SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
80
DOI: h ps://doi.o g/10.5281/zenodo.17668240
ONA TILI DARSLARIDA MATN TAHLILI ORQALI O‘QUVCHILARNING
TANQIDIY FIKRLASHINI SHAKLLANTIRISH
Mualli : Raxma o a Diyo a Say iddin qizi
Nizomiy nomidagi O‘zbekis on Milliy Pedagogika Un e si e i
Ta’lim- a biya naza iyasi a me odikasi
(boshlang‘ich a’lim) a’lim yo‘nalishi
1-bosqich magis an i
axma o adiyo [email protected]
Ilmiy ahba : Nigo a No mu odo a Abdusa o o na
PhD do sen
ANNOTATSIYA
Ushbu ezisda ona ili da sla ida ma n ahlilidan sama ali oydalanish o qali
o‘qu chila ning anqidiy ik lash ko‘nikmala ini shakllan i ish masalasi yo i iladi.
Ma n ahlili o‘qu chila ning man iqiy ik lashi, dalillash, aqqoslash, baholash a
xulosa chiqa ish kabi kogni i ja ayonla ini aollash i adi. Tadqiqo ja ayonida ma n
us ida ishlashning zamona iy pedagogik exnologiyala i muammoli sa olla , klas e ,
Inse , Venn diag ammasi, ik xa i ala i kabi me odla ning a’si i ahlil qilindi.
Na ijala shuni ko‘ sa diki, mun azam ma n ahlili o‘qu chila da unksional
sa odxonlikni i ojlan i adi, mus aqil ik bildi ishga o‘ ga adi a anqidiy
yondashu ni shakllan i adi.
Kali so‘zla : ma n ahlili, anqidiy ik lash, ona ili da sla i, unksional
sa odxonlik, ahliliy yondashu , zamona iy me odla .
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
81
Bugungi kunda a’lim ja ayonining asosiy maqsadla idan bi i o‘qu chila da
mus aqil a anqidiy ik lash kompe ensiyala ini shakllan i ishdi . Ona ili ani esa
mazmun a me odla jiha idan ushbu kompe ensiyala ni i ojlan i ishga eng qulay
imkoniya la ni aqdim e adi. Ma n ahlili o‘qu chini aqa o‘qishga emas, balki ma nni
anglash, qay a ishlash, baholash a unga o‘z munosaba ini bildi ishga o‘ ga adi.
1. Ma n ahlilining a’limdagi o‘ ni
Ma n ahlili o‘qu chining:
• mazmunni anglash,
• asosiy g‘oyani aj a ish,
• mualli pozi siyasini aniqlash,
• ik la o asidagi man iqiy bog‘liqlikni opish,
• dalilla ni ahlil qilish
kabi ko‘nikmala ini i ojlan i adi. Bu ja ayon abiiy a ishda anqidiy ik lashni
shakllan i adi.
2. Ma n ahlili ja ayonida shakllanadigan kompe ensiyala
Ona ili da sla ida ma n us ida ishlash:
• unksional sa odxonlik,
• ahliliy ik lash,
• man iqiy bog‘liqlikni ko‘ a bilish,
• o‘z ik ini asoslash,
• a az ilga i su ish,
• baholash kabi kompe ensiyala ning i ojlanishiga xizma qiladi.
3. Tanqidiy ik lashni i ojlan i u chi me odla
Quyidagi me odla ma n ahlilining sama ado ligini oshi adi:
• Muammoli sa olla — man iqiy izlanishga undaydi.
• Inse — ma n bilan aol o‘qish asosida ishlashni kuchay i adi.
• Klas e — asosiy ushunchala ni man iqiy gu uhlaydi.
• Venn diag ammasi — aqqoslash a umumlash i ishni i ojlan i adi.
• Fik xa i asi — ma n uzilmasini anglashni osonlash i adi.
SCHOLAR ISSN: 2181-4147 VOLUME 3 | ISSUE 13 | 2025
h ps:// .me/openschola Mul idisciplina y Scien i ic Jou nal Noyab , 2025
82
• Qiyosiy ahlil — u li ik la o‘ asida man iqiy bog‘lanish o‘ na ishni
kuchay i adi.
4. Ma nni qay a ashkil e ishning ahamiya i
O‘qu chi ma n asosida:
• eja uzsa,
• sa olla ya a sa,
• muqobil yakun akli qilsa,
• g‘oyala ni qay a uzsa —
uning anqidiy ik lash ja ayonla i aollashadi. Chunki u ayyo axbo o ni qabul
qilmaydi, balki uni qay a ishlaydi.
Xulosa: Ona ili da sla ida ma n ahlilini o‘g‘ i ashkil e ish o‘qu chila ning
anqidiy ik lash ko‘nikmala ini shakllan i ishda muhim osi a hisoblanadi. Ma nning
mazmuniy, g‘oya iy a uzilma jiha la ini ahlil qilish o qali o‘qu chi mus aqil ik
yu i ishga, dalilla asosida xulosa chiqa ishga, ma nga nisba an o‘z munosaba ini
bildi ishga o‘ ganadi. Bu esa hozi gi a’limning asosiy maqsadla idan bi i — ijodko ,
aol a a akku i i ojlangan shaxsni a biyalashga xizma qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Hasanboye J. Pedagogika asosla i. – Toshken : Fan, 2019.
2. Qodi o R. Ona ili a’limida inno a sion yondashu la . – Toshken , 2021.
3. Bloom B. Taxonomy o Educa ional Objec i es. – New Yo k, 1956.
4. Fishe A. C i ical Thinking in Educa ion. – London, 2013.
