251
NаКМЦ ИШЛАБ ЧИҚАРИШ ТЕХНОЛОГИЯСИНИ ЎЗЛАШТИРИШ ВА
УННИНГ ЭКОЛОГИК ТАЪСИРИНИ ГЕОАХБОРОТ ТИЗИМЛАРИ
АСОСИДА МОНИТОРИНГ ҚИЛИШНИНГ КОНЦЕПТУАЛ АСОСЛАРИ
Жовлиев Сарвар Мустафо ўғли
Қарши давлат техника университети ўқитувчиси
E-mail: jo liye 19sa a [email p o ec ed]
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665631
Аннотация: Ушбу илмий ишнинг мақсади қоғоз-целлюлоза, нефт ва газ саноати учун
муҳим буғлантирувчи модда – Натрий-КарбоксиМетилЦеллюлоза (NаКМЦ) ишлаб
чиқаришининг экологик жиҳатдан барқарор ва ресурслар сақланадigan технологиясини
ишлаб чиқиш, шунингдек, унинг атроф-муҳитга таъсирини замонавий геоахборот
технологиялари асосида мониторинг қилишнинг рақамли тизимини яратишнинг назарий
ижтимоий асосларини ишлаб чиқишдан иборат.
Калит сўзлар: NаКМЦ, барқарор технология, атроф-муҳит мониторинги,
геоахборот тизимлари (ГАТ), Geog aphic In o ma ion Sys ems (GIS), рақамли платформа,
яшил кимё, қоғоз саноати, нефт-газ саноати.
Аннотация: Целью данной научной работы является разработка экологически
устойчивой и ресурсосберегающей технологии производства важного связующего вещества
для целлюлозно-бумажной, нефтяной и газовой промышленности –
Карбоксиметилцеллюлозы натрия (NaКМЦ), а также разработка концептуально-
теоретических основ создания цифровой системы мониторинга ее воздействия на
окружающую среду на базе современных геоинформационных технологий.
Ключевые слова: NaКМЦ, устойчивая технология, мониторинг окружающей среды,
геоинформационные системы (ГИС), Geog aphic In o ma ion Sys ems (GIS), цифровая
платформа, зеленая химия, целлюлозно-бумажная промышленность, нефтегазовая
промышленность.
Abs ac : The pu pose o his scien i ic wo k is o de elop an en i onmen ally sus ainable
and esou ce-e icien echnology o p oducing Sodium Ca boxyme hyl Cellulose (Na-CMC) – an
impo an binding agen o he pulp and pape , oil, and gas indus ies – as well as o es ablish he
concep ual and heo e ical ounda ions o c ea ing a digi al sys em o moni o i s en i onmen al
impac using mode n geoin o ma ion echnologies.
Keywo ds: Na-CMC, sus ainable echnology, en i onmen al moni o ing, geoin o ma ion
sys ems (GIS), Geog aphic In o ma ion Sys ems (GIS), digi al pla o m, g een chemis y, pulp and
pape indus y, oil and gas indus y.
Президентимизнинг 2018 йил 25 октябрдаги “Ўзбекистон Республикасида
кимё саноатини жадал ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида” ПҚ-3983
сон, ҳамда мазкур фаолиятга тегишли бошқа меъёрий-ҳуқуқий хужжатларда
белгиланган вазифаларни амалга оширишда ушбу тадқиқот натижалари муаян
даражада хизмат қилади. Мазкур тадқиқот республика фан ва технологиялар
ривожланишининг VII. «Кимёвий технологиялар ва нанотехнологиялар»
устувор йўналишига мувофиқ бажарилган.
252
Тадқиқотнинг амалий натижалари қуйидагилардан иборат:
Целлюлоза олиш учун павловниядархтининг иккиламчи маҳсулотлари,
жумладан пайраҳалари фракцияларга ажратилган ва жараённи математик
моделлаштириш асосида целлюлоза ажратиб олиш учун реагентлар сарфининг
миқдори аниқланган;
қоғоз ва қоғоз маҳсулотлари, ҳамда нефт ва газ саноати учун стбилловчи
реогент – NaКМЦ нинг олиниш бочқичларини ўзлаштирилган;
қоғоз ва қоғоз маҳсулотлари, ҳамда нефт ва газ саноати учун стбилловчи
реогент – NaКМЦ нинг олиниш бочқичларини ўзлаштирилган, маҳаллий
павловния дарахти целлюлозасидан олинган қоғоз намуналарининг ишлаб
чиқилган рецептуралари бўйича физик-кимёвий ҳамда механик-структуравий
хоссалари ўрганилган. ХУЛОСА
1-Қоғоз ва қоғоз маҳсулотлари учун кимёвий органик реогент – NaКМЦ
нинг олиниш бочқичларини ўзлаштирилди;
2-Целлюлоза эфирини олиш жараёни тадқиқоти даврида турли
факторларнинг унинг сифат кўрсаткичларига таъсири ўрганилди;
3-Қоғоз ва қоғоз маҳсулотлари ишлаб чиқаришда кенг қўлланиладиган
NaКМЦ нинг физик-кимёвий ҳамда механик-структуравий хоссалари
ўрганилди. 1-жадвал
Na- КМЦ 75В (Карбоксиметилцеллюлоза)
Маҳсулот кўрсаткичлари: Клей Na-КМЦ 75/400, 75 ГОСТ бўйича , ТУ: ТУ 2231-034-
07507908-2001, ТУ 6-55-40-90:
Таркиби, физик – кимёвий хоссалари:
Кўрсаткичлари
ТУ 6-55-40-90
Ташқи кўриниши:
Майда кукунсимон, толалардан таркиб
топган оқ ва қаймоқ кўринишгачан
Таркибидаги намлик даражаси, %
15, кўп эмас
Асосий модда миқдори, %
45, кам эмас
Карбоксил группалари билан ўрин алмашиш
даражаси
65-85 оралиғида
Полимерланиш даражаси
400, кам эмас
Маҳсулотнинг сувда эрувчанлиги, %
98, кам эмас
Водород кўрсаткичи, рН 1,5% сувли
эритмадаги,
8-11
253
Foydalanilgan aдабиётлар:
1. Коржавов М. Ж. Проблемы классической физики конца XIX века. Возникновение
квантовой теории // "ENGLAND" MODERN PSYCHOLOGY AND PEDAGOGY:
PROBLEMS AND SOLUTION. – 2023. – Т. 10. – №. 1.
2. Ko ja o M.J. KVANT FIZIKASIDA DETERMINIZM TAMOILINI RAD ETISH //Resul s
o Na ional Scien i ic Resea ch In e na ional Jou nal. – 2022. – Т. 1. – №. 8. – С. 220-229.
3. Tu suno Q.Sh., Eshmi zaye a M. A., Qo ja o M. J. Ques ions o he Me hodology o
Knowledge in Tex books Physics o he New Gene a ion //In e na ional Jou nal o La es
Resea ch in Humani ies and Social Science (IJLRHSS). – 2021. – Т. 3. – С. 18-22.
4. Jo lie ich K.M. Some Me hodological Me hods O Sol ing Issues F om Quan um Physics
//Texas Jou nal o Mul idisciplina y S udies. – 2022. – Т. 5. – С. 188-192.
5. Jo liye S.M. (2022). MAHSULOT SIFATINI BOSHQARISH VA TAXLIL QILISH
STATISTIK USULLARINING YETTI INSTRUMENT USULLARI // EURASIAN
JOURNAL OF ACADEMIC RESEARCH, 2(6), 41–45.
6. Jo liye S.M. (2022). TEXNIKA OLIY O'QUV YURTLARI TA'LIMIDA KEYS
TEXNOLOGIYASIDAN FOYDALANISH // EURASIAN JOURNAL OF ACADEMIC
RESEARCH, 2(5), 791–794
7. Тураев З.Б., Юсупов Р.Э., Эшонқулов М.Н., Жовлиев С.М., Алмарданов Х.А., Хатамов
И.А. Применение солнечных концентраторов для приема альтернативного топлива через
устройство гелиопиролиза //UNIVERSUM: ТЕХНИЧЕСКИЕ НАУКИ. – 2021, Март. –№.
3(84). С. 8-11.
8. Zho lie S.M. Special y o echnological p ocesses and p oduc ion au oma ion – p o ession o
he XⅪ cen u y // Resea chJe Jou nal o Analysis and In en ions. –2021, May. –T.2. №.05. –
С. 15-19.
9. Raximo A.X., Jo liye S.M. Xolbu aye a X.E. RADIO MONITORING AND
RECOGNITION OF RADIO EMISSIONS RADIO ELECTRONIC EQUIPMENT //
In e na ional Jou nal Fo Inno a i e Enginee ing and Managemen Resea ch. –2021, Ap il. –
T.10. №.4. –С. 506-507.
10. Mallaye A.R., Sha ipo G.Q., Sodiko A.R., Zho lie S.M. Ma hema ical modeling o
dynamics o ma ion o hyd a es a pipeline na u al gas anspo // In e na ional Jou nal Fo
Inno a i e Enginee ing and Managemen Resea ch. –2021, Ap il. –T.10. №.4. –С. 31-35.
11. Jo liye S.M. TURLI TIZIMDAGI O ‘LCHASH ASBOBLARNI TEKSHIRISH VA
XATOLIKLARINI ANIQLASH //Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences. – 2023. – Т. 2.
– №. 11. – С. 283-290.
12. Jo liye S.M. O‘LCHASH NATIJALARINI QAYTA ISHLASH //Educa ional Resea ch in
Uni e sal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 11. – С. 264-269.
13. Жовлиев С.М. ЕСТЕСТВЕННЫЕ ПРЕДЕЛЫ ИЗМЕРЕНИЙ. ЗАКОН ГЕЙЗЕНБЕРГА
//Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 5. – С. 655-660.
14. No boye O.N., Jo liye S.M. MATLAB DASTURINIG SIMULINK PAKITIDAN
FOYDALANIB KONTUR TOKINI IMITATSION MODELLASHTIRISH VA
OPTIMALLASHTIRISH //Educa ional Resea ch in Uni e sal Sciences. – 2023. – Т. 2. – №. 5.
– С. 870-881.
15. No boye O.N., Jo liye S.M. DONNI MAYDALASH TEXNOLOGIK JARAYONINI
AVTOMATLASHTIRISH TAVSIFI VA TAHLILI //Inno a ions in Technology and Science
Educa ion. – 2023. – Т. 2. – №. 7. – С. 615-626.
16. JOVLIYEV S.M. QURILISHDA SIFAT NAZORATINI TASHKIL ETISH VA QURILISH
MAHSULOTLARINING SIFATIGA TA’SIR QILUVCHI OMILLAR // ИНТЕРНАУКА
Учредители: Общество с ограниченной ответственностью" Интернаука". – С. 5-7.