Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
171
INGLIZ TILINING O'ZBEKISTONDAGI TARIXI VA BUGUNGI HOLATI
Deno Pedagogika Texnikumio’qi u chisi
Xolmi zaye a Sulu Ismoilo na
Anno a siya.Ushbu maqola O’zbekis onda ingliz ilining paydo bo’lishi, i ojlanishi
a 2025-yilgi zamona iy hola ini ahlil qiladi. Ingliz ili So e da ida ikkinchi da ajali
xo ijiy il si a ida cheklangan doi ada o’ ganilgan bo’lsa, 1991-yildagi mus aqillikdan
keyin u xalqa o muloqo , a’lim a iq isodiy imkoniya la amziga aylandi. Maqolada
quyidagi asosiy bosqichla ko’ ib chiqiladi:
So e I i oqi da idagi us ili dominan ligi sha oi ida ingliz ilining ma ginal hola i;
1990-yilla ning o’ asidan boshlab da la siyosa i o qali ingliz ilining mak abgacha
a’limdan boshlab majbu iy o’qi ilishi;
2010-yilla dan keyin P eziden Sha ka Mi ziyoye ashabbusi bilan ingliz iliga
bo’lgan ka a e’ ibo (11 yillik a’limda ingliz ili 1-sin dan boshlanishi, xo ijiy
uni e si e la ilialla i ochilishi, CEFR asosidagi milliy s anda la jo iy e ilishi);
2025-yil hola iga ko’ a ingliz ili bilish da ajasi (EF EPI ey ingida O’zbekis on “pas
o’ acha” oi asida bo’lsa-da, yoshla o asida sezila li o’sish kuza ilmoqda), shaxsiy
sek o a xalqa o ashkilo la da ingliz ilining alabi, “code-swi ching” a o’zbek-ingliz
a alash nu qining keng a qalishi.
Kali so’zla : ingliz ili, O’zbekis on, il siyosa i, a’lim isloho i, globaliza siya, CEFR,
code-swi ching, EF EPI. li so’zla : ingliz ili, O’zbekis on, il siyosa i, a’lim isloho i,
globaliza siya, CEFR, code-swi ching, EF EPI.
Ki ish
O’zbekis on mus aqillikka e ishganidan keyin (1991-yil) il siyosa ida keskin bu ilish
yuz be di: us ilining hukm onligi uga ilib, o’zbek ili da la ili maqomi oldi. Shu
bilan bi ga, global in eg a siya za u a i u ayli ingliz ili ez su ’a la bilan muhim
o’ inga ega bo’ldi. 2025-yilga kelib ingliz ili mamlaka da na aqa xo ijiy il, balki
ij imoiy mobillik a p o essional mu a aqiya ning asosiy kali la idan bi iga aylandi.
Ushbu maqola ingliz ilining O’zbekis ondagi a ixiy yo’lini a bugungi kundagi eal
hola ini ahlil qiladi.
1. So e da i (1924–1991)
So e I i oqi da ida O’zbekis on SSRda us ili ba cha milla la uchun umumiy aloqa
ili (lingua anca) edi. Ingliz ili aqa quyidagi cheklangan doi ala da o’ ganila edi:
Toshken dagi Nizomiy nomidagi pedagogika ins i u i a Sama qand che illa
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
172
ins i u ida maxsus gu uhla ;
Ha biy a diploma ik yo’nalishdagi oliy o’qu yu la i;
Ilmiy- exnik adabiyo la ni o’qish uchun za u bo’lgan mu axassisla .
Mak abla da ingliz ili 5-sin dan boshlab o’qi ila di, lekin da s soa la i juda kam
(ha ada 2–3 soa ), o’qi u chila ning ko’pchiligi us ilida da s be a edi. Na ijada,
1991-yilga kelib espublikada ingliz ilini e kin biladiganla soni bi necha ming
kishidan oshmagan.
2. Mus aqillikning das labki 15 yili (1991–2005)
Mus aqillikdan keyin ingliz ili “uchinchi il” si a ida ka a imkoniya la ochdi. Muhim
bosqichla :
1993-yil lo in ali bosiga o’ ish – ingliz ilidagi ma nla ni o’qishni osonlash i di;
1997-yilda “Wes mins e ” xalqa o uni e si e i Toshken da iliali ochildi – bu
O’zbekis ondagi bi inchi o’liq ingliz ilida a’lim be u chi oliy o’qu yu i bo’ldi;
1998-yildan boshlab ko’plab noda la ingliz ili ku sla i (Regen , Camb idge, In ex a
boshqala ) aoliya boshladi;
2000-yilla ning boshida “IELTS” a “TOEFL” im ihonla i ommalashdi.
Ammo bu da da ingliz ili hali ham majbu iy emas, aqa ix iyo iy a pullik ku sla
o qali o’ ganila di.
3. 2005–2016 yilla : Ingliz ilining majbu iylashu i
2005-yildan boshlab da la siyosa ida ingliz iliga alohida e’ ibo be ila boshlandi:
1–4-sin la da “English o Kids” das u i jo iy e ildi;
2013-yilda P eziden qa o i bilan ba cha oliy o’qu yu la ida ingliz ili majbu iy an
qilib belgilandi;
“CEFR” (A1–C2) s anda la i as a-sekin jo iy e ila boshlandi.
4. 2017-yildan hozi gacha: “Ingliz ili inqilobi”
P eziden Sha ka Mi ziyoye 2016-yil dekab dan boshlab a’lim sohasida keng
ko’lamli isloho la ni boshladi. Ingliz ili bo’yicha eng muhim qadamla :
2019-yildan 11 yillik a’lim izimida ingliz ili 1-sin dan majbu iy a ha ada 5–7
soa gacha oshi ildi;
2020-yilda “El-yu umidi” jamg’a masi o qali minglab o’qi u chila Malayziya,
Singapu , Buyuk B i aniya a AQShda malaka oshi di;
2021–2025-yilla da Toshken da 10 adan o iq xo ijiy uni e si e ilialla i ochildi
(Webs e , Yeoju, Ami y, Tu in, AJOU, Wes mins e yangi kampusla i a boshqala ) –
ba chasida a’lim 100 % ingliz ilida;
2023-yilda “Milliy CEFR” s anda la i asdiqlandi, mak ab bi i u chila i uchun
minimal B1 da ajasi alab qilib belgilandi;
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
173
2024-yildan boshlab da la xizma chila i a huquqni muho aza qilish o ganla i
xodimla i uchun ingliz ili bilish da ajasi (minimal B1–B2) la ozimga ko’ a ilish sha i
qilib qo’yildi.
5. 2025-yil hola i: Raqamla a ak la
EF English P o iciency Index 2024 bo’yicha O’zbekis on 113 da la o asida 87-o’ inni
egallab, “Low P o iciency” (pas da aja) oi asidan “Mode a e P o iciency” (o’ acha
da aja) oi asiga yaqinlashmoqda. Yoshla (18–25 yosh) gu uhida esa o’ acha B1+
da ajasi kuza ilmoqda.
Toshken shah idagi xususiy sek o ning 70 % dan o ig’i ishga qabul qilishda ingliz
ilini (minimal B2) alab qiladi.
2025-yilda espublikada 28 000 dan o iq ingliz ili o’qi u chisi aoliya yu i moqda,
ula dan 15 000 asi so’nggi 7 yil ichida qay a ayyo langan yoki xo ijdan qay gan.
“Code-swi ching” (o’zbekcha-inglizcha a alash nu q) yoshla o asida juda keng
a qalgan: “Men bugun mee ingda p esen a siya qildim, eedback supe edi” kabi
gapla kundalik hayo da oda iy holga aylangan.
6. Hali hal e ilmagan muammola
Viloya la da (ayniqsa Qo aqalpog’is on, Xo azm, Su xonda yo) ingliz ili
o’qi u chila i a esu sla ye ishmasligi;
Mak abla da in e ak i me odla a zamona iy da slikla ye a li emas;
Qishloq joyla da in e ne a mul imedia osi ala ining cheklanganligi;
O’qi u chila ning oylik maoshi hali ham pas (o’ acha 4–6 mln so’m) – bu malakali
kad la ning xususiy sek o ga o’ ishiga olib kelmoqda.
Xulosa
2025-yilda ingliz ili O’zbekis onda aqa “xo ijiy il” emas, balki ij imoiy li , global
dunyo bilan bog’lanish osi asi a milliy iq isodiyo ning muhim esu sidi . So’nggi 8
yil ichida amalga oshi ilgan isloho la u ayli mamlaka ingliz ili bo’yicha Ma kaziy
Osiyoda eng ez i ojlanayo gan da la ga aylandi. Kelajakda iloya la da a’lim
si a ini englash i ish a o’qi u chila ning moddiy a’mino ini yaxshilash o qali bu
ja ayon yanada ezlashadi.
Foydalanilgan adabiyo la
1. UNESCO. The Salamanca S a emen and F amewo k o Ac ion on Special Needs
Educa ion. – Pa is, 1994.
2. Vygo sky, L.S. Mind in Socie y: The De elopmen o Highe Psychological
P ocesses. – Ha a d Uni e si y P ess, 1978.
3. Flo ian, L. (2014). Wha coun s as e idence o inclusi e educa ion? Eu opean
Vol.3 №11 (2025). No embe
Jou nal o E ec i e inno a i epublica ion.uz
Lea ning and Sus ainable Inno a ion
174
Jou nal o Special Needs Educa ion.
4. Ka imo , I.A. Yuksak ma’na iya – yengilmas kuch. – Toshken : Ma’na iya , 2008.
5. Xodjaye a, N., Jo‘ aye , M. Inklyuzi a’lim me odikasi. – Toshken : TDPU
nash iyo i, 2021.
