AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
Pedagogika, psixologiya anla iga ix isoslashgan ilmiy ju nal
ISSN: 3060-4613
Pedagogika anla i
Pedagogika naza iyasi. Pedagogik a’limo la a ixi
Ta’lim a a biya naza iyasi a me odikasi (sohala bo‘yicha)
Maxsus pedagogika
Jismoniy a biya a spo mashg‘ulo la i naza iyasi a me odikasi
Kasb-huna a’limi naza iyasi a me odikasi
Elek on a’lim naza iyasi a me odikasi ( a’lim sohala i a bosqichla i bo‘yicha)
Ta’limda menejmen
Mak abgacha a’lim a a biya naza iyasi a me odikasi
Ij imoiy pedagogika
Ta ix anla i
Psixologiya anla i
Fizika-ma ema ika anla i
Kimyo anla i
Biologiya anla i
Falsa a anla i
Filologiya anla i
Geog a iya anla i
13.00.00
13.00.01
13.00.02
13.00.03
13.00.04
13.00.05
13.00.06
13.00.07
13.00.08
13.00.09
07.00.00
19.00.00
01.00.00
02.00.00
03.00.00
09.00.00
10.00.00
11.00.00
2025
№11
MAKTABGACHA
VA MAKTAB
TA’LIMI VAZIRLIGI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI Elek on nash . 1224 sahi a,
4-noyab , 2025-yil.
Muassis: “Tadbi ko a ishbila mon” MChJ
Hamko la imiz: O‘zbekis on Respublikasi Mak abgacha a mak ab
a’limi azi ligi, O‘zbekis on milliy pedagogika uni e si e i
BOSH MUHARRIR:
Ka imo a E’zoza Gapi jano na – O‘zbekis on Respublikasi Mak abgacha a mak ab a’limi azi i
BOSH MUHARRIR O‘RINBOSARI:
Ib agimo a Gulsanam Ne’ma o na – Pedagogika anla i dok o i, p o esso
TAHRIRIYAT KENGASHI A’ZOLARI
Ib agimo X.I. – pedagogika anla i dok o i, akademik
Shouma o G‘.B. – psixologiya anla i dok o i, akademik
Qi g‘izboye A.K. – Тa ix anla i dok o i, p o esso
Jamoldino a O.R. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Sha ipo Sh.S. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
She muhammado B.Sh. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Ma’mu o B.B. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Mad aximo a F.R. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Kalono M.B. – iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Nabiye D.X. – iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Qo‘ldoshe Q. M. – iq isodiyo anla i dok o i, p o esso
Ik amxano a F.I. – ilologiya anla i dok o i, p o esso
Ismagilo a F.S. – psixologiya anla i dok o i, p o esso (Rossiya)
S oyuxina N.Yu. – psixologiya anla i nomzodi, do sen (Rossiya)
Magauo a A.S. – pedagogika anla i dok o i, p o esso (Qozog‘is on)
Rejep O‘zyu ek – psixologiya anla i dok o i, p o esso (Tu kiya)
Wookyu Cha – Ko eya milliy a’lim uni e si e i ek o i (Ko eya)
Polonniko A.A. – psixologiya anla i nomzodi, do sen (Bela us)
Mizaye a F. O. – Pedagogika anla i dok o i, do sen
Baybaye a M.X. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Muxsiye a A.T. – pedagogika anla i dok o i, p o esso
Aliye B. – alsa a anla i dok o i, p o esso
G‘a u o D. O. – alsa a anla i dok o i (Phd)
Shomu odo R.T. – iq isodiyo anla i nomzodi (PhD), do sen
Mi zaye a F. O. – pedagogika anla i dok o i (DSc), do sen
Jalilo a S.X. – psixologiya anla i nomzodi (PhD), do sen
Ba aye M.M. – psixologiya anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Usmono a D.I. – Sama qand iq isodiyo a se is ins i u e do sen i
Sai naza o I. – alsa a anla i dok o i, p o esso
Nema o Sh.E. – pedagogika anla i nomzodi (PhD)
Tillashayxo a X.A. – psixologiya anla i nomzodi (PhD), do sen
Yuldashe a F.I. – pedagogika anla i bo‘yicha alsa a dok o i (PhD),do sen
Doniyo o S. M. –“Yangi O‘zbekis on” a “P a da Vos oka” gaze ala i ah i iya i DM bosh muha i i, O‘zbekis on
Respublikasida xizma ko‘ sa gan ju nalis , ilologiya anla i nomzodi (PhD)
Yuldashe a D.B. – ilologiya anla i bo‘yicha alsa a (PhD) dok o i, do sen
Tang iye A. T. – Toshken da la iq isodiyo uni e si e i ka ed a p o esso i
Ashu o R. R. – psixologiya anla i bo'yicha alsa a dok o i (PhD), do sen
Panjiye M. A. – Qashqada yo iloya i Mak abgacha a mak ab a’limi boshqa masi boshlig‘ining bi inchi
o‘ inbosa i
Xudaybe gano N. A. – Xo azm Ma'mun akademiyasi Tabiiy anla bo‘limining ka a ilmiy xodimi, biologiya anla i
bo‘yicha alsa a dok o i (PhD)
“Mak abgacha a mak ab a’limi”
ju nali
26.09.2023-yildan
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i
Adminis a siyasi huzu idagi Axbo o
a omma iy kommunika siyala
agen ligi omonidan №С-5669363
eyes aqami a ibi bo‘yicha
o‘yxa dan o‘ kazilgan.
Li senziya aqami: №136361
EDITOR-IN-CHIEF:
Ka imo a E’zoza Gapi zhano na – Minis e o Pe school and School Educa ion o he Republic o Uzbekis an
DEPUTY EDITOR-IN-CHIEF:
Ib agimo a Gulsanam Ne’ma o na – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
EDITORIAL BOARD MEMBERS:
Ib agimo X.I. – Doc o o Pedagogical Sciences, Academician
Shouma o G‘. B. – Doc o o Psychological Sciences, Academician
Qi g‘izboye A. K. – Doc o o His o ical Sciences, P o esso
Jamoldino a O.R. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Sha ipo Sh.S. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
She muhammado B.Sh. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Ma’mu o B.B. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Mad aximo a F.R. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Kalono M.B. – Doc o o Economic Sciences, P o esso
Nabiye D.X. – Doc o o Economic Sciences, P o esso
Koldoshe K. M. – Doc o o Economic Sciences, P o esso
Ik amxano a F.I. – Doc o o Philological Sciences, P o esso
Ismagilo a F.S. – Doc o o Psychological Sciences, P o esso (Russia)
S oyuxina N.Yu. – Candida e o Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso (Russia)
Magauo a A.S. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso (Kazakhs an)
Rejep O‘zyu ek – Doc o o Psychological Sciences, P o esso (Tu key)
Wookyu Cha – P esiden o he Na ional Uni e si y o Educa ion, Ko ea (Sou h Ko ea)
Polonniko A.A. – Candida e o Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso (Bela us)
Mizaye a F. O. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Baybaye a M.X. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Muxsiye a A.T. – Doc o o Pedagogical Sciences, P o esso
Aliye B. – Doc o o philosophy, p o esso
Ga u o D. O. – Doc o o Philosophy (PhD)
Shomu odo R.T. – Candida e o Economic Sciences (PhD), Associa e P o esso
Mi zaye a F. O. – Doc o o Pedagogical Sciences (DSc), Associa e P o esso
Jalilo a S.X. – Candida e o Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso
Ba aye M.M. – Doc o o Philosophy in Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso
Usmono a D.I. – Associa e P o esso , Sama kand Ins i u e o Economics and Se ice
Sai naza o I. – Doc o o philosophy, p o esso
Nema o Sh.E. – Candida e o Pedagogical Sciences (PhD)
Tillashayxo a X.A. – Candida e o Psychological Sciences (PhD), Associa e P o esso
Yuldashe a F.I. – Doc o o Philosophy in Pedagogical Sciences (PhD), Associa e P o esso
Doniyo o S. M. – Edi o -in-Chie o he Edi o ial Boa d o he newspape s "Yangi Uzbekis on" and "P a da
Vos oka", Hono ed Jou nalis o he Republic o Uzbekis an, Candida e o Philological Sciences (PhD)
Yuldashe a D.B. – Doc o o Philosophy (PhD) in Philological Sciences, Associa e P o esso
Tang iye A.T. – is a p o esso o Tashken S a e Uni e si y o Economics
Ashu o R. R. – Doc o o Philosophy (PhD) in Psychology, Associa e P o esso
Panjiye M. A. – Fi s Depu y Head o he Depa men o P eschool and School Educa ion o he Kashkada ya Region
Khudaibe gano N. A. – Senio Resea che o he Depa men o Na u al Sciences o he Kho ezm Mamun
Academy, Doc o o Philosophy (PhD) in Biological Sciences
“Mak abgacha a mak ab a’limi” ju nali O‘zbekis on Respublikasi Oliy a es a siya
komissiyasining quyidagi qa o la iga asosan pedagogika a psixologiya anla i bo‘yicha
alsa a dok o i (PhD) hamda an dok o i (DSc) ilmiy da ajasiga alabgo la ning disse -
a siyala idagi asosiy ilmiy na ijala ni chop e ish uchun milliy ilmiy nash la o‘yxa iga
ki i ilgan:
Pedagogika anla i bo‘yicha: OAK Kengashi a siyasi (26.08.2024-y.,
№11-05-4381/01) asosida:
• Ekspe kengashi (29.10.2024-y., №10)
• Rayosa qa o i (31.10.2024-y., №363/5)
Psixologiya anla i bo‘yicha: Toshken da la pedagogika uni e si e i mu ojaa iga
asosan OAK a siyasi (24.04.2025-y., №11-05-2566/01):
• Ekspe kengashi (25.05.2025-y., №10)
• Rayosa qa o i (08.05.2025-y., №370/5)
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
4
2025-yil, noyab , 11-son
MUNDARIJA
Oilaning mak abgacha yoshdagi bolala es e ik a biyasidagi o‘ ni ..............................................................24
Abdullaye a Ma’sudaxon Abdubannaye na
Boʻlajak in o ma ika oʻqi u chila ini pedagogik aoliya ga me odik ayyo lash exnologiyala i ......................27
Abdubannoye a Muxlisaxon Iqboljon qizi, Abdullaye Alibek Qodi aliye ich
Oliy a’lim muassasala ida bulu li xizma la dan oydalanish za u iya i .........................................................30
Abdullaye Alibek Qodi aliye ich, Tu daliye a Muslimaxon Jahongi qizi
Raqamli exnologiyala yo damida o epiano chalishni o‘ ga ish me odikasi ..............................................34
Abdu axobo a Nilu a Abdumannon qizi
Mak abda izika anini o‘qi ishda inno a sion yondashu .............................................................................38
Alinaza o a Mah uza
Tasa u dagi “komil inson” konsepsiyasining hozi gi a’lim izimida
shaxsga yo‘nal i ilgan yondashu si a ida alqini ..........................................................................................43
Aqilxono Saidolimxon Abdu ashid o‘g‘li
Tabiiy-ilmiy sa odxonlikni shakllan i ish omilla i a pedagogik sha -sha oi la ............................................48
Cho iye a Gulbaxo Sho emi o na
Robo o exnika anini o‘qi ishda axbo o exnologiyala idan oydalanib mus aqil a’limni ashkil e ish .......... 53
Elmono Si ojiddin Mamadiya o ich
Xalqa o baholash das u la ida boshlang‘ich sin o‘qu chila ining
o‘qish sa odxonligini baholash bo‘yicha jahon aj ibasi ...............................................................................58
E gashe a S. T.
Boshlang‘ich a’limda abiiy anla o qali o‘qu chila ning kogni i salohiya ini i ojlan i ish .........................61
Eshmama o a Dilnoza Jo li qizi
Mak abgacha yoshdagi bolala ning aqliy salohiya ini oshi ishda a biyachi maho a i .................................. 64
Ka imo a Gulzodaxon Ma u jon qizi
Bo‘lajak exnologik a’lim o‘qi u chila ining kasbiy kompe ensiyala ini i ojlan i ishni akomillash i ish .......68
Hojika imo a Gulasal Tadjialiye na
Xo ijiy alabala ga o‘zbek ilini o‘ ga ishda elek on pla o mala ya a ish ....................................................71
Jo‘ aye a Ma luba
Bo‘lajak o‘qi u chila uchun aqamli a’lim muhi ini modellash i ish a uning sama ado lik omilla i .............74
Komilo a Z. X.
O‘qi u chi kasbiy aoliya ida muloqo madaniya i .........................................................................................80
M. Yu. Mahkamo a
Psixologiya anini o‘qi ishda zamona iy pedagogik exnologiyala a
alabala da ahliliy ik lashni shakllan i ish masalala i ..................................................................................86
Madazizo a Dil uza Raxma ullaye na
In eg a ing Lis ening and Speaking Skills in ESP (English o Speci ic Pu poses) Classes ......................... 90
Madina Tila o a
Bolala ni mak abga ayyo lash ja ayonida ney opedagogik yondashu la ...................................................94
N. O. Saido a
Tibbiyo oliy a’lim muassasala ida adiologiya anini o‘qi ishda
aqamli exnologiyala ning me odologik oli..................................................................................................99
Naza o a Gulchex a Shux a djono na
Ijodko lik ushunchasining mohiya i a uning a’limdagi oli .........................................................................103
Ochilo a Dilba Is oilo na
Alaliyani boshqa nu qiy nuqsonla bilan a qli xa ak e is ikasi ......................................................................108
O ipo a Zilola
Ingliz ilini o‘qi ishda sugges opediya me odini jo iy e ishning sama ado ligi ...............................................113
Pula o a Si o a Abdu azzoq qizi
Oliy a‘lim muassasala i meneje la ining kasbiy-boshqa u kompe en ligi ushunchasi a
uning a kibiy qismla i ...................................................................................................................................118
Qa shiboye Sha o Egamnaza o ich
Koo dina sion qobiliya la ni i ojlan i ishning yosh badmin onchila exnik- ak ik ayyo ga ligiga a’si i .......122
Qu bano a Ilmi a Alishe qizi
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
5
2025-yil, noyab , 11-son
Blended Lea ning .........................................................................................................................................125
Qu andiko a Xadicha
Fizika da sla ida zamona iy axbo o exnologiyala idan oydalanish ...........................................................129
Raxmano Valijon Tu daliye ich, O‘ azaliye Alijon Xasan o‘g‘li
“Qu ilish ja ayonla i exnologiyasi” anida loyihalash kompe en ligining a kibiy uzilmasi a
uni aqamli a’limga moslash i ish.................................................................................................................135
Raxmono a Nazoka Uma aliye na
Vi agen exnologiyala asosida alabala mediamen ali e ini i ojlan i ishda
sun’iy in ellek (AI) das u la idan oydalanishning ahliliy modeli ..................................................................140
Rus amo a Nodi a Rus amo na
Talabala da koope a i a’lim asosida mo i a siyani i ojlan i ish usulla i ....................................................145
Si o a Toshma o a
STEAM yondashu i asosida boshlang‘ich sin o‘qu chila ida k ea i kompe ensiyani
shakllan i ishning za u iya i ..........................................................................................................................149
Tashibeko a Munoja Xoshimo na
Musiqa a’limining pedagogik asosla i a me odik izimi ..............................................................................153
Toshpula o a Saida Kuzibae na
Texnologiya anini o‘qi ishda eng sama ali me odla dan oydalanish ...........................................................158
Tu diye a Shahzoda Eshda la qizi
Enhancing Uni e si y S uden s’ Sel -Di ec ed Lea ning Th ough Ed ech Tools ...........................................161
Ulashe a Loba
Fanla a o loyiha ishla ini ashkil e ish o qali o‘qu chila ning dizayn ik lash salohiya ini oshi ish ................ 164
Valiye a Na giza A hamboye na
Alohida a’lim eh iyojiga ega o‘qu chila ning kasbiy aoliya ga ayyo lashning
pedagogik-psixologik asosla i.......................................................................................................................169
Xakimo a Sa inoz Sha i jon qizi
Sun’iy in ellek asosida ya a ilgan a’lim pla o mala i: sama ado lik ahlili a pedagogik yondashu la ......173
Xanbabaye Xakimjon Ik amo ich, E kino Jasu bek Hasanjon o‘g‘li
Tasa u dagi “muhosaba” a “ a akku ” amalla ining o‘z-o‘zini e leksiya me odla i si a ida qo‘llanilishi .....176
Xoshimo Nu iddin Mamadaliye ich
Milliy spo a omma iy o‘yinla ning badiiy-es e ik ahamiya i .......................................................................182
Yaxyaye a Sojida Abdu ahimo na
O a-ona meh ining bola psixologiyasiga a’si i .............................................................................................185
Yulchiye a Shohsanam Dilshod qizi
Nu q i ojlаnishi o qаdа qolgаn bolаlа dа qo‘llаnilаdigаn inno а sion usullа i sаmа аdo ligi ......................189
Аhmedo а Nа gizа Muzа а o nа
Факторы, сдерживающие развитие науки в контексте требований к диссертационным работам ....... 193
Зайналов Жахонгир Расулович, Нурмухамедов Аббос Мамадалиевич, Шадманов Камолиддин Кажакджанович,
Самигова Нодира Хамидуллаевна
Структура и стратегии развития предметных компетенций ....................................................................197
Наимова Мафтунабону Файзулложоновна
Психологическая консультация: современная практика, задачи и перспективы развития ..................203
Раупова Шохида Ахроровна
Подготовка будущих педагогов к инклюзивному обучению детей
с ограниченными возможностями здоровья: задачи и перспективы ......................................................207
Сайфутдинова Насиба Нурматовна
Формирование иноязычной грамотности у курсантов военных вузов:
социально-психологические факторы.......................................................................................................211
Сулейманова Нилуфар Камиловна
O‘qi u chi shaxsiy kompe ensiyasining mohiya i a pedagogik aoliya dagi o‘ ni ........................................214
Abdi axmono a Gulis on Muza a qizi
Bolala da axloqiy qad iya la ni shakllan i ish ja ayonining milliy a umuminsoniy amoyilla i ......................218
Abdumu alipo a Gulshodaxon Nu bek qizi
Fuqa olik jamiya ida huquqiy madaniya a uni i ojlan i ish ja ayonla i ......................................................221
Abdusalimo a Shaxnoza Qudu a ullaye na
Taʼlim menejmen i izimida o‘qi u chining nu q madaniya ini i ojlan i ish s a egiyala i ..............................224
Abduxalilo a I oda Nozimxono na
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
6
2025-yil, noyab , 11-son
O‘zbekis onda yoshla ni ij imoiy-pedagogik hamko likda a biyalashda
“Uzluksiz ma’na iy a biya konsepsiyasi”ning us u o azi ala i ..................................................................229
Abi o a Umida Naza o na
Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini inklyuzi a’lim sha oi ida di e ensiyalash i ilgan da s
mashg‘ulo la ini ashkil e ishga o‘ ga ish (kompe en ligini shakllan i ish/ i ojlan i ish) usulla i.....................232
Adhamo a Diyo a Sanja qizi
Musobaqa aoliya i sama ado ligini oshi ishda sambochila ning ene giya sa i a
iklanish mexanizmla i ahliliy .......................................................................................................................239
Tang iye Abduka im To ashe ich
Aksiologik yondashu asosida bo‘lajak jismoniy a biya o‘qi u chila ining ha aka aolligini
akomillash i ishning ij imoiy-pedagogik za u iya i ........................................................................................244
Ha izo Shah iyo Sha ka o ich
Bo‘lajak a biyachila ning ans e sal: anqidiy a inno a sion ik lash kompe ensiyala i ............................248
Jaloliddino a Ma unaxon Mahmudjon qizi
Axbo o ning gnoseologik mohiya i ................................................................................................................ 256
Kamolo a Munoja xon Jaloldino na
Mak abgacha yoshdagi bolala nu qini i ojlan i ish yo‘lla i ..........................................................................259
Mama o a Aziza Bo‘ iboye na
Akademik li seyla da kimyo anini o‘qi ishda aqamli a’lim exnologiyala idan oydalanish imkoniya la i .... 262
Maxamadiye Sha o iddin Jumaboye ich
Pedagogik oliy a’limda alabala ning kasbiy ij imoiylashu ini
ko po a i madaniya asosida i ojlan i ish me odikasi.................................................................................267
Maxkamo a Dila uz Aliye na
Bo‘lajak o‘qi u chila uchun xo ijiy illa ni o‘qi ishda ling omadaniy yondashu ...........................................271
No mama o a Kamola Gulmama qizi
O‘zbek ili izohli lug‘a ida ibo ala ning g amma ik a si i (bosh komponen li ibo ala misolida) ....................274
S. Sh. Azama o a
Oila ins i u i a gende englikni a’minlashning ij imoiy-huquqiy muammola i .............................................277
Salaye a Aziza Muhamma mu o qizi
Gende yondashu asosida alaba-qizla da anqidiy ik lashni i ojlan i ishning namuna iy mezonla i .......282
Xolo a Mohigul Sha ka o na
Pedagogika yo‘nalishi alabala i huquqiy sa odxonligini i ojlan i ish me odla ini akomillash i ish .............287
Xudoybe gano A ham
Boshlang‘ich sin o‘qu chila ida leksik komponen likni TRIZ exnologiyasi yo damida i ojlan i ish ............291
Zoki o a Sohiba Mux o aliye na, Fayzullaye a Nazoka Uchqun qizi
Цифровизация и трансформация образования как социально-педагогическое явление ....................295
Кадирова Наргиза Азаматовна
Методика формирования креативного мышления у студентов-филологов
на основе проблемно-ориентированных заданий (на материале английского языка) .........................298
Мамырбаева Дина
Bolala nu qini i ojlan i ishning pedagogik a psixologik asosla i ...............................................................304
Mamadjono a Sakina Mo‘minjono na, Maxmudo a Oygul Toxi jono na
Kichik mak ab yoshidagi o‘qu chila da mo ologik kompe en likni shakllan i ish .........................................309
Ganiye a Shodiya Azizo na
Модель “4+1+1” как ключевой механизм в системе практической подготовки учителей музыки .........313
Мухитдинова Малохатхон Саиджабборовна
Ta biya anini oʻqish sama ado ligini oshi ishda aqamli exnologiyala dan oydalanish ..............................317
Naza o a Nasiba Abdullaye na
Ta biyachining kasbiy psixologik xususiya la i .............................................................................................. 320
Shamshe o a Anjim Ka amaddino na
Boshlang‘ich a’limda a biya naza iyasi a me odologiyasi .........................................................................323
Bo‘ ono a I oda Bo‘ ono na
Yosh dzyudochi qizla ning mashgʻulo la ja ayonida jismoniy ayyo ga ligini oshi ish exnologiyala i .........327
Ma mu a o a I oda Bax iyo qizi
“Odob us-soliḥin” asa ida yo i ilgan axloqiy-didak ik g‘oyala a uning pedagogik mazmuni ....................... 332
A. N. Nus a o
Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini kasbiy kompe en ligini akomillash i ishning me odik asosla i .....336
Xolma o Pa daboy Qo aboe ich, Abdu asulo a Dilnoza
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
7
2025-yil, noyab , 11-son
Bo‘lajak boshlang‘ich sin o‘qi u chila i aoliya ida loyihalash i ishning o‘ ni ................................................342
Abdusa o o a Go‘zalxon Abdulxabib qizi
Tibbiyo a azeologiya inson omilida ..........................................................................................................346
Achilo Muza a No quliye ich
Boshlang‘ich sin o‘qu chila ida azo iy asa u la ni i ojlan i ishda ma ema ikaning ahamiya i ...............349
Mamasaido a Muhabba Abdusalom qizi, Akba aliye a Ma jona Xu shid qizi
Ekoes e ik kompe ensiyani shakllan i ishning xo ijiy a milliy aj ibala ahlili ..............................................354
Alijono a Ma una Maxamadjon qizi
Pedagogik ja ayonda alabala da qad iya li munosaba la ni shakllan i ish mexanizmla i ............................ 359
Alikulo a Muxayyo She o na
Ingliz i sa lik omanla ining ling opoe ik ahlili .............................................................................................362
Du dona Boychaye a, Aliye a Elmi a
Mak abgacha a’limda es e ik a biya be ishning pedagogik asosla i ...........................................................365
Al ibaye a Gulbaxo Maji o na
Kasbiy kompe ensiya ushunchasining mazmuni mohiya i a a kibiy uzilmasi ..........................................369
Axmadjono a Jasmina Jamshid qizi
De eloping W i ing Compe ence Among CEFR B1 and
Iel s Lea ne s Expe iencing Di icul ies in English Language Acquisi ion .....................................................374
Ay u ae Majid Ma lankhano ich
Ta’lim ja ayonida ij imoiy in ellek ni i ojlan i ishning milliy qad iya la ga asoslangan modeli ......................378
Azamo Uma xon Yaxyoxono ich
Complica ions in Teaching A gumen a i e Speech o S uden s in G ades 8–9 ............................................383
Bu ibaye a Aziza Isma illae na
In e aol o‘yinla o qali mak abgacha yoshdagi bolala da ij imoiy-emo sional
ko‘nikmala ni shakllan i ishning pedagogik asosla i .....................................................................................386
Bu iye a Aziza Nema o na
Mak abgacha a’lim ashkilo la ida mak abgacha ka a yoshdagi
bolala ning ijodiy aolligini shakllan i ish .......................................................................................................390
Da ono a Se inch
O‘qu chila da milliy a umummadaniy kompe ensiyani i ojlan i ishda
maqolla dan oydalanish bo ‘yicha manbaalla ahlili ...................................................................................394
Bol aye a Ba no, Eliboye a Su ayyo Abduka im qizi
Social Roo s and Psychological Consequences o Domes ic Violence ........................................................399
Duma o a Gul i a Kozimbeko na, Mamadaliye a Gulmi a, Sul ono a Zulhayo
The T ans e sal-Me hodical Compe ence o a P eschool Educa o
is he Founda ion o E ec i e And Quali y Educa ion ................................................................................... 402
E gashe a Ba no Ziya i din kizi
Mak abgacha yoshdagi bolala ga a’lim- a biya be ishning inno a sion yo‘lla i ...........................................406
E kino a Meh iniso Ro‘ziboye na
Boshlang‘ich sin o‘qu chila ining o‘qish sa odxonligini oshi ish s a egiyala i ............................................411
Eshonkulo a Hilola Rajab qizi
Ta’lim ja ayonida o‘qi u chi a o‘qu chi o‘ asidagi muloqo ning bilish aoliya iga a’si i ..............................415
Habibo a Shyi a Bax iyo o na
Ruhiy i ojlаnishi sus lаshgаn boshlаngʻich sin oʻqu chilа idа
o‘qish buzilishlа ini аniqlаsh а bа а а e ish ..............................................................................................419
Ik omo a Sa inoz Si oj qizi
Bo‘lajak o‘qi u chila da iskologik kompe en likni shakllan i ishning pedagogik-psixologik xususiya la i ..... 424
Jabbo o a Dila uz Fu qa o na
Mak abgacha yoshdagi bolala da che ili o‘ ganish ja ayonida kommunika i
kompe ensiyani i ojlan i ishning psixologik asosla i....................................................................................428
Ju aye a Sugʻdiyona Shamsiddin qizi
T ans o ming Educa ion: The Impac o Eme ging Technologies on Mode n Pedagogical P ac ices ..........431
Kadi o a Fe angiz Himma illo qizi
Saloma lik e ikasi konsepsiyasi a pedagogik madaniya –
alabala ma’na iya i a dunyoqa ashini shakllan i ishdagi oli ....................................................................435
Kamalo a Yoqu xon Bahodi o na
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
8
2025-yil, noyab , 11-son
Ta biyachila ning kasbiy maho a ini akomillash i ish a
pedagogik aoliya sama ado ligini oshi ish omilla i .....................................................................................439
Kenjaye a Dildo a Te kashe na
Mak ab a’lim izimida inno a siyala ning o‘ ni a ahamiya i ........................................................................443
Kis abaye a Gulchex a Dju akulo na
Kichik mak ab yoshi da ida o‘qu aoliya i a o‘qu mo i la ining shakllanishi ...........................................448
La i a Za i o na Ko aye a
Mak abgacha a’lim izimining aqamlash i ilishi: xalqa o aj iba a is iqbolla .............................................451
Mahmudo a Zul iya Homido na, Hoshimo a Dilnoza Boymi zoe na
Boshlang‘ich sin o‘qi u chila ini dizayn a akku ga o‘ ga ishda
STEAM yondashu ining didak ik imkoniya la i .............................................................................................454
Mamadamino a Munisa Maxmudjon qizi, Boboxono a Shodiyona Rus am qizi
Tabia ni as ash – kelajakni as ash: Buxo o misolida ....................................................................................459
Ma dono a Saoda Muza a o na
Bo‘lajak pedagogla da o‘z-o‘zini baholash kompe en ligini shakllan i ish a i ojlan i ish ............................463
Meyliye a Na osa Gulomo na
Sun’iy in ellek ning a’limda kogni i a me akogni i ja ayonla ga a’si i .....................................................466
Mu odo Ulug‘bek O‘ ki o‘g‘li
Mak abgacha a’limda inklyuzi a’limning ashkil e ilishi..............................................................................470
Mus o oye a Muhabba Husniddin qizi
The E ec i eness o A The apy in Wo king Wi h Child en Expe iencing Emo ional S ess .......................473
Na giza Khay ullaye na O iko a, Laziz Azizo ich No mu a o
Mak abgacha a’lim a biyalanu chila ining musiqiy qobiliya la ini i ojlan i ish mexanizmla i .....................477
O iqo Akmaljon Abdusalom oʻgʻli
CLIL me odining O‘zbekis on a’lim izimida qo‘llanilishi ...............................................................................481
Qa shiye a Sa inoz U al qizi
The Use o Mobile Apps o Build Vocabula y P o iciency .............................................................................486
Kosimo Sunna Ra shan ugli
Yoshla a akku ini i ojlan i ish a ma’na iya ini oshi ishda as i iy san’a ning o‘ ni ................................... 490
Qu onchbek Abduxamido
Axbo o exnologiyala i a’si ida san’a ushunchasining o‘zga ishi ..............................................................494
Rajabo a Laylo O‘ ki qizi
Bo‘lajak a biyachila ning kasbiy kompe ensiyala ini i ojlan i ish exnologiyala i ........................................498
Ramozono a Baho oy Sad iddino na
Boshlang‘ich sin o‘qu chila ining nu qiy kompe en siyala ini
shakllan i ishda inno a sion yondashu la ning pedagogik asosla i .............................................................501
Yusu zoda Shabnami Yunus, Rashido a Saida Ra shonbek qizi
Axbo o exnologiyala ini izika da sla ida qo‘llash .......................................................................................506
Raxmano Valijon Tu daliye ich, O‘ azaliye Alijon Xasan o‘g‘li
Axbo o xa sizligini o‘qi ishda sun’iy in ellek dan oydalanish a zallikla i ....................................................510
Raxme o a Lazza
Eshi ishda nuqsoni bo‘lgan bolala ning psixologik xususiya la ining o‘ziga xosligi ......................................513
S. A. Mama isaye a
And ogogik yondashu ning in eg a i me odikasi ........................................................................................517
Sa o o a Shaxlo Axado na
Gende ed Language in Uzbek and English Media Discou se ......................................................................520
Sul ono a Cha os Iskanda kizi
Mak abga ayyo lo yoshdagi bolala da ij imoiy ekologik
dunyoqa ashni shakllan i ishga a’si qilu chi omilla ...................................................................................527
Suyuno a Ma luba Abdusaido na
Empa iya shi oko –pasiyen munosaba ida: ibbiyo alabala ining psixologik ayyo ga ligi ......................... 531
Tajiboye a Odinaxon Rus amjon qizi, Qu bono a Fo ima Fa hodjon qizi
Mode n App oaches o Teaching G amma .................................................................................................. 534
Tuychiye Azama Fa khod ugli
The Impo ance o Psychological P epa a ion o P eschool Child en o School Educa ion ........................538
Tu amo Muhammadzohid Rus amjon o‘g‘li
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MUNDARIJA СОДЕРЖАНИЕ CONTENTS
9
2025-yil, noyab , 11-son
Bo‘lajak mak abgacha a’lim ashkilo la i a biyachi-pedagogla ining
kasbiy-axloqiy kompe en ligini i ojlan i ish ..................................................................................................541
Xabibullaye a Sayyo axon Maxamadali qizi
Imkoniya i cheklangan a sog‘lom bolala aoliya ida uni e sal a’limning imkoniya i ..................................544
Xolma o a Sa inoz Raxma illa qizi
Ku ashchila ning umumiy a maxsus spo ayyo ga likla i ..........................................................................548
Xudoybe gano Ja lonbek Soa boy o‘g‘li
Tayyo lo gu uhi a biyalanu chila ida ekologik kompe en lik ushunchala ini i ojlan i ish bosqichla i .......551
Ya o a Gulhayo Fazliddin qizi
A xi еk u a a dizayn yo‘nalishi bi i u chila ini kasbga yo‘nal i ish osi asida
axbo o almashish ja ayonla ini op imallash i ish mе odikasini akomillash i ish..........................................555
Kuchimo M. K.
Yuqo i sin o‘qu chila ining ma’na iy kompe en ligini jadidla ning pedagogik
qa ashla i asosida shakllan i ish me odikasi (Temu bekla mak abla i misolida) .........................................559
Quldashe Mu odjon G‘aniye ich
Лингвистическое исследование влияния социальных сетей на
синтаксические изменения в языке современного поколения ................................................................562
Шавилова Наталья Сергеевна
Boshlang‘ich sin o‘qi u chisining nu q madaniya i .......................................................................................566
Islamo a Dil uza Dilshodo na, Gulimbaye a Ba no
Особенности гражданского воспитания обучающихся в системе “школа–махалля” в Узбекистане ...570
Хайдаров Шавкат Шамсиддин угли
Man iqiy masalala ni baja ishning me odik usulla i ......................................................................................575
Toshe a Yulduz
Bo‘lajak o i se la ni ha biy- a anpa a lik uhida a biyalashda
pedagogik-psixologik omilla (jamoa xa sizligini a’minlash bo‘linmala i misolida) ....................................579
Ya ma o Akba No mu o o ich
Yosh ha biy xizma chi o i se la da muloqo madaniya ini sama ali shakllan i ish
muammosining xo ijiy adqiqo la dagi alqini ................................................................................................582
Ma yakubo Elyo Rajapo ich
Umumiy pedagogika anini o‘qi ishda o ma i baholash me odikasini jo iy e ish exnologiyasi ..................586
Sobi jon Xalimo Hoshimjono ich
Формирование компонентов эмоционального интеллекта у детей дошкольного
возраста с дефектами речи на основе сказкотерапии ............................................................................590
Эркинова Фазилат Миразиз қизи
O‘zbekis onda asala iсhilikning i ojlanishi...................................................................................................593
Abdullaye a Maxsudaxon To‘lano na
14–16 yoshli dzyudochila da hujum kombina siyala i a ula ni
musobaqa iy sha oi da qo‘llash usulla ini akomillash i ish..........................................................................596
Abdu axmano a I oda Xay ullaye na
Oliy a’limda aksiologik a biya mexanizmla ini akomillash i ish ij imoiy eh iyoj a
pedagogik muammo si a ida.........................................................................................................................602
B. S. Siddiko
Spo mashg‘ulo la da omida mushak a suyak izimi i ojlanishi ..............................................................606
Bo‘ ono a Habiba E kin qizi
S ol ennisi o‘yini exnikasi ............................................................................................................................ 609
Ib agimo Abduqahho Abdulaziz o‘g‘li
Biologiya anini o‘qi ishda zamona iy pla o mala ning a zallikla i:
Wo dwall, Educaplay, Blooke , Genially, Kahoo pla o mala i .....................................................................613
Kalanda o a Dilnoza Samanda o na, Qodi o a Madina Nosi o na
Oliy a’lim muassasala ida ahsil olayo gan pa aa m es lingchi alabala ni
musobaqa oldidan exnik ayyo ga ligini akomillash i ish ............................................................................617
Ka imo Fax iddin Xu amo ich
De eloping C i ical Reading Skills Th ough Con en -Based Ins uc ion ....................................................... 621
Mekhmonkulo Bu khon Ma’ u ugli
Tog‘li a shaha hududida a’lim olu chi inglo chila ning jismoniy ayyo ga lik da ajasini aqqoslash ........626
Mi jamolo Si ojiddin Xay iddino ich
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
1108
2025-yil, noyab , 11-son
BOSHLANG‘ICH SINF
DARSLIKLARIDAGI
ASSOSIATIV MASHQLAR
ORQALI O‘QUVCHILARDA
TABRIYA TUSHUNCHASINI
RIVOJLANTIRISHNING ILMIY-
METODIK ASOSLARI
O iqo a Zul iya Nu maxama o na
Fa g‘ona da la uni e si e i do sen i
Xomido a Roziyaxon Ilxomjon qizi
Fa g‘ona da la uni e si e i 2-ku s magis an i
Anno a siya: Mazku maqolada boshlang‘ich a’lim ja ayonida assosia i mashqla dan oydalanish o qali o‘qu chila da
a biya ushunchasini shakllan i ish a uni i ojlan i ishning ilmiy-me odik asosla i ahlil e ilgan. Tadqiqo da o‘qu chila ning
a akku aoliya ini aollash i ish, ma’na iy-axloqiy qad iya la ni singdi ish hamda da slikla dagi opshi iqla o qali ula ning
ij imoiy-psixologik i ojlanishiga a’si ko‘ sa ish masalala i ko‘ ib chiqilgan. Assosia i mashqla o‘qu chila ning ma jud
bilimla ini yangi ushunchala bilan bog‘lash, ik yu i ishning man iqiy ke ma-ke ligini shakllan i ish a a biya iy g‘oya-
la ni chuqu oq anglashga xizma qilishi aniqlangan. Maqolada xalqa o a milliy manbala ga ayangan holda pedagogik-
psixologik yondashu la , a’lim- a biya uyg‘unligini a’minlo chi me odik a siyala , shuningdek zamona iy a’lim amali-
yo ida assosia i mashqla ning ahamiya i yo i ilgan.
Kali so‘zla : assosia i mashqla ; a biya ushunchasi; boshlang‘ich a’lim; a akku i oji; ma’na iy-axloqiy a biya; da s-
likdagi opshi iqla ; pedagogik me odika; o‘qu chi shaxsini i ojlan i ish; kogni i aoliya ; a’lim a a biya uyg‘unligi.
Abs ac : This a icle analyzes he scien i ic and me hodological ounda ions o de eloping and shaping he concep o
upb inging among p ima y school s uden s h ough he use o associa i e exe cises in he educa ional p ocess. The s udy
examines issues ela ed o ac i a ing s uden s’ hinking p ocesses, ins illing mo al and e hical alues, and in luencing
hei socio-psychological de elopmen h ough ex book ac i i ies. I has been de e mined ha associa i e exe cises help
s uden s connec hei exis ing knowledge wi h new concep s, o m a logical sequence o easoning, and gain a deepe
unde s anding o educa ional and mo al ideas. Based on in e na ional and na ional sou ces, he a icle highligh s ped-
agogical and psychological app oaches, me hodological ecommenda ions o ensu ing he ha mony o educa ion and
upb inging, and he signi icance o associa i e exe cises in mode n educa ional p ac ice.
Key wo ds: associa i e exe cises; concep o upb inging; p ima y educa ion; de elopmen o hinking; mo al and e hical
educa ion; ex book asks; pedagogical me hodology; s uden pe sonali y de elopmen ; cogni i e ac i i y; ha mony o
educa ion and upb inging.
Аннотация: В данной статье проанализированы научно-методические основы формирования и развития понятия
воспитания у учащихся начальных классов посредством использования ассоциативных упражнений в образова-
тельном процессе. В исследовании рассмотрены вопросы активизации мыслительной деятельности учащихся,
усвоения ими морально-нравственных ценностей, а также влияния учебных заданий на их социально-психологи-
ческое развитие. Установлено, что ассоциативные упражнения способствуют соединению уже имеющихся знаний
учащихся с новыми понятиями, формированию логической последовательности рассуждений и более глубокому
осознанию воспитательных идей. На основе международных и национальных источников в статье освещены
педагогико-психологические подходы, методические рекомендации по обеспечению гармонии обучения и воспи-
тания, а также значение ассоциативных упражнений в современной образовательной практике.
Ключевые слова: ассоциативные упражнения; понятие воспитания; начальное образование; развитие мыш-
ления; нравственно-этическое воспитание; задания учебников; педагогическая методика; развитие личности уча-
щегося; когнитивная деятельность; гармония обучения и воспитания.
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
1109
MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
2025-yil, noyab , 11-son
KIRISH
Bugungi kunda a’lim izimining asosiy azi asi – mus aqil ik laydigan, ij imoiy aol, ma’na iy ba kamol
shaxsni a biyalashdan ibo a . Ta’lim a a biya bi -bi idan aj almas ushunchala bo‘lib, ula ning uyg‘unligi
shaxsning o‘laqonli shakllanishida hal qilu chi ahamiya kasb e adi [6; 24-b]. Ayniqsa, boshlang‘ich a’lim bosqichi
bola a akku i, dunyoqa ashi a ij imoiy qad iya la i shakllanadigan da si a ida a biya iy ja ayonni o‘g‘ i
ashkil e ishni alab e adi. Shu nuq ayi naza dan, da slikla da be ilgan opshi iqla a mashqla o‘qu chila ning
bilish aoliya ini aollash i ish bilan bi qa o da, ula ning axloqiy a ma’na iy kamolo ini a’minlo chi osi a si a-
ida ham qa alishi lozim [10].
Assosia i mashqla – o‘qu chila ning ma jud bilimla i bilan yangi ma’lumo la o‘ asida man iqiy, emo -
sional a kogni i bog‘lanishla hosil qilishga xizma qilu chi mashq u la idi [3; 383–399-b]. Bunday mashqla o‘qu -
chi a akku ini kengay i adi, id ok a asa u ni aollash i adi hamda ula ning mus aqil ik lash ko‘nikmala ini
i ojlan i ishda muhim omil bo‘lib xizma qiladi. Boshlang‘ich a’lim da slikla ida assosia i mashqla ning o‘ ni
aqa il o‘ ganish ja ayonida emas, balki a biya iy ushunchala ni singdi ishda ham dolza bdi [1]. Hozi gi kunda
a biya ushunchasiga bo‘lgan yondashu yangicha mazmun kasb e moqda. Ta biya na aqa o‘qu chila ga
axloqiy me’yo la ni o‘ ga ish, balki ula ning ichki dunyosi, emo sional hissiyo la i a ij imoiy mas’uliya ini shakl-
lan i ish ja ayonidi [6]. Shu bois, a biyani i ojlan i ish me odikasida shaxsning kogni i aoliya ini, ya’ni ik lash,
eslab qolish, solish i ish a bog‘lash ja ayonla ini aollash i ish muhim ahamiya kasb e adi. Assosia i mashq-
la o‘qu chila da “ a biya” ushunchasini ongli a ishda anglashga yo dam be adi.
Masalan, da slikla da “yaxshilik”, “mehna se a lik”, “halollik”, “ a anpa a lik” kabi so‘zla ga oid assosia si-
yala uzish o‘qu chila ning bu ushunchala ga nisba an shaxsiy munosaba ini shakllan i adi. Bu ja ayon da o-
mida bola na aqa so‘z ma’nosini o‘zlash i adi, balki uning mohiya ini his qiladi, hayo iy aj iba bilan bog‘laydi.
Shunday qilib, assosia i mashqla o qali o‘qu chila ning axloqiy- uhiy a biyasi abiiy a izchil shaklda kucha-
yadi. Pedagogik-psixologik adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, o‘qu chila ning kogni i aoliya ini aollash i ish uchun
o‘ ganilayo gan ushunchala ni ilga i o‘zlash i ilgan bilimla bilan bog‘lash juda muhimdi . Pa lo ning “sha li
e leksla naza iyasi” a Vygo skiyning “yaqin i ojlanish zonasi” konsepsiyasi asosida shuni ay ish mumkinki,
yangi bilimni o‘zlash i ish ma jud assosia i a moqla ga ayanadi. Shu sababli, assosia i mashqla bolaning
bilish aoliya ini indi idual xususiya la iga moslash i ishga, shaxsiy aj ibasini a’lim ja ayoniga qo‘shishga
yo dam be adi. Milliy pedagogik me osda ham a biya ushunchasining shakllanishi alohida o‘ in u adi. Abdulla
A loniy “Ta biya biz uchun yo hayo , yo mamo masalasidi ” deganida, u a biyani shaxs a jamiya hayo ining
asosiy omili si a ida ko‘ sa gan [4; 108–111-b].
MAVZUGA OID ADABIYOTLAR SHARHI
Zamona iy boshlang‘ich a’lim izimida ham A loniy me osidan kelib chiqqan holda, a biya ja ayonini
o‘qu chila ning aol ish i okida, ula ning a akku a hissiyo ini uyg‘unlash i gan holda olib bo ish za u . Asso-
sia i mashqla ana shu uyg‘unlikni a’minlaydigan sama ali osi a si a ida ko‘ iladi. Assosia i mashqla ni
a’lim ja ayoniga qo‘llashning bi necha shaklla i ma jud: so‘z-assosiasiyala , as i iy assosiasiyala , man iqiy
zanji mashqla i a ijodiy assosia siyala [9]. Ula o qali o‘qu chila aqa bilimla ni yod olish bilan cheklanmay,
balki ik ni i odalash, sabab-oqiba munosaba la ini opish, axloqiy hola la bo‘yicha ahliliy xulosala chiqa ish
imkoniya iga ega bo‘ladila . Bu esa a biya ushunchasining ongli a mus ahkam shakllanishiga olib keladi.
Tadqiqo chila ik icha, a biya ushunchasini i ojlan i ishda assosia i mashqla ning sama asi ula ning izimli
a maqsadli ashkil e ilishiga bog‘liq [7; 289–296-b]. Da s ja ayonida bunday mashqla ni o‘qu chila ning yosh psixo-
logiyasiga mos a zda o‘yin, suhba a man iqiy opshi iqla bilan uyg‘unlash i ish a siya e iladi. Bu ja ayon
o‘qu chila da ijobiy emo sional onni ya a adi, o‘z ik ini i odalashga, boshqala ik ini eshi ishga o‘ ga adi. Na i-
jada a biya na aqa bilim o qali, balki his- uyg‘u, aj iba a munosaba o qali shakllanadi. Ta’lim a a biya
uyg‘unligini a’minlashda zamona iy pedagogik yondashu la – in e aol me odla , loyiha iy o‘qi ish a e leksi
mashg‘ulo la – bilan assosia i mashqla ni in eg a siyalash ayniqsa sama ali na ijala be adi. Bu yondashu la
o‘qu chila ni aqa o‘qu p edme ini o‘zlash i ish emas, balki ij imoiy-axloqiy qad iya la ni his e ish a hayo da
qo‘llay olish ko‘nikmasini shakllan i ishga yo‘nal i adi [8; 11–21-b]. Shu nuq ayi naza dan, maqolaning dolza bligi
shundaki, u boshlang‘ich a’lim da slikla ida ma jud assosia i mashqla izimini a biya ushunchasini shakl-
lan i ish nuq ayi naza idan ahlil e adi. Tadqiqo pedagogik naza iya a amaliyo o‘ asidagi bog‘liqlikni mus ah-
kamlash, a’lim ja ayoniga me odik yangilik ki i ish, o‘qu chila a akku ini i ojlan i ish bilan bi qa o da ula ning
ij imoiy-axloqiy azila la ini a biyalashga yo‘nal i ilgan.
Assosia i mashqla yo damida o‘qu chila a biya iy ushunchala ni chuqu oq anglaydi, ma zula ni
shaxsiy hayo iy aj iba bilan bog‘laydi a shu o qali axloqiy qa o la qabul qilish qobiliya ini i ojlan i adi; shu -
ningdek, ushbu mashqla na aqa kogni i i ojlanishga, balki milliy a ma’na iy qad iya la ni shakllan i ishga
ham xizma qilishi mumkin. Boshlang‘ich sin da slikla idagi assosia i mashqla so‘z a asm o qali bog‘la-
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
1110
2025-yil, noyab , 11-son
nishla ni opish, hikoya, dialog a aziya la ni ya a ish, a biya iy opshi iqla bilan bilimla ni uyg‘unlash i ish
kabi ko‘ inishla da bo‘lib, ahlil shuni ko‘ sa adiki, ula shaxsiy a ij imoiy aj iba bilan uz iy bog‘liq bo‘lishi za u ,
shunda o‘qu chi ma zuni na aqa biladi, balki uni axloqiy nuq ai naza dan ham ongli a ishda qabul qiladi.
TADQIQOT METODOLOGIYASI
Rahimjono a Abdulla A loniy asa la ida a biya ushunchasining mohiya ini ahlil qilib, uning bugungi
a’ lim ja ayonidagi dolza bligini ko‘ sa gan. A loniy a biyani “hayo a jamiya a aqqiyo ining asosi” si a ida
alqin qilgan bo‘lib, ushbu qa ash bugungi boshlang‘ich a’lim konsepsiyasida ham o‘z ahamiya ini saqlab
qolmoqda. Rahimo a a Rahimo esa zamona iy a’lim a a biya ja ayonining o‘za o uyg‘unligini ahlil qilib,
o‘qu chila da a biya ushunchasini shakllan i ish uchun me odik osi ala ni izimli qo‘llash za u ligini a’kid-
laydi. Ula ning adqiqo ida axloqiy, aqliy a es e ik a biya o‘ asidagi uz iylik ilmiy asosda yo i ilgan. Yuldashe ,
Isaxano a a Qo‘chqo o a omonidan yozilgan maqolada “aqliy a biya” ushunchasi keng yo i ilib, o‘qu chila
a akku ini i ojlan i ish, man iqiy bog‘lanishla ni shakllan i ish o qali a biya iy ushunchala ni chuqu oq
anglashga yo dam be u chi me odik yondashu la akli e ilgan. Tu sunxo‘jaye a “Ta biya a uning me odla i”
nomli ilmiy maqolasida a biya ja ayonini ashkil e ishning naza iy asosla i, uslubla i a osi ala ini ahlil qilib,
assosia i ik lashga asoslangan mashqla ni a biya ja ayonida o‘qu chila ning aol ish i okini a’minlo chi a
ula ni ij imoiy hayo ga ayyo lo chi muhim pedagogik osi a si a ida alqin qiladi.
Boshlang‘ich a’limda o‘qu chila a akku ini i ojlan i ish a ula da a biya ushunchasini shakllan i ish
pedagogik ja ayonning muhim yo‘nalishla idan bi idi . Ushbu ja ayonda assosia i mashqla o‘qu chila ning
bilish aoliya ini aollash i u chi, ula ni axloqiy a ma’na iy ushunchala ni ongli anglashga yo‘nal i u chi
me odik osi a si a ida alohida o‘ in u adi. Shu bois mazku adqiqo ning me odologik asosla i a’lim naza i-
yala i, shaxsga yo‘nal i ilgan pedagogika, kogni i psixologiya hamda milliy a biya konsepsiyala iga aya-
nadi. Kogni i yondashu naza iyasi bola a akku i i ojlanishining bosqichma-bosqich shakllanishini, bilim a
u shunchala o‘ asidagi assosia i aloqala ning o‘qu aoliya idagi ahamiya ini ushun i adi.
Ushbu naza iya asosida assosia i mashqla o‘qu chila ni o‘z aj ibasi o qali yangi ushunchala ni ang -
lashga yo‘nal i u chi osi a si a ida alqin qilinadi. Shaxsga yo‘nal i ilgan a’lim naza iyasi ha bi o‘qu chining
indi idual ik lash uslubi, qiziqishla i a ma’na iy qad iya la ini hisobga olish za u ligini asoslaydi. Bu yondashu
assosia i mashqla dan oydalanishda shaxsiy aj ibaga ayanishni a o‘qu chining o‘z ik ini e kin i oda e ish
imkonini ya a ishni aqozo e adi. Milliy pedagogik me osda o‘zbek pedagogikasining asoschila i asa la ida
a biya inson kamolo ining ma kaziy mezoni si a ida alqin e ilgan bo‘lib, ula ning qa ashla ida “yaxshi so‘z, ik
a amal bi ligi” amoyili a’lim- a biya uyg‘unligini belgilo chi asosiy g‘oya si a ida ilga i su iladi.
Ushbu xalqa o adqiqo la ning umumiy xulosasiga ko‘ a, assosia i mashqla o qali ik lash a a biya iy
ong o‘za o uyg‘un i ojlanadi. Shuning uchun bunday mashqla boshlang‘ich a’lim da slikla ida na aqa o‘qi ish,
balki a biyalash osi asi si a ida ham qa alishi lozim. O‘zbek olimla i a’lim a a biya masalasini qadimiy peda-
gogik me os, milliy qad iya la a zamona iy psixologik yondashu la asosida izohlaydila .
TAHLIL VA NATIJALAR
Boshlang‘ich a’limda o‘qu chila da a biya ushunchasini shakllan i ish masalasi na aqa pedagogik, balki
psixologik nuq ai naza dan ham muhim hisoblanadi. Tadqiqo adabiyo la i shuni ko‘ sa adiki, assosia i mashq-
la bolala ning ik lash ja ayonini aollash i ish, ma’na iy a axloqiy ushunchala ni id ok e ish hamda ula ni
amaliy hayo ga a biq e ishga xizma qiladi. Assosia i mashqla da slikla da u li shaklla da qo‘llanadi: so‘z a
asm asosida bog‘lanishla ya a ish, qisqa hikoyala yozish, o‘za o dialogla ashkil e ish, ma zuga oid si ua si-
yala ni muhokama qilish. O‘qi u chila naza iy manbala asosida aniqlaydila ki, assosia i mashqla ik lashni
i ojlan i adi a a akku aoliya ini man iqiy ke ma-ke likda shakllan i adi, axloqiy qad iya la ni singdi ishga
yo dam be adi, masalan, do‘s lik, halollik, hu ma a yo dam kabi ushunchala ni o‘qu chining kundalik aj ibasi
bilan bog‘laydi, mashqla o‘qu chila ning shaxsiy qiziqishla i a aj ibasiga moslashib, shaxsga yo‘nal i ilgan
pedagogik yondashu ni mus ahkamlaydi, a biya ushunchasini i ojlan i ishda me odik jiha dan izchillikni
a’minlaydi. Ilmiy adabiyo la a da slikla ahlili shuni ko‘ sa adiki, assosia i mashqla bosqichma-bosqichlik
amoyili asosida oddiydan mu akkabga qa ab ma hum ushunchala ni anglashga yo‘nal i iladi, o‘qu chini
aollik a mus aqillikka undab, mus aqil ik yu i ish, o‘z xulqini ahlil qilish a axloqiy qa o qabul qilish imkonini
be adi, u li anla bilan in eg a siya qilinib, o‘qu chining umumiy bilim a ij imoiy qobiliya la ini i ojlan i adi,
a’lim a a biyaning uyg‘unligini a’minlab, ha bi opshi iq o qali axloqiy g‘oyala ni singdi ishga xizma qiladi.
E bağcı a Ka o‘z adqiqo ida boshlang‘ich sin da slikla ida ik lash ko‘nikmala ini i ojlan i u chi
opshi iqla izimini ahlil qilib, assosia i mashqla o‘qu chila a akku ini kengay i ishda a ula ning kogni i
uzilmasini boyi ishda muhim ol o‘ynashini asoslab be adi. Mualli la o‘qu chila da “ ik bog‘lash”, “ aqqos-
lash” a “umumlash i ish” ja ayonla i o qali ongli ushuncha shakllanishini a’kidlaydi.Maksimenko a Shal esa
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
1111
MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
2025-yil, noyab , 11-son
o‘z adqiqo ida bolala a akku ining i ojlanish bosqichla ini psixologik nuq ayi naza dan o‘ ganib, shaxsning
kogni i aoliya ini i ojlan i ishda asso sia siya, e leksiya a man iqiy izchillikning o‘za o bog‘liqligini ilmiy
asosda isbo laydi. Bu yondashu , o‘z na ba ida, o‘qu chila da a biya ushunchasini shakllan i ish uchun za u
kogni i mexanizmla ma judligini ko‘ sa adi. Vasina esa loyiha iy opshi iqla asosida in ellek ual qobiliya la ni
i ojlan i ishni o‘ ganib, da s ja ayonida o‘qu chila ni mus aqil qa o qabul qilish a man iqiy ik lashga yo‘nal-
i u chi mashqla ning sama ado ligini isbo laydi. Bu yondashu assosia i mashqla ni loyiha iy aoliya bilan
uyg‘unlash i ish imkonini be adi. Wang, Zhang a Jiang adqiqo ida bolala ilmiy ushunchala ni shakllan i-
ishda “p o o ipik-assosia i ik lash”ga ayanishini ko‘ sa adi. Ula ning ik icha, o‘qu chila yangi ushunchani
ilga i bilgan ma’lumo la i bilan aqqoslash o qali anglaydi, bu esa a biya ushunchasini shakllan i ish ja ayonida
ham muhim ol o‘ynaydi
XULOSA
Ushbu maqolada boshlang‘ich sin da slikla ida assosia i mashqla dan oydalanish o qali o‘qu chila da
a biya ushunchasini shakllan i ish a i ojlan i ishning ilmiy-me odik asosla i ahlil qilindi. Adabiyo la , xalqa o
a milliy pedagogik manbala hamda da slikla ahlili asosida quyidagi xulosaga kelindi: assosia i mashqla
o‘qu chila ning a akku aoliya ini aollash i adi, man iqiy ik lashni kuchay i adi a bilimla ni izimli a ishda
bog‘lash qobiliya ini i ojlan i adi, shuningdek a biya iy g‘oyala ni chuqu oq anglashga xizma qiladi. Mashqla
yo damida o‘qu chila axloqiy a ma’na iy qad iya la ni id ok e ib, shaxsiy a ij imoiy aj iba bilan bog‘liq qa o la
qabul qilishni o‘ ganadi. Bu esa shaxsga yo‘nal i ilgan pedagogik yondashu ni amalga oshi ish imkonini be adi.
Assosia i mashqla ni bosqichma-bosqich, o‘qu chi aolligi a mus aqilligiga ayanib, shuningdek, ma zula ni
in eg a siyalash asosida da slikla da izimli qo‘llash a siya e iladi. Bunday yondashu a’lim a a biyaning
uyg‘unlashu ini a’minlaydi hamda o‘qu chila ning kogni i a a biya iy i ojlanishiga ijobiy a’si ko‘ sa adi.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i:
1. Amangaliye a, G. S. Ways o de eloping p ima y school s uden s’ logical hinking abili ies: Logical asks and elemen s
o ma hema ical modeling. Eu asian Science Re iew.
2. E bağcı, N., & Ka , Ö. In es iga ion o p ima y school ex books and cogni i e s uc u es o s uden s in he con ex o
hinking skills concep s. Educa ion and Science, 2020. P. 399.
3. Maksimenko, M. Y., & Shal, L. Cogni i e p ocess de elopmen in p ima y school age child en wi h di e en ypes o
on ogenesis. Au ism and De elopmen al Diso de s, 2017. B. 47.
4. Rahimjono a, D. Abdulla A loniy asa la ida a biya. Uzbek Schola Jou nal, 2023. B. 107–111.
5. Rahimo a, G., & Rahimo , S. Ta biya a a’lim. Uzbek Schola Jou nal, 17, 2023. B. 80–82.
6. Rahmono , S., & Rahmono a, S. S. Ta’lim a a’lim ga moniyasi. Medicine, Pedagogy and Technology: Theo y and
P ac ice, 2024.
7. Tu sunxo‘jaye a, S. T. Ta biya a uning me odla i. In e na ional Con e ences, 1(21), 2023. B. 289–296.
8. Vasina, E. A. Applica ion o p ojec asks o he de elopmen o in ellec ual abili ies o s uden s in p ima y school.
P ima y Educa ion, 8(5), 2020. B. 11–21.
9. Wang, Z., Zhang, Y., & Jiang, Y. P o o ype ma ching: Child en’s p e e ence o o ming scien i ic concep s, 2022.
10. Yuldashe , D. M., Isaxano a, M., & Qo‘chqo o a, N. Aqliy a biya a a’limning umumiy ushunchasi. Ta’limda...
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
410
2025-yil, noyab , 11-son
Pedagogika anla i
Pedagogika naza iyasi. Pedagogik a’limo la a ixi
Ta’lim a a biya naza iyasi a me odikasi (sohala bo‘yicha)
Maxsus pedagogika
Jismoniy a biya a spo mashg‘ulo la i naza iyasi a me odikasi
Kasb-huna a’limi naza iyasi a me odikasi
Elek on a’lim naza iyasi a me odikasi ( a’lim sohala i a bosqichla i bo‘yicha)
Ta’limda menejmen
Mak abgacha a’lim a a biya naza iyasi a me odikasi
Ij imoiy pedagogika
Ta ix anla i
Psixologiya anla i
Fizika-ma ema ika anla i
Kimyo anla i
Biologiya anla i
Falsa a anla i
Filologiya anla i
Geog a iya anla i
13.00.00
13.00.01
13.00.02
13.00.03
13.00.04
13.00.05
13.00.06
13.00.07
13.00.08
13.00.09
07.00.00
19.00.00
01.00.00
02.00.00
03.00.00
09.00.00
10.00.00
11.00.00
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
AKTABGACHA VA
AKTAB TA’LIMI
411
MAKTAB TA’LIMI SCHOOL EDUCATION ШКОЛЬНОЕ ОБРАЗОВАНИЕ
2025-yil, noyab , 11-son
2025. №11
Mas’ul muha i : Ramzidin Ashu o
Ingliz ili muha i i: Mu od Xoliyo o
Musahhih: Alibek Zoki o
Sahi alo chi a dizayne : Iskanda Islomo
© Ma e ialla ko‘chi ib bosilganda “Mak abgacha a mak ab a’limi” ju nali manba si a ida
ko‘ sa ilishi sha . Ju nalda bosilgan ma e ial a eklamala dagi dalilla ning aniqligiga mualli la
ma’sul. Tah i iya ik i ha aq ham mualli la ik iga mos kelamasligi mumkin. Tah i iya ga
yubo ilgan ma e ialla qay a ilmaydi.
Manzilimiz: Toshken shaha , Yunusobod umani
19-ma ze, 17-uy.
“Mak abgacha a mak ab a’limi” ju nali 26.09.2023-yildan
O‘zbekis on Respublikasi P eziden i Admins a siyasi huzu idagi
Axbo o a omma iy kommunika siyala agen ligi omonidan
№C–5669363 eyes aqami a ibi bo‘yicha o‘yxa dan o‘ kazilgan.
Li senziya aqami: № 136361.
