“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE
RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 09, 2025. NOVEMBER
Resea chBib Impac Fac o : 10.54/2024 ISSN 2992-8869
65
REVMATIZM: PATOGENEZ, KLINIKA VA DAVOLASH
YONDOSHUVLARI
Mu azaye a Xay iniso Alima dano na
Te miz da la uni e si e i ij imoiy anla akul e i alabasi
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada e ma izm kasalligining pa ogenezi, klinik
ko‘ inishla i a da olash usulla i ahlil qilinadi. Re ma izm yu ak, bo‘g‘imla a
boshqa o gan izimla ida immunologik a yallig‘lanish ja ayonla i o qali namoyon
bo‘ladigan su unkali kasallik hisoblanadi. Maqolada kasallikning e iologiyasi, asosiy
simp omla i, diagnos ika me odla i a zamona iy da olash s a egiyala i ko‘ ib
chiqiladi. Shuningdek, p o ilak ika cho ala i a bemo la ning hayo si a ini yaxshilash
yo‘lla i ham ahlil qilinadi.
KALIT SO‘ZLAR: Re ma izm, pa ogenez, klinika, yallig‘lanish, immunologik
mexanizmla , diagnos ika, da olash, p o ilak ika, yu ak, bo‘g‘imla .
KIRISH
Re ma izm inson saloma ligiga sezila li a’si ko‘ sa adigan su unkali
kasallikla dan bi idi . U ko‘pincha bolalik a o‘smi lik da ida s ep okokk
in ek siyasi na ijasida i ojlanadi a yu ak, bo‘g‘imla , e i a ma kaziy asab izimida
pa ologik o‘zga ishla ga olib keladi. Kasallikning asosiy mexanizmi immunologik
ja ob o qali yu ak o‘qimala iga a bo‘g‘imla ga za a ye kazishdi .
Klinik jiha dan e ma izm o‘zga u chan bo‘lib, boshlang‘ich bosqichda isi ma,
umumiy holsizlik a bo‘g‘im og‘ ig‘i bilan namoyon bo‘ladi. Kasallikning kech
bosqichla ida yu ak klapanla ining za a lanishi, su unkali a i a boshqa aso a la
kuza ilishi mumkin. Shu bois, e ma izmni e a aniqlash, diagnos ika qilish a
da olash s a egiyala ini o‘g‘ i anlash juda muhimdi .
Zamona iy ibbiyo da e ma izmni da olash kompleks yondoshu ni alab
qiladi: an ibio ik e apiya, yallig‘lanishga qa shi do ila , immunomodulya o la a
p o ilak ik cho ala dan oydalanish muhim hisoblanadi. Shu bilan bi ga, bemo la ning
hayo si a ini yaxshilash a aso a la ning oldini olish uchun mun azam moni o ing a
eabili a siya muhim ahamiya ga ega.
ASOSIY QISM
Re ma izm — bu yu ak, bo‘g‘imla a boshqa o gan izimla ida immunologik
a yallig‘lanish ja ayonla i o qali namoyon bo‘ladigan su unkali kasallik bo‘lib,
ko‘pincha bolalik a o‘smi lik da ida s ep okokk in ek siyasi na ijasida i ojlanadi.
Kasallikning asosiy mexanizmi immunologik eak siyala bilan bog‘liq bo‘lib,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE
RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 09, 2025. NOVEMBER
Resea chBib Impac Fac o : 10.54/2024 ISSN 2992-8869
66
ananing o‘z o‘qimala iga qa shi au oimmun ja ayonla ni ishga ushi adi. S ep okokk
in ek siyasidan keyin o ganizmning immun izimi an igenla bilan ku ashishda yu ak,
bo‘g‘imla , e i a ma kaziy asab izimiga za a ye kazadi. Bu ja ayon e ma ik
yallig‘lanishning i ojlanishiga olib keladi.
Klinik jiha dan e ma izm o‘zga u chan bo‘lib, boshlang‘ich bosqichda isi ma,
umumiy holsizlik, cha choq, bo‘g‘imla da og‘ iq a shish bilan namoyon bo‘ladi.
Bo‘g‘imla og‘ ig‘i asosan ka a bo‘g‘imla da ( izza, i sak, bilak a bo‘yin) paydo
bo‘ladi a oda da simme ik xususiya ga ega. Yu akning ish i ok e ishi e ma ik
ka di ni kel i ib chiqa adi, bu esa yu ak klapanla ining shikas lanishi, cha chash, na as
qisishi a ez- ez yu ak palpi a siyasiga olib kelishi mumkin. Su unkali e ma izm esa
aso a la : mi al a ao al klapanla ining buzilishi, yu ak ye ishmo chiligi a
a i miyala shaklida namoyon bo‘ladi.
Re ma izmni ashxislashda bi nech a diagnos ik yondoshu la qo‘llaniladi.
Labo a o diagnos ika asosida umumiy qon ahlili, e i o si la ning cho‘zish ezligi
(ESR), C- eak i oqsil (CRP) a an is ep olizin-O (ASO) da ajasi o‘ ganiladi. Ushbu
ko‘ sa kichla yallig‘lanish ja ayonining ma judligini a s ep okokk in eksiyasining
o' ganligini aniqlashga yo dam be adi. Yu ak ish i okini baholash uchun
elek oka diog amma (EKG), echoka diog a iya a en gen ekshi u i qo‘llaniladi.
Bo‘g‘imla a mushakla ning hola i o opedik ekshi u o qali baholanadi.
Re ma izmni da olash kompleks yondoshu ni alab qiladi. An ibio ik e apiya
asosiy da olash usuli bo‘lib, s ep okokk in ek siyasini ba a a e ishga qa a ilgan.
Peni sillin a uning analogla i ko‘pincha bi inchi qa o do i osi ala i si a ida
ishla iladi. Yallig‘lanishga qa shi do ila (non-s e oid an iin lama ua do ila , NSAID)
bo‘g‘im og‘ ig‘i a yallig‘lanishni kamay i adi. Su unkali yoki og‘i hola la da
ko ikos e oidla qo‘llaniladi, ula immun ja obini bos i ish o qali yu ak a
bo‘g‘imla da za a kamayishiga yo dam be adi. Immunomodulya o la a boshqa
qo‘shimcha e apiya ibbiy ko‘ sa mala asosida belgilanadi.
P o ilak ika cho ala i e ma izm i ojlanishini oldini olishda muhim ahamiya ga
ega. Bi lamchi p o ilak ika si a ida s ep okokk in eksiyala ini e a aniqlash a
da olash, gigiyena qoidala iga ioya qilish, bolala da a o onlikni a’minlash za u .
Ikkinchi da ajali p o ilak ika esa e ma ik kasallik aniqlangan bemo la da su unkali
aso a la ning oldini olishga qa a iladi. Bu maqsadda mun azam an ibio ik qabul qilish
(p o ilak ik peni sillin) a yu ak aoliya ini moni o ing qilish a siya e iladi.
Re ma izmning da olash a p o ilak ikasi bilan bi ga bemo la ning hayo
si a ini yaxshilashga ham e’ ibo qa a iladi. Reabili a siya cho ala i jismoniy aollikni
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE
RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 09, 2025. NOVEMBER
Resea chBib Impac Fac o : 10.54/2024 ISSN 2992-8869
67
op imallash i ish, o‘qu a ish aoliya ini moslash i ish, shuningdek, psixologik
yo damni o‘z ichiga oladi. Bolalik da ida e ma izm aniqlangan bemo la da jismoniy
yukla ni nazo a qilish a o iqcha s essdan saqlash muhimdi .
Zamona iy ibbiyo da e ma izmni da olashda indi idual yondoshu
muhimdi . Kasallikning og‘i ligi, yu ak a bo‘g‘imla ning ish i oki, bemo ning yoshi
a boshqa kasallikla hisobga olinadi. Da olash ejasi shi oko omonidan belgilanishi
a mun azam moni o ing o qali yangilanib bo ilishi ke ak. Shu bilan bi ga, bemo la
a ula ning oilala ini e ma izmning xususiya la i, da olash a p o ilak ika cho ala i
bo‘yicha o‘qi ish muhim hisoblanadi.
Re ma izm global sog‘liqni saqlash muammola idan bi i bo‘lib, ha yili
millionlab odamla , xususan bolala a o‘smi la o asida uch aydi. Uning e a
aniqlanishi, kompleks da olash a p o ilak ika cho ala i bemo la ning hayo si a ini
sezila li da ajada yaxshilaydi a su unkali aso a la ning oldini oladi. Shu sababli,
e ma izmning pa ogenezi, klinik namoyon bo‘lishi a da olash s a egiyala ini
o‘ ganish ilmiy a amaliy jiha dan muhim hisoblanadi.
XULOSA
Re ma izm — yu ak, bo‘g‘imla a boshqa o gan izimla ida immunologik a
yallig‘lanish ja ayonla i o qali namoyon bo‘ladigan su unkali kasallikdi . Kasallikning
pa ogenezi s ep okokk in ek siyasidan keyin au oimmun ja ayonla o qali i ojlanadi.
Klinik jiha dan e ma izm bo‘g‘imla da og‘ iq a shish, isi ma, yu ak ish i oki a
su unkali aso a la bilan namoyon bo‘ladi.
Kasallikni e a aniqlash, o‘g‘ i diagnos ika qilish a kompleks da olash —
an ibio ikla , yallig‘lanishga qa shi do ila , immunomodulya o la a eabili a siya
cho ala i — juda muhimdi . P o ilak ika bi lamchi a ikkinchi da ajali bo‘lib,
s ep okokk in ek siyala ini oldini olish, bemo la ni mun azam kuza ish a hayo
si a ini yaxshilashga qa a iladi. Shuningdek, indi idual yondoshu , bemo ning doimiy
nazo a i a oila iy a’lim e ma izmni sama ali boshqa ish a su unkali aso a la ni
kamay i ishda muhim ol o‘ynaydi. Zamona iy ibbiyo da e ma izm bilan ku ashish
bemo la ning sog‘lom i ojlanishi a hayo si a ini yaxshilashda ka a ahamiya ga ega.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Ab amo S.V., I ano a N.P. Re ma izm bolala a o‘smi la o asida:
zamona iy diagnos ika a da olash yondoshu la i. – Toshken : Tibbiyo ,
2018.
2. Kaplan M.M., Shapi o R. Immunologiya a e ma ik kasallikla . – Toshken :
Fan, 2016.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE
RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 03, ISSUE 09, 2025. NOVEMBER
Resea chBib Impac Fac o : 10.54/2024 ISSN 2992-8869
68
3. Sha di o S.A. Kelajak pedagogla ini adqiqo aoliya iga ayyo lash //
Pedagogik a’lim a ilm- an. – 2017. – №2. – S. 109-110.
4. G inbe g A. Re ma izm: pa ogenez a klinik namoyon bo‘lishi. – Toshken :
GEOTAR-Media, 2015.
5. B aun M. Klinik e ma ologiya. – Nyu-Yo k: Else ie , 2017.
6. F olo a E.N. Re ma izmning zamona iy p o ilak ikasi a da olash usulla i.
– Toshken : Pi e , 2019.
