a unga
ma’lum bo‘lgan ak la ni akli qilingan a azla nuq ai naza idan ko‘ ib chiqiladi.
Tanqidiy ik lash ja ayonida bolala ning o‘z aoliya iga a boshqala ning aoliya iga
abia a jamiya qonunla i hamda qoidala i nuq ai naza idan baho be ishda namoyon
bo‘ladi.
Bolala o‘sib ulg‘ayganla ida, hodisaning yagona sababini aniqlab bo‘lmaydigan
juda ko‘p hola la ga duch kelishganligi sababli, bu holla da sabab-oqiba asosla i e a li
bo‘lmaydi. Vaziya ni das labki baholash a oqeala i ojiga sezila li a’si
ko‘ sa adigan ko‘plab a ian la a ko‘plab ak la o asidan anlash ke ak. Bunday
holda, anlo “qidi u maydonini o ay i ish”, uni yanada ixcham a anlab olish
imkonini be u chi bi qa o mezonla asosida amalga oshi iladi. Tanlangan qidi u
mezonla i asosida mu akkab a shubhali aziya la ni hal qilishga imkon be adigan
ik lash e is ik deb a aladi bu axminan 12-14 yoshdan ibo a di . Shunday qilib,
bolaning ha qanday azi aga ijodiy yondashishini i ojlan i a ekan, a akku ning
ba cha u la ini bosqichma-bosqich shakllan i ib, unga ik laydigan a ijodiy shaxs
si a ida o‘sish imkoniya ini be ish mumkin.
Boshlang‘ich mak ab yoshida bolani a biyalashning eng muhim sha la idan bi i
ijodiy asa u di . Ha qanday o‘qu p edme ini xayolning aol aoliya isiz, da slikda
nima yozilganligini, o‘qi u chi ay ganla ini asa u qila olmasdan, as i iy as i la
bilan ishlay olmasdan u ib, haqiqiy o‘zlash i ish mumkin emas. Boshlang‘ich mak ab
yoshida asa u ni i ojlan i ish ja ayonida oldindan id ok e ilgan na sala ni namoyish
