GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
119
DOI: h ps://10.5281/zenodo.17664950
AMIR TEMURNING ANQARA JANGI: SHARQ VA G‘ARB GEOSIYOSIY
MUVOZANATINI BELGILAGAN BUYUK TO‘QNASHUV
Abdu ahmono Husniddin Fu qa jon o‘g‘li
Fa g‘ona Da la Uni e si e i ha biy a’lim akul e i ku san i
G‘o u o Shah iyo Xusniddino ich
Fa g‘ona Da la Uni e si e i ha biy a’lim akul e i ku san i
Usmono Abdu ahmonbek Elyo jon o‘g‘li
Fa g‘ona Da la Uni e si e i ha biy a’lim akul e i ku san i
ANNOTATSIYA
Ushbu maqolada ami emu ning anqa a jangi: sha q a g‘a b geosiyosiy
mu ozana ini belgilagan buyuk o‘qnashu xaqida qisqa yo i ilgan. Ushbu maqola
Oliy a O‘ a maxsus a’lim muassasala i alabala iga Ami Temu ha biy san’a si la i
bilan yaqindan anishish uchun mo‘ljallangan.
Kali so‘zla : Ami Temu , Ha biy san’a , Yaqin Sha q a Kichik Osiyo, Anqa a,
A. Aliye , A nold Toynbee, Sul on Boyazid.
АННОТАЦИЯ
В данной статье кратко освещается Анкарская битва Амира Темура —
великое столкновение, определившее геополитическое равновесие Востока и
Запада. Статья предназначена для студентов высших и средних специальных
учебных заведений, желающих ближе познакомиться с секретами военного
искусства Амира Темура.
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
120
Ключевые слова: Амир Темур, военное искусство, Ближний Восток и
Малая Азия, Анкара, А. Алиев, Арнольд Тойнби, султан Баязид.
Ki ish
XIV as oxi i – XV as boshla ida dunyo siyosiy xa i asida ub o‘zga ishla yuz
be ayo gan edi. Shu ja ayonda buyuk sa ka da, da la a bobi a s a eg — Ami Temu
(1336–1405) o‘zining ha biy iq ido i a siyosiy maho a i bilan jahon a ixida o‘chmas
iz qoldi di. 1402-yilda sodi bo‘lgan Anqa a jangi na aqa ikki qud a li da la —
Temu iyla sal ana i a Usmonli u k sul onligi o‘ asidagi jang bo‘lib, balki Sha q a
G‘a b o‘ asidagi siyosiy mu ozana ni ubdan o‘zga i gan a ixiy bu ilish nuq asi
si a ida a ixda qoldi.
F ansuz a ixchisi René G ousse bu jangni “Sha qdagi eng dahsha li s a egik
o‘qnashu ” deb a agan a “Aga Temu Anqa ada g‘alaba qilmaganida, Ye opaning
siyosiy xa i asi mu laqo boshqacha bo‘la di” degan.
1. Jangning sababla i a siyosiy zamin
Anqa a jangi ildizla i Temu a Usmonli sul oni Boyazid I Yildi im o‘ asidagi
aqoba ga bo ib aqaladi. Temu Yaqin Sha q a Kichik Osiyo beklikla ida inchlikni
a’minlash, ula ni yagona siyosiy a ibga kel i ishni maqsad qilgan edi. Boyazid esa
ez su ’a la bilan o‘z da la ini kengay i ayo gan, ha o Vizan iya impe iyasiga ham
xa solayo gan edi.
Rus sha qshunosi V.V. Ba old bu hola ni shunday izohlaydi:
“Temu ning Boyazidga qa shi yu ishi diniy yoki shaxsiy ado a emas, balki
musulmon Sha qidagi kuchla mu ozana ini saqlashga qa a ilgan siyosiy za u a edi.”
Shuningdek, a ixchi Sha a iddin Ali Yazdiy o‘zining “Za a noma” asa ida
yozadi:
“Sul on Boyazid o‘zining g‘u u i bilan qud a li lashka uzgan edi, ammo u
Temu dek aql a adbi egasiga qa shi chiqqanini anglamadi.”
2. Jangning bo ishi a Temu s a egiyasi
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
121
1402-yil 20-iyulda Anqa a yaqinidagi Chubuk dash ida jang boshlandi. Temu
qo‘shini axminan 140 ming kishi, Boyazid lashka i esa 120 ming a o ida edi. Temu
jangni o‘ziga xos s a egik uslubda — “uch qano izimi” asosida ashkil e di: ma kaziy
qo‘shin, o‘ng a chap qano la , hamda zaxi a o liqla i.
Temu jang oldidan dushman qo‘shinini su manbala idan uzib, ha biy mane
bilan ula ni holdan oydi di. Boyazid qo‘shinida ichki bo‘linishla ham bo edi:
Anadolu beylikla i a u kman lashka la i Temu omoniga o‘ ib ke di.
Ingliz a ixchisi A nold Toynbee bu haqida shunday yozadi:
“Anqa adagi Temu ning g‘alabasi — bu kuch emas, balki a akku g‘alabasi edi.
U jangda o‘ylo chi s a eg si a ida o‘z da ining ba cha sa ka dala idan us un u di.”
Na ijada Temu qo‘shini dushmanni bu unlay o -mo kel i di, Sul on Boyazid
asi olindi. Bu oqea Ye opada ka a aks-sado be di — Temu nomi “Sha qning
dahosi” si a ida dilla ni zab e di.
3. Jangning na ijala i a a ixiy ahamiya i
Anqa a jangidan so‘ng Usmonli da la i ichida “Fe e da i” boshlandi —
Boyazidning o‘g‘illa i ax uchun ku ashdi, da la aq incha pa okanda bo‘ldi. Shu
o ada Vizan iya impe iyasi yana kuch o‘pladi, Ye opada esa Usmonlila ning bosqini
aq incha o‘x a ildi.
O‘zbekis onlik a ixchi A. Aliye bu ja ayonni quyidagicha baholaydi:
“Ami Temu Anqa a jangida o‘zining siyosiy maqsadini aniq belgilagan edi —
bu Islom olamidagi kuchla mu ozana ini iklash a beklikla ni adola li boshqa u
os ida bi lash i ish edi.”
Temu ning bu g‘alabasi Yaqin Sha qdagi siyosiy aziya ni aq incha
ba qa o lash i di. U Is anbulni egallashni maqsad qilmagan — buning o‘ niga u o‘z
missiyasini baja ilgan deb bildi a Sama qandga qay di.
4. Ta ixiy manbala a ilmiy bahola
Anqa a jangi haqida ko‘plab a ixchila yozgan. Quyida ula ning ay im ik la i
kel i iladi:
GOLDEN BRAIN ISSN: 2181-4120 VOLUME 3 | ISSUE 17 | 2025
Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal No embe , 2025
122
- Sha a iddin Ali Yazdiy: “Temu ning ha bi yu ishi ilohiy hikma a siyosiy
aqlning uyg‘unligidan dalola be adi.”
- René G ousse : “Temu Ye opaning janubiy chega ala ini himoya qilib,
bilmasdan Ye opa a ixini ham o‘zga i di.”
- V.V. Ba old: “Temu bilan Boyazid o‘ asidagi o‘qnashu – ikki u kiy dunyo
yo‘nalishining o‘qnashu i edi: bi i Sha qona a ib, ikkinchisi G‘a bona ekspansiya
yo‘li.”
- A nold Toynbee: “Temu da Aleksand , Chingizxon a Napoleonning ha biy
aql-id oki bi lashgan.”
Xulosa
Anqa a jangi – bu a ixiy oqea emas, bi da ning geosiyosiy bu ilishi. Ami
Temu bu jang o qali o‘z da ining eng nu uzli siyosiy kuchi si a ida namoyon bo‘ldi.
Uning s a egik a akku i, diploma ik mu ozana i a adola ga asoslangan yondashu i
bugungi kunda ham da la boshqa u i, ha biy san’a a global siyosa uchun ib a
manbaidi .
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Sha a iddin Ali Yazdiy. Za a noma. – Toshken : Fan nash iyo i, 1996.
2. Ba old V.V. Sochineniya po is o ii S edney Azii. – Mosk a, 1963.
3. Aliye A. Ami Temu a uning da i. – Toshken : O‘zbekis on, 2002.
4. Toynbee A. A S udy o His o y. – London: Ox o d Uni e si y P ess, 1947.
5. G ousse R. L’Empi e des s eppes: A ila, Gengis-Khan, Tame lan. – Pa is, 1939.
6. Ross E. Tame lane and he O oman Empi e. – Camb idge Uni e si y P ess, 1987.
