287
TA’LIMDA RAQAMLI AXBOROT TEXNOLOGIYALARDAN
FOYDALANISHNING DOLZARB JIHATLARI
Ochilo Akmal Esh emi o ich
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Pedagogika” ka ed asi mudi i, do sen
Ochilo a M.D.
Xalqa o inno a sion uni e si e i, “Pedagogika” yo‘nalishi 2-ku s magis an i
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665711
Anno a siya. XXI as da aʼlim landsha i aqamli axbo o exnologiyala ining paydo
boʻlishi bilan ubdan oʻzga di. Boshlang‘ich mak abla dan o ib uni e si e la gacha aqamli
exnologiyala o‘qi ish, o‘ ganish a adqiqo qilishning aj almas osi ala iga aylandi. Bu
exnologiyala ning a’limdagi ahamiya ini o iqcha baholab bo‘lmaydi, chunki ula an’ana iy
pedagogik usulla ni inqilob qiladi, bilim olish imkoniya la ini kengay i adi a alabala ni ez
i ojlanayo gan aqamli dunyoga ayyo laydi. Ushbu maqola ma ni o qali a’lim izimida axbo o
kommunika siya osi ala ining adbiq e ilishi, umumjahon s anda la ini qo‘llash a oydalanish
imkoniya la i hamda uning yu uqla i haqida e’ i o e iladi.
Kali so‘zla : aqamli exnologiya, da s, in e ne , a'lim izimi, hemis izimi, in o ma ika,
sma doskala , axbo o sa odxonligi, IT ma kazla i, online, o line a’lim, aqamlash i ish.
Abs ac . In he 21s cen u y, he educa ional landscape has changed adically wi h he
ad en o digi al in o ma ion echnologies. F om elemen a y schools o uni e si ies, digi al
echnologies ha e become indispensable ools o eaching, lea ning, and esea ch. The impo ance
o hese echnologies in educa ion canno be o e s a ed, as hey e olu ionize adi ional pedagogic
me hods, expand lea ning oppo uni ies, and p epa e s uden s o he apidly e ol ing digi al
wo ld. Th ough he ex o his a icle, he applica ion o in o ma ion communica ion ools in he
educa ional sys em, he possibili ies o applying and using uni e sal s anda ds, and i s
achie emen s a e acknowledged.
Key wo ds: digi al echnology, lesson, in e ne , educa ional sys em, hemis sys em,
in o ma ics, sma boa ds, in o ma ion li e acy, IT cen e s, online, o line educa ion, digi iza ion.
Zamona iy exnologiyala ning i ojlanish hola i bi inchi na ba da jamiya ning
in ellek ual salohiya iga, ya’ni a’lim sohasining i ojlanishiga bog‘liq. Ta’lim
mazmuni a si a masalala i us u o yo‘nalish si a ida qa almoqda. Dunyoning
i ojlangan a i ojlanayo gan mamlaka la ida a’limni axbo o lash i ishga alohida
e’ ibo qa a ilmoqda. Ta’limni i ojlan i ish, uning sama ado ligini oshi ish yo‘lla i
qa almoqda, a’limda yangi axbo o exnologiyala ini jo iy e ishga alohida e’ ibo
qa a ilgan.
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i omonidan 2019-yilning ma oyida
besh a muhim ashabbus ilga i su ildi.
Bu – yoshla ni madaniya , san’a a spo ga keng jalb e ish, ula da zamona iy
axbo o exnologiyala idan o‘g‘ i oydalanish ko‘nikmasini shakllan i ish,
288
ki obxonlik madaniya ini yuksal i ish, xo in-qizla bandligini a’minlash azi ala ini
o‘z ichiga oladi. Besh ashabbusning uchinchi ashabbusi doi asida amalga
oshi ilayo gan bi qancha sama ali ishla , yosh a lodning kompu e bilimla ini,
in ellek ual salohiya ini oshi ishda juda muhim o‘l u moqda. Ta’limda aqamli
axbo o shunday shakillanmoqdaki, unda bugungi yoshla eski ma’lumo la ni a
qo‘llanmala o‘ ganib, shunchaki yodlab olish bilan cheklanib qolmay, o‘zi mus aqil
a zda yangi bilimla ni qidi ish, olgan malumo la idan xulosala chiqa ish
imkoniya la idan oydalanib kelishmoqda.
Axbo o exnologiyala i bu uchun ka a imkoniya a qiziqishla eshigini
ochmoqda. Shu bois, mamlaka imizda na aqa oliy a’lim, balki umum a’lim
maskanla ida ham bugun axbo o -in o ma ika exnologiyala iga e’ ibo kuchayib,
chuqu lash i ib o‘qi ish maqsadida ix isoslash i ilgan mak abla bosqichma- bosqich
yo‘lga qo‘yilmoqda.
Raqamli exnologiya xo‘jalik yu i ishning bi zamona iy shakli bo‘lib, unda
ishlab chiqa ish a boshqa ishning asosiy ak o i si a ida aqamli ko‘ inishdagi ka a
ma’lumo la majmui a ula ni qay a ishlash ja ayoni xizma qiladi. Bu i ual
dunyodan eal dunyoga obyek la ni qo‘shish imkonini be u chi o‘ldi ilgan eallik
exnologiyasi hisoblanadi.
Raqamli axbo o exnologiyala ini a’lim ja ayonida jo iy e ilishi bi
qancha a zallikla ni ya a adi:
• Is algan yo‘nalishla dan is algan aq ida a’lim olish imkoniya i;
• Ta’lim izimi yangi bosqichga ko‘ a iladi;
• Ye yuzida in e ne bo‘ylab axbo o olish a undan oydalanish
imkoniya i shakllanadi;
• Vaq a mablag‘ keskin ejaladi;
• Foydali ish izlash a opish imkoniya i ya a iladi.
O‘qu ja ayonla ida “axbo o sa odxonligi” yuqo i bo‘lgan o‘qu chila ni
bilimla ini o‘zlash i ishla i, ma’lumo qidi ish a opishla i, o‘qu ja ayonla ida
qo‘llashda hech qanday qiyinchilikga duch kelmaydi. Shu sababli axbo o
exnologiyala ini i ojlan i ish jamg‘a masi a IT ma kaz mablag‘la i omonidan
axbo o exnologiyala i a in o ma ika ani o‘qi u chila ining bi necha yuzlab
na a iga ag‘ba lan i ishla yo‘lga qo‘yilmoqda. Mamlaka imiz zamona iy a’lim
izimiga o‘ ishi a dunyo s anda la idan oydalanishi bugungi kunda a’limda duch
kelya gan muammola ni ba a a e moqda a yangicha yondashu la ga yo‘l
ochmoqda. Xozi gi kunga kelib Oliy a’limda “Hemis” izimi jo iy e ilib, bu
alabala ni ha qanday sha oi da ham maso a iy (online) yoki an’ana iy (o line)
289
o‘qish imkoniya ini ya a ib, p o esso , o‘qi u chila uchun ham ancha qulaylikla
ya a ib, qog‘ozbozlikni kamay i di. Ba cha da la a’lim da gohla ida jumladan
noda la a’lim da gohla idaham Hemis izimi qadama-qadam yo‘lga qo‘yilmoqda
“Raqamli O‘zbekis on-2030” das u ini ishlab chiqish ja ayoni qizg‘in da om
e moqda. Raqamli uni e si e la ko‘pay i ish maqsadida bi qancha che el
uni e si e la i bilan sha nomala uzilib, hamko lik ishla i olib bo ilmoqdi. Bunda
ij imoiy himoyaga muh oj aholi qa lami a ayolla uchun ishidan aj almagan xolda
qo‘shimcha a’lim olish imkoniya la i ya a ildi.
Haqiqa dan ham aqamli iq isodiyo ni i ojlan i ish aqamli exnologiyala dan
sama ali a unimli oydalanishni alab e adi. Raqamli exnologiyala dan sama ali
oydalanish uchun bunday exnologiyala bo asida mu axassis kad la dan kuchli
bilim a aj ibala ga ega bo'lishni aqoza e adi. Sohala a o za u bo'lgan ye uk
mu axassis kad la a'lim da gohla ida ayyo lanadi. Shunday ekan, a'lim izimiga
aqamli exnologiyala ni jo iy e ish, biz ko'zlayo gan maqsadla imizni o'yobga
chiqa ishning za u iy omili bo'lib xizma qiladi. Mamlaka imizni yuksal i ishga
qa a ilga ushbu maqsadla imizni naza da u ib, a'lim izimining ba cha
yo'nalishla iga aqamli exnologiyala ni jo iy e ishga qa a ilgan aoliya ni yanada
akomillash i ishda da la omonidan quyidagi:bi inchidan, mamlaka imizda In e ne
ezligini yanada oshi ish a aloqa si a ini yuqo i da ajaga ko' a ish, bi so'z bilan
ay ganda, In e ne ij imoiy a mog'i omonidan ko' sa ilayo gan xizma la ning yuqo i
da ajada a'minlanganligi; ikkinchidan, aqamli exnologiyala a a'lim
exnologiyala i hamda IT-sohasi o' asida mus ahkam in eg a siyasini a'minlash, bu
bo ada pedagog kad la ning kasbiy maho a ini uzluksiz i ojlan i ib bo ishga
qa a ilgan aoliya ni yanada akomillash i ish maqsadida qo'shimcha sha -
sha oi la ni ya a ish; uchinchidan, IT-sohasi a aqamli exnologiyala ning ahamiya i
a oydali jiha la i hamda ula dan oydalanish a ibla ini mujassamlash i u chi
ma zula ga oid ma' uza yoki semina da sla i uchun mo'ljallangan in e aol -
mul imediali aqdimo la ni ya a ish bo'yicha o'qi u chila ning malakasini oshi ishga
qa a ilgan ku sla ni mun azam ashkil e ish kabi azi ala ni mu a aqiya li hal
e mog'i lozim. Shundagina, biz a'lim izimiga aqamli exnologiyala ni jo iy e ish a
ula dan oydalanish hamda amaliyo da qo'llash o qali yoshla ga bugungi kun alabla i
da ajasida bilim be ishga e ishishimiz mumkin.
Maso a iy a’limni ashkillash a uni boshqa ish maqsadida Muhammad al-
Xo azmiy nomidagi Toshken axbo o exnologiyala i uni e si e ida maso a iy
a’limni jo iy e ish konsepsiyasini ishlab chiqilgan. Tizim o qali alabala ning da sda
o‘liq qa nashishi, ma zu ma e ialla ni aqdim e ishi, o‘qu opshi iqla i, im ihon a
290
hisobo la ni maso a iy axbo o exnologiyala osi ala i o qali amalga oshi ish
imkoniya la i ma jud. Ushbu izmga 2021-2022 o‘qu yilda axbo o
exnologiyala ini i ojlan i ish maqsadida bi nech a anla kesmida jami 320 a
ideoda slikla as i ga olinib, ula o‘zbek a us illa ida izimga joylab aj ibadan
o‘ kazilgan. Shu bilan bi ga, Janubiy Ko eyaning In il izimini ham a’lim izimiga
yo‘nal i ish uchun ula ning aj ibala i o‘ ganildi a bi qancha ma kazla da ula
sino dan ham o‘ kaziladi. Hozi gi kunda In o ma ika a Axbo o Texnologiyala i
sohasi bo‘yicha yiliga o‘ acha besh mingdan o iq kad la ye ishib chiqmoqda,
ula ning 70% ga yaqini Muhammad al-Xo azmiy nomidagi Toshken axbo o
exnologiyala i uni e si e iga o‘g‘ i kelmoqda. Bugunga kelib IT yo‘nalishla ida
www.uzbekcode s.uz po ali o qali “bi million das u chi»loyihasi doi asida a’lim
olayo ganla 200 mingdan oshdi.
O‘qu da goxla idagi kompu e sin la ining uzilishi, zamona iy a qulay
jihozla , zamon alabla iga mos kompuy e , sma doskala , bi qancha panella bilan
jihozlanganligi a’lim olish uchun yana bi -bo undo chi zamin ya a adi. Shu sababli
aksa ya alabala an’ana iy a’limdan ko‘ a ko‘p oq axbo o kommunika siyala iga
asoslangan inno a sion a’limni a zal ko‘ ishmoqda a bu mamlaka imizda che el
s anda la idan yanada keng oq oydalanish alabini qo‘ymoqda.
Xulosa qilib shuni ay ish mumkinki - maso a iy o‘qi ish bugungi kunda
na aqa o‘qu maskanla i uchun za u , balki bugungi kundagi globaliza siyalash
ja ayonida ka a-ka a ko xonala ga, muassasala ga o‘z mu axassisla ini qay a
ayyo lashda, ula ning bilim da ajala ini a ko‘nikmala ini yuqo i da ajada ushlab
u ishda muhim o‘ in u adi. Yuqo ida akidlaganimizdek, ilga i a’lim ka a hajmli
ma uza ki obla i o qali o‘ ganilgan bo‘lsa, u o‘z na ba ida, a’lim si a i a ezligining
uncha yuqo i bo‘lmasligiga sabab bo‘lgan edi. Hozi da esa a’lim sama ado ligini
oshi ish maqsadida a’limni aqamlash i ish bo asida ba cha ke akli ishla olib
bo ilmoqda. Aholining ba cha qa lamla ini bilim olishdagi ix iyo iy alabla ini
qondi ish mumkin bo‘ladi. Bilimla ni o‘z aq ida keng aholiga a qa ish imkoni
ma jud.
Ushbu pla o mala dan o‘qu chi a o‘qi u chi bi -bi idan maso a bilan
aj algan bo‘lsa ham doimiy muloqo saqlanib qoladi.
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Aska o a, S. M. (2023). Bu unjahon in e ne a mogʻidan maqsadli oydalanish a yosh a lodda
ne ike ushunchasini i ojlan i ish. O‘zbekis onda anla a o inno a siyala a ilmiy adqiqo la
ju nali, 2(16), 170-172.
2. Sul aniyazo ich, Y. M., & Muhammadalie na, A. S. (2022). Cu en s a e o use o in o ma ion
esou ces o he in e ne in he epublic o uzbekis an. Galaxy In e na ional In e disciplina y
Resea ch Jou nal, 10(3), 169-175.
291
3. Ayupo R. H., Bol aboye a G. R. Raqamli iq isodiyo asosla i. Da slik- Toshken , 2020. 575 p.
(Узбек. яз.)
4. Козлов Р. С., Козлова Н. Ш. Цифровые технологии в образовании // Вестн. Майкопского
гос. технол. ун-та. 2019. № 1. С. 31-35.
5. Аскарова Ш. Принципы эффективности информационной безопасности // Экономика
и
социум.
2021.
№4-1
(83).
URL:
