150
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDAGI MA’LUMOTLARNI
VIZUALLASHTIRISH VA TAHLIL QILISH USULLARI
Tu aye Shamshod Fax iddin o‘g‘li
Osiyo xalqa o uni e si e i magis an i,
E-mail: [email p o ec ed]
Raxma ullaye Kamol Ne’ma ulla o‘g‘li
Xalqa o inno a sion uni e si e i “Aniq anla , ye kadas i a kommunal xo‘jaligi” ka ed asi
o‘qi u chisi,
E-mail: [email p o ec ed]
E kino a Loba Hamza qizi
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Aniq anla , ye kadas i a kommunal xo‘jaligi” ka ed asi
o‘qi u chisi,
E-mail: [email p o ec ed]
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665301
Anno asiya: Ushbu maqolada sun’iy in ellek (AI) exnologiyala idan oydalanib
ma’lumo la ni izuallash i ish a ahlil qilishning bazi bi zamona iy usulla i o‘ ganilgan. Hozi gi
kunda u li sohala da - iq isodiyo , a’lim, sog‘liqni saqlash a sanoa kabi yo‘nalishla da ka a
hajmdagi ma’lumo la ni qay a ishlash a ula ni inson uchun qulay izual shaklda i odalash
za u iya i o ib bo moqda. An’ana iy izuallash i ish osi ala i esa bu ja ayonla da o‘liq
sama ado likni a’minlay olmaydi. Shu sababli, sun’iy in ellek (AI) asosida a oma ik ahlil,
naqshla ni aniqlash a ma’lumo la ni izual ko‘ inishda as i lash exnologiyala i alohida
ahamiya kasb e moqda.
Tadqiqo da ney on a moqla (Neu al Ne wo ks), klas e lash (Clus e ing) kabi
algo i mla dan oydalanish imkoniya la i ahlil qilinadi. Shuningdek, Tableau AI, Powe BI
Copilo , Google Da a S udio a Py hon Plo ly kabi osi ala yo damida ma’lumo la ni izual ahlil
qilishning a zallik omonla i ko‘ sa ib be ildi.
Kali soʻzla : sun’iy in ellek , ma’lumo la ni ahlil qilish, izuallash i ish, ney on a moq,
aqamli exnologiya.
Ki ish
So‘nggi yilla da aqamli iq isodiyo ning jadal i ojlanishi na ijasida
ko xonala , ashkilo la a ilmiy muassasala da juda ka a hajmdagi ma’lumo la
shakllanmoqda. Ushbu ma’lumo la dan sama ali oydalanish, ula ni mazmunan
ushunish hamda boshqa u qa o la ini qabul qilishda qo‘llash zamona iy axbo o
exnologiyala ining eng muhim azi ala idan bi iga aylandi. Ayniqsa, sun’iy in ellek
(AI) exnologiyala i ma’lumo la ni chuqu ahlil qilish, mu akkab qonuniya la ni
aniqlash hamda ja ayonla ni a oma lash i ishda keng qo‘llanilib, an’ana iy ahlil
usulla iga nisba an ezko a aniq na ijala be ishi bilan aj alib u adi [2].
151
Ma’lumo la ni izuallash i ish esa AI ahlil na ijala ini qulay, ushuna li a
in e ak i ko‘ inishda aqdim e ish o qali oydalanu chiga qa o qabul qilishni
yengillash i adi. Bu ja ayon mu akkab s a is ik na ijala , model p ognozla i a ahlil
ko‘ sa kichla ini g a ik, diag amma, xa i a yoki in e ak i dashboa d ko‘ inishida
i odalashga imkon be adi. Ayni pay da AI asosidagi izuallash i ish osi ala i klassik
g a ikla dan a qli a ishda kon eks ual, moslashu chan a eal aq ejimidagi ahlil
imkoniya la ini aqdim e moqda [1].
Sun’iy in ellek asosidagi ma’lumo la ni izuallash i ish a ahlil qilish
usulla ining ahamiya i shundaki, ula ka a hajmdagi ma’lumo la o‘plamida yashi in
bo‘lgan endensiyala ni aniqlash, anomaliyala ni opish, p ognoz modella i
na ijala ini baholash hamda boshqa u izimla i sama ado ligini oshi ish imkonini
be adi. Bugungi kunda iq isodiyo , sog‘liqni saqlash, a’lim, sanoa a moliya
sek o la ida ushbu usulla ning qo‘llanilishi s a egik qa o la si a ini yanada
yaxshilamoqda.
Mazku ezisda sun’iy in ellek asosida ma’lumo la ni izuallash i ish a
ahlil qilishning naza iy asosla i, qo‘llaniladigan algo i mla , zamona iy osi ala
hamda amaliy misolla o qali ula ning sama ado ligi yo i iladi. Shuningdek, ushbu
yondashu la ning a zallikla i, cheklo la i a is iqboldagi i ojlanish yo‘nalishla i
ahlil qilinadi.
Asosiy qism
Hozi gi da da inson aoliya ining ba cha sohala ida - iq isodiyo , a’lim,
sog‘liqni saqlash, ishlab chiqa ish a boshqa u izimla ida - ka a hajmdagi
ma’lumo la oqimi shakllanmoqda. Ushbu ma’lumo la dan sama ali oydalanish,
ula ni ahlil qilish a inson uchun qulay shaklda aqdim e ish masalasi zamona iy an
a exnologiyala ning asosiy yo‘nalishiga aylanmoqda. Shu ja ayonda sun’iy in ellek
(AI) exnologiyala i yo damida ma’lumo la ni izuallash i ish a ahlil qilish eng
muhim azi ala dan bi i si a ida qa almoqda.
[1] An’ana iy ma’lumo la ni izuallash i ish osi ala i, masalan, oddiy
g a ikla , jad al yoki diag ammala , ko‘p o‘lcho li a mu akkab uzilishga ega
ma’lumo la ni o‘liq ahlil qilish imkonini be maydi. Shu sababli, AI algo i mla i
asosida a oma ik ahlil, naqshla ni aniqlash, o‘zga ishla ni p ognozlash a izual
i odalash exnologiyala i jadal i ojlanmoqda. Ushbu exnologiyala o qali
oydalanu chi ka a hajmdagi ma’lumo la dan ez a aniq xulosala chiqa ishi, qa o
qabul qilish ja ayonini op imallash i ishi mumkin.
Shunday qilib, AI asosidagi ma’lumo la ni izuallash i ish na aqa ahlil
ja ayonini a oma lash i adi, balki inson a akku ini qo‘llab-qu a lo chi in ellek ual
152
qa o qabul qilish izimla ini ya a ishga zamin ya a ib be adi. Mazku ma zuning
dolza bligi - sun’iy in ellek exnologiyala idan oydalangan holda ma’lumo la ni
qay a ishlash a ula ni sama ali izual ko‘ inishda i odalash o qali iq isodiy, ilmiy a
ij imoiy sohala da inno a sion yechimla ishlab chiqish imkoniya la ini be ishidadi .
AI asosidagi ma’lumo la ni izuallash i ish izimla i oydalanu chiga ka a
hajmdagi ma’lumo la ni sama ali ahlil qilish imkonini be adi [1]. Sun’iy in ellek
algo i mla i ma’lumo la dagi yashi in bog‘liqlikla ni aniqlaydi, ula ni klas e la ga
aj a adi a o‘zga ishla ni a oma ik a ishda izual shaklda aks e i adi. Bu ja ayonda
Py hon das u lash ili asosida ishlab chiqilgan Plo ly, Ma plo lib, Seabo n kabi
ku ubxonala muhim ol o‘ynaydi. Shuningdek, Tableau AI a Powe BI Copilo kabi
izual anali ik pla o mala i oydalanu chila ga AI yo damida in e ak i g a ikla ,
endensiyala a p ognozla ni ko‘ sa adi.
AI asosidagi izuallash i ishning asosiy us unligi - bu ma’lumo la o asidagi
mu akkab bog‘liqlikla ni inson uchun ushuna li a zda i odalashidi . Bunday
yondashu iq isodiy ahlil, moliya iy moni o ing, ishlab chiqa ish ja ayonla ini
op imallash i ish a a’lim sohala ida keng qo‘llanilmoqda hamda oydalanu chila ga
ko‘plab qulaylikla ya a ib be ayo ganini ko‘ ishimiz mumkin.
Tadqiqo na ijala iga ko‘ a, AI exnologiyala i asosida qu ilgan izual ahlil izimla i
an’ana iy s a is ik ahlilga nisba an ez oq, aniq oq a oydalanu chiga yo‘nal i ilgan
na ijala ni be adi.
Na ijada, AI asosidagi izuallash i ish exnologiyala i ma’lumo la o asidagi
yashi in bog‘liqlikla ni aniqlash, qa o qabul qilish ja ayonini ezlash i ish a ahlil
si a ini oshi ishda sama ali yechim ekanligi asoslab be ildi. Mazku adqiqo
na ijala i aqamli iq isodiyo da, boshqa u izimla ida hamda a’lim sohasida qo‘llash
uchun amaliy ahamiya ga ega [3].
Xulosa
AI asosidagi ma’lumo la ni izuallash i ish a ahlil qilish exnologiyala i
zamona iy axbo o jamiya ida ma’lumo la ni qay a ishlash si a ini yangi bosqichga
olib chiqmoqda. Ushbu yondashu yo damida oydalanu chila ka a hajmdagi
mu akkab ma’lumo la ni oson ushunishla i, ula asosida ezko qa o la qabul
qilishla i mumkin. Tadqiqo na ijala i shuni ko‘ sa adiki, sun’iy in ellek algo i mla i
bilan bi lash i ilgan izuallash i ish izimla i iq isodiy, ilmiy a boshqa u sohala ida
ma’lumo la ni ahlil qilishning inno a sion osi asi si a ida muhim ahamiya kasb
e adi [2].
153
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Sokolo , V. ( ah .). Ma ema ik modellash i ish: naza iya a amaliyo . – Toshken : O‘zbekis on
Milliy uni e si e i nash iyo i, 2018.- 45 b.
2. Xolma o R. Raqamli iq isodiyo a sun’iy in ellek asosla i. - Toshken : Inno a siya
nash iyo i, 2022.-150 b.
3. Islomo B. Iq isodiy ma’lumo la ni ahlil qilish a p ognozlash usulla i. - Toshken :
O‘zbekis on iq isodiyo uni e si e i nash iyo i, 2021.-60-180 b.
4. Ka imo A., Tu suno D. Sun’iy in ellek a iq isodiy ahlil: amaliy misolla . - Toshken : Ilmiy
nash iyo , 2019.-130 b.
