302
IQTIDORLI O‘QUVCHILARNI TARBIYALASH VA
RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK METODIKASINI
TAKOMILLASHTIRISH
Eshqobilo Shaxboz Xay ulla o‘g‘li
Xalqa o Inno a sion Uni e si e i, o‘qi u chi
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17665769
Anno a siya Ushbu maqolada iq ido li o‘qu chila ni aniqlash, a biyalash a ula ga
indi idual yondashu asosida i ojlan i ishning zamona iy pedagogik me odla i yo i ilgan.
Tadqiqo da iq ido li bolala bilan ishlashda qo‘llaniladigan inno a sion exnologiyala
sama ado ligi ahlil qilinadi. Shuningdek, o‘qu chila ning ijodiy ik lashini i ojlan i ishga xizma
qilu chi me odik yondashu la o‘ ganilgan. Maqola na ijala i iq ido li o‘qu chila bilan ishlash
ja ayonini akomillash i ish bo‘yicha amaliy a siyala ni o‘z ichiga oladi.
Tayanch so‘zla : Iq ido li o‘qu chi, di e ensial a’lim, pedagogik me odika, k ea i
ik lash, inno a sion exnologiyala , shaxsiy i ojlanish, a’lim ja ayoni, me odologiya.
Ki ish. Iq ido li o‘qu chila jamiya ning eng muhim in ellek ual esu si
hisoblanadi. Ula ning qobiliya la ini e a aniqlash a i ojlan i ish da la ning ilmiy,
exnologik a ij imoiy a aqqiyo ida muhim o‘ in u adi. Shu bois a’lim izimida
iq ido li yoshla bilan ishlash, ula ga indi idual yondashu asosida sha oi ya a ish,
a’lim ja ayonini zamona iy me odla bilan boyi ish us u o azi ala dan bi i si a ida
qa almoqda.
Dunyo aj ibasi shuni ko‘ sa adiki, iq ido li o‘qu chila uchun sama ali
me odik yondashu la qo‘llanilganda, ula ning ijodiy ik lash, muammola ni hal e ish
a mus aqil a’lim olish ko‘nikmala i sezila li da ajada i ojlanadi. Shuning uchun
ham pedagogik me odikani akomillash i ish, o‘qu ja ayonini indi idual a
kompe ensiyaga yo‘nal i ilgan a zda ashkil e ish zamona iy a’lim izimining
muhim azi asiga aylanmoqda.
Asosiy qism. J.Renzulli omonidan akli e ilgan “Uch omil modeli”da iq ido li
o‘qu chila ni aniqlashda yuqo i in ellek ual salohiya , ijodiy qobiliya a mo i a siya
bi galikda baholanishi qayd e ilgan. Renzulli iq ido li bolala bilan ishlash ja ayonida
ula ga keng imkoniya la ya a ish a mu akkab opshi iqla be ish za u ligini
a’kidlaydi.
B.Bloomning aksonomiyasi esa o‘qu chila ning bilish aoliya ini bosqichma-
bosqich i ojlan i ish za u ligini ko‘ sa adi. Taksonomiya asosida iq ido li
o‘qu chila ga yuqo i da ajadagi ahlil, sin ez a baholash ko‘nikmala ini
shakllan i u chi opshi iqla ni ishlab chiqish mumkin.
303
Na ija a muhokama. Iq ido li o‘qu chila ni i ojlan i ishda di e ensial
a’lim me odikasi eng sama ali yondashu la dan bi i hisoblanadi. Tadqiqo
ja ayonida ula ning indi idual i ojlanish dinamikasi chuqu ahlil qilinib, u li
psixologik eh iyojla a qiziqishla ga ega ekanlikla i aniqlandi.
Muammoli a’lim exnologiyasi o‘qu chila da mus aqil ik lash a ilmiy
izlanish ko‘nikmala ini i ojlan i adi. O‘qu chi da s ja ayonida ayyo bilimni emas,
balki bilimni izlash a xulosa chiqa ishni o‘ ganadi.
Loyiha me odikasi iq ido li o‘qu chila kompe ensiyala ini i ojlan i ib, ula da
jamoada ishlash, ma’lumo izlash, aqdimo ayyo lash kabi ko‘nikmala ni
shakllan i adi.
AKT osi ala i - i ual labo a o iyala , mul imedia esu sla i, sun’iy
in ellek ga asoslangan es izimla i - o‘qu chila ning bilim olish ja ayonini sama ali
ashkil e ishga xizma qiladi.
Tadqiqo da omida iq ido li o‘qu chila bilan ishlashda psixologik qo‘llab-
qu a lashning ham muhimligi qayd e ildi. Ula ko‘pincha yuqo i alabchanlik a
emo sional yuklama bilan duch kelishla i mumkin.
In eg allashgan pedagogik izim - di e ensial a’lim, loyiha me odikasi, AKT
osi ala i a psixologik yo damning uyg‘unlashu i - iq ido li o‘qu chila ning ha
omonlama i ojlanishini a’minlaydi.
Xulosa. Tadqiqo shuni ko‘ sa adiki, iq ido li o‘qu chila bilan ishlashning
zamona iy me odikasini akomillash i ish ula ning shaxsiy a in ellek ual
salohiya ini oshi adi. Di e ensial yondashu , muammoli a’lim, loyiha me odikasi a
AKT osi ala i a’lim ja ayonining sama ado ligini sezila li da ajada oshi adi.
Iq ido li o‘qu chila ni aniqlash, i ojlan i ish a qo‘llab-qu a lash bo‘yicha
yagona me odik izimni ya a ish a’lim si a ini oshi ishning muhim ga o idi .
Shuningdek, s a is ik moni o ing izimini jo iy e ish na ijado likni baholash imkonini
be adi.
Ilo a 1. Iq ido li o‘qu chila soni (2020–2024)
Yil
Umumiy
o‘qu chi
Iq ido li
o‘qu chila
Foiz (%)
O‘sish
2020
12000
850
7.1%
+0
2021
12500
980
7.8%
+0.7%
2022
13000
1100
8.4%
+0.6%
2023
13400
1250
9.3%
+0.9%
2024
14000
1430
10.2%
+0.9%
304
Ilo a 2. Iq ido ni aniqlash mezonla i bo‘yicha aqsimo
Mezon
O‘qu chi soni
Foiz
Izoh
In ellek ual salohiya
620
43%
Yuqo i IQ es
na ijala i
Ijodiy ik lash
480
33%
K ea i opshi iqla
bo‘yicha
Mo i a siya da ajasi
330
23%
Mus aqil o‘qishga
qiziqish
Foydalanilgan adabiyo la :
1. Renzulli J. S. The Th ee-Ring Concep ion o Gi edness. – New Yo k, 2015.
2. Bloom B. Taxonomy o Educa ional Objec i es. – London, 1956.
3. Ande son L., K a hwohl D. A Re ision o Bloom’s Taxonomy. – New Yo k, 2001.
4. S e nbe g R. The Na u e o Human In elligence. – Camb idge Uni e si y P ess, 2018.
5. Sh.Mi ziyoye . Ta’lim a a biya haqidagi nu qla o‘plami. – Toshken , 2020.
6. Ka imo I.A. Yuksak ma’na iya – yengilmas kuch. – Toshken , 2008.
