ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
689
YEVROPA VA OSIYO MAMLAKATLARIDA POLIKARBONAT VA POLIMER
QOPLAMALARNING QURILISH SANOATIDAGI QO‘LLANILISHI: FIZIK-KIMYOVIY
ASOSLAR, TEXNOLOGIK USTUNLIKLAR VA GLOBAL BOZOR EVOLYUTSIYASI
G’aniye Alijon (JiZPI do sen i)
Muhammadyusu Abdulhakimo ( JiZPI alabasi)
Anno a siya:Ushbu ul a-keng ilmiy maqolada Ye opa a Osiyo mamlaka la ida polika bona a
boshqa polime qoplamala ning qu ilish sanoa idagi qo‘llanilishi, ula ning izik-kimyo iy
xususiya la i, mexanik ba qa o ligi, ene giya sama ado ligi, UV qa shiligi, op ik xususiya la i a
ekologik a zallikla i chuqu ahlil qilindi. Ge maniya, Sh e siya, Xi oy, Yaponiya a Janubiy Ko eya
aj ibala i asosida polika bona ning global bozo i oji, exnologik modi ika siyala i a me’mo iy
qo‘llanishi ilmiy asosda yo i ildi.
Kali so‘zla :Polika bona , polime qoplama, ene giya sama ado ligi, UV s abiliza o , Ye opa
qu ilishi, Osiyo bozo i, sha o ma e ialla , issiqlik kame asi, polime kimyosi.
Polime ma e ialla , ayniqsa polika bona , zamona iy qu ilish sanoa i i ojida eng muhim o‘ inla ga
chiqib bo moqda. Bu ma e ialla na aqa engil kons uksiyala ya a ish imkonini be adi, balki
ene giya sama ado ligini oshi ish, yong‘inga chidamlilikni a’minlash, inshoo la ni ekologik xa siz
qilish a yangi a lod a xi ek u a yechimla ini shakllan i ishda ham beqiyos ol o‘ynaydi.
Polika bona ning izik-kimyo iy xususiya la i uning global bozo dagi alabini yildan-yilga oshi ib,
an’ana iy qu ilish ma e ialla i—ayniqsa shisha, alyuminiy, yog‘och a ba’zi me al kons uksiya
u la ini as a-sekin siqib chiqa ayo ganini ko‘ sa moqda. Ye opa a Osiyo mamlaka la i aynan
polika bona exnologiyala ini o‘z hududi iqlimi, iq isodiy sha oi la i, ekologik siyosa i a me’mo iy
alabla i asosida u licha yo‘nalishla da i ojlan i gan. Bu min aqala ning ha bi i polika bona ning
noyob azila la ini o‘z maqsadla iga moslash i ib, yuksak exnologik na ijala ga e ishgan a uning
bozo ulushi yil sayin kengayib bo moqda.
Polika bona asosidagi ma e ialla yuqo i kimyo iy ba qa o ligi, molekulya zanji ining
mus ahkamligi, za bala ga chidamliligi, o‘ a pas ha o a la da ham mo‘ lashmasligi, yuqo i issiqqa
chidamliligi a yo ug‘lik o‘ kazu chanlik da ajasining ba qa o ligi bilan aj alib u adi.
Polika bona ning asosiy a zallikla idan bi i — uning sha o ligining uzoq yilla da omida
o‘zga masligidi . Bu ma e ial shisha kabi og‘i emas a shisha singa i mayda bo‘lakla ga
pa chalanmaydi. Bu uning xa sizlik da ajasini ancha yuqo i qiladi. Da haqiqa , polika bona
shishaga qa aganda qa iyb 200 ba oba ko‘p oq za ba kuchiga ba dosh be a oladi. Shu sababli
Ye opaning ko‘plab ae opo la i, s adionla i, a o okzalla i, emi yo‘l beka la i a a omobil
yo‘lla idagi sho qin o‘siqla i aynan polika bona dan ayyo langan.
Ye opa mamlaka la i polika bona exnologiyasini ekologik qu ilish siyosa i bilan uyg‘unlash i ib,
uni uzoq mudda li ba qa o lik mezoniga mos ma e ial si a ida i ojlan i ib kelmoqda. Ge maniya a
Sh e siya kabi da la la pas ene giya sa i alab qilinadigan binola qu ishda ko‘p qa lamli
polika bona panella dan oydalanadi. Ula ning ichki uzilmasi kame ali bo‘lib, ha o qa lami issiqlik
o‘ kazu chanlikni keskin kamay i adi. Ha o issiqlikni juda sekin o‘ kazadigan modda bo‘lganligi
uchun polika bona ning kame ali s uk u asidagi ha bi mik okanal issiqlik oqimini 2–3 ba a a
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
690
sekinlash i adi. Bu panella issiqxonala uchun, so uq hududla dagi qoplamala uchun, ha o ene giya
ejamko uyla uchun ham mukammal anlo di .
Ye opada polika bona ga qo‘shiladigan s abiliza o la uning uzoq yilla da omida UV nu lanishi
os ida angini o‘zga i masligiga xizma qiladi. Shisha UV nu la ini aks e i a oladi, ammo
polika bona ning UV- il lash xususiya la i maxsus kimyo iy qa lamla yo damida kuchay i iladi. Bu
qa lamla polime ning mak omolekulya zanji ida o ooksidlanishning oldini oladi. Na ijada
polika bona ning mexanik, op ik a es e ik xususiya la i 20–25 yilgacha deya li o‘zga maydi.
Ye opa bozo ida aynan UV-s abiliza siyalangan polika bona panella eng ko‘p so iladi, chunki ula
ashqi asadla da, sho qin o‘siqla i, om qoplamala i, yo‘l inshoo la ida qo‘llanilganda o‘z si a ini
juda yaxshi saqlaydi.
Osiyo mamlaka la ida polika bona qo‘llanilishi Ye opaga qa aganda ancha keng oq a ez oq
i ojlanmoqda. Sababi — Osiyo in a uzilmasi yildan-yilga kengaymoqda, aholining u baniza siya
da ajasi keskin oshmoqda a qu ilish sek o i iq isodiyo ning bosh ha aka lan i u chi kuchi
hisoblanadi. Xi oy polika bona ishlab chiqa ish bo‘yicha dunyoda 1-o‘ inda u adi. Bu mamlaka da
polika bona issiqxonala da, a obus pa ilonla ida, me o pe onla ida, sa do ma kazla i omla ida,
jamoa maskanla i panja ala ida, spo majmuala ida, ene ge ika inshoo la ida juda keng keng
qo‘llanadi. Xi oyning u li iqlim zonala ida polika bona ning xususiya la ini moslash i ish bo‘yicha
ilmiy adqiqo la olib bo ilmoqda. Shimoliy hududla da so uqba doshlik muhim bo‘lsa, janubiy
hududla da UV s abiliza siya, namlikka chidamlilik a issiqqa qa shilik us u o ahamiya ga ega.
Yaponiya polika bona ni exnologik modi ika siya qilish bo‘yicha eng ilg‘o ilmiy ma kazla ga ega.
Bu da la zilzilala min aqasida joylashgani sababli yengil, elas ik, za baga chidamli ma e ialla ga
eh iyoj ka adi . Shisha singa i mo‘ ma e ialla dan a qli o‘la oq, polika bona zilzila aq ida yo ilib,
odamla hayo iga xa ug‘di maydi. Yaponiya me’mo la i polika bona ning op ik xususiya la idan
ham aol oydalanadi. Bu ma e ial di uz yo ug‘lik a qa ish xususiya i bilan binola ning abiiy
yo i ilishini op imallash i adi. Shu sababli yapon issiqxona kompleksla i, labo a o iyala , zamona iy
me o s ansiyala i polika bona dan keng oydalanadi.
Janubiy Ko eya polime kimyosining Osiyodagi ma kazla idan bi i bo‘lib, polika bona a kibiga
qo‘shiladigan modi ika o la , yong‘inba doshlik qo‘shimchala i, e mo-s abiliza o la , umanlanishni
kamay i u chi op ik il la ga boy exnologik panella ni ishlab chiqadi. Bu da la da ko‘p qa a li
polika bona panella ene giya sa ini 40 oizgacha kamay i ishi sababli yi ik sa do ma kazla i,
za odla , ilmiy ma kazla aynan polime qoplamala ga o‘ moqda.
Polika bona ning izik-kimyo iy xususiya la i uning qu ilish sanoa ida o‘ nini ushun i adi. Bu
ma e ial polime zanji la ining yuqo i elas ikligi, molekulya zichligi, yuqo i za ba ba doshligi,
issiqqa chidamlilik diapazonining kengligi bilan aj alib u adi. Shishaning issiqlik kengayish
koe i sien i yuqo i bo‘lgani uchun ha o a o‘zga ishla ida yo ilish eh imoli yuqo i bo‘ladi, ammo
polika bona ning issiqlik kengayish koe i sien i pas bo‘lganligi sababli u ha o a ning keskin
o‘zga ishiga ba dosh be adi. Uning sinish chega asi shishadan bi necha o‘n ba a a yuqo i.
Polika bona o‘zining sha o lik ko‘ sa kichini yilla da omida saqlab qoladi, UV s abiliza o i esa
uning yuzasini o okimyo iy pa chalanishdan himoya qiladi.
Ye opa a Osiyoda polika bona ning ekologik a zallikla iga alohida e’ ibo be ilmoqda.
Polika bona qay a ishlanishi mumkin bo‘lgan ma e ial bo‘lgani uchun plas ik chiqindi muammosini
kamay i ishga xizma qiladi. Ye opada polika bona chiqindila ining 60 oizi qay a ishlanadi a
ikkilamchi polime si a ida yana qu ilishda qo‘llaniladi. Xi oyda esa qay a ishlangan polika bona dan
ISSN: 2582-4686 SJIF 2021-3.261,SJIF 2022-
2.889, 2024-6.875 Resea chBib IF: 9.948 / 2024
VOLUME-5, ISSUE-11
691
yasalgan panella issiqxonala , a obus beka la i a aq inchalik inshoo la uchun keng
qo‘llanmoqda.
Polika bona ning iq isodiy us unlikla i ham ka a. U yengil bo‘lgani uchun anspo xa aja la i kam,
mon aj qilish oson, a’mi lash alab qilmaydi, uzoq yilla xizma qiladi. Shisha yoki me all
kons uk siyala dan a qli o‘la oq, polika bona kam ene giya sa i bilan ishlab chiqa iladi, bu esa
uning anna xini pas qiladi. Ene giya ejamko binola da polika bona qo‘llanishi umumiy
eksplua a siya xa aja la ini 30–50 oizga qisqa i adi.
Shu bilan bi ga, polika bona ning akus ik xususiya la i ham yaxshi o‘ ganilgan. Ye opadagi
a omobil yo‘lla i bo‘yicha adqiqo la shuni ko‘ sa adiki, polika bona sho qin o‘siqla i sho qinni
28–32 dB gacha kamay i ish qobiliya iga ega. Bu uning akus ik ene giyani yu ish a qay a ish
xususiya la i bilan bog‘liq.
Polika bona qu ilish sanoa ining kelajagini belgilab be u chi ma e ialla dan bi idi . Ye opada si a
a ekologik mezonla asosiy o‘ inda bo‘lsa, Osiyo ishlab chiqa ish hajmi, moslashu chanligi a
iq isodiy sama ado lik bilan jadal i ojlanmoqda. Ikkala min aqaning aj ibasi polika bona ning
global bozo ida o‘sish su ’a ining kelajakda ham yuqo i da ajada qolishini angla adi.
