VOLUME-3, ISSUE-10
184
SUN’IY INTELLEKT ASOSIDA O‘QUVCHILARNING PSIXOLOGIK HOLATINI
MONITORING QILISH TIZIMLARI
Iskanda o a Ziyoda Abdumajido na
Jizzax Poli exnika ins i u i “Komyu e a das u iy injini ing” ka ed asi ka a o’qi u chisi
Musaye a Shaxlo Rus am qizi
Gallao ol 4-sonli exnikum o‘qi u chisi
ANOTATSIYA
Ushbu maqolada sun’iy in ellek exnologiyala idan oydalangan holda o‘qu chila ning
psixologik hola ini kuza ish a ahlil qilish masalala i yo i ilgan. So‘nggi yilla da a’lim
ja ayonida o‘qu chila ning emo sional hola i, mo i a siyasi a s ess da ajasini aniqlash muhim
ahamiya kasb e moqda.
Kali so‘zla : sun’iy in ellek , psixologik moni o ing, o‘qu chi, a’lim, emo sional hola ,
pedagogika, psixologiya.
AI-BASED SYSTEMS FOR MONITORING STUDENTS’ PSYCHOLOGICAL STATES
Anno a ion:This a icle explo es he use o a i icial in elligence echnologies o moni o ing and
analyzing s uden s' psychological s a es. In ecen yea s, assessing s uden s' emo ional well-being,
mo i a ion, and s ess le els has become inc easingly impo an in he educa ional p ocess. The
s udy examines AI-based app oaches o iden i ying psychological pa e ns, p o iding imely
in e en ions, and suppo ing s uden s’ o e all men al heal h and academic pe o mance.
Keywo ds: a i icial in elligence, psychological moni o ing, s uden , educa ion, emo ional s a e,
pedagogy, psychology
KIRISH
Zamona iy a’lim ja ayonida o‘qu chila ning psixologik hola ini aniqlash, ula ning emo sional
a o onligini a’minlash a shaxsiy i ojlanish dinamikasini kuza ish muhim pedagogik
azi ala dan bi i hisoblanadi. Bugungi kunda a’lim izimi aqamli exnologiyala bilan
chamba chas bog‘liq bo‘lib, bu ja ayon sun’iy in ellek (SI) osi ala ining jadal i ojlanishi bilan
yanada yangi bosqichga ko‘ a ilmoqda. Sun’iy in ellek exnologiyala i yo damida
o‘qu chila ning xa i-ha aka i, mimikasi, o oz ohangi, o‘qish aolligi kabi ko‘ sa kichla ahlil
qilinib, ula ning uhiy hola i a emo sional ba qa o ligi haqida aniq ma’lumo olish imkoniya i
ya a ilmoqda.
Xususan, xalqa o aj ibala da — AQSh, Janubiy Ko eya, Yaponiya kabi mamlaka la da — sun’iy
in ellek asosida ya a ilgan psixologik moni o ing izimla i a’lim muassasala ida keng jo iy
e ilmoqda. Masalan, IBM Wa son Educa ion a Mic oso AI o Educa ion izimla i
o‘qu chila ning o‘qish aoliya idagi s ess, cha choq yoki be a qlik hola la ini aniqlashda
mu a aqiya li qo‘llanilmoqda. Bunday yondashu la o‘qi u chiga o‘qu chi hola ini chuqu
ahlil qilish, indi idual yondashu ni shakllan i ish a psixologik yo dam ko‘ sa ishda sama ali
osi a bo‘lib xizma qiladi.
O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining 2020-yil 6-ok ab dagi **“Sun’iy in ellek
exnologiyala ini jo iy e ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”**gi PQ–4851-son qa o ida ham a’lim
sohasida aqamli exnologiyala ni i ojlan i ish, shuningdek, psixologik xizma ni
akomillash i ish us u o yo‘nalishla dan bi i si a ida belgilangan. Shu bois, o‘qu chila ning
VOLUME-3, ISSUE-10
185
psixologik hola ini mun azam kuza ib bo ish uchun sun’iy in ellek dan oydalanish — zamona iy
pedagogik-psixologik ilmiy adqiqo la ning dolza b yo‘nalishidi .
Mazku maqolada sun’iy in ellek asosida o‘qu chila ning psixologik hola ini moni o ing qilish
izimla ining mohiya i, ula ning ishlash p insipla i, pedagogik sama ado ligi a amaliy ahamiya i
ahlil qilinadi. Shuningdek, bu izimla ning a’lim ja ayonida inson omilini o‘liq saqlagan holda,
shaxsga yo‘nal i ilgan yondashu ni mus ahkamlashdagi oli yo i iladi.
Zamona iy a’lim izimi inson omilini chuqu ahlil e ishni, o‘qu chining indi idual psixologik
xususiya la ini hisobga olgan holda a’limni ashkil e ishni alab e moqda. So‘nggi yilla da
aqamli exnologiyala , xususan, sun’iy in ellek (SI) exnologiyala ining jadal i ojlanishi a’lim
ja ayonida yangi imkoniya la ni yuzaga kel i di. Sun’iy in ellek yo damida o‘qu chila ning
bilim olish ja ayonidagi aol ish i oki, emo sional hola i, mo i a siya da ajasi a uhiy
ba qa o ligini ahlil qilish imkoniya i ya a ilmoqda. Bu esa pedagogik ja ayonda shaxsga
yo‘nal i ilgan yondashu ni kuchay i ish, o‘qu chila ning ichki hola ini aniqlash a psixologik
yo dam ko‘ sa ishni akomillash i ishda muhim omil hisoblanadi.
O‘qu chila ning psixologik hola ini aniqlash, ula ning emo sional ba qa o ligi a s ess
da ajasini kuza ish masalasi a’lim psixologiyasining ma kaziy yo‘nalishla idan bi idi .
An’ana iy psixologik kuza u , suhba a so‘ o noma usulla i ko‘p aq alab e adi, subyek i
omilla a’si ida na ijala ishonchliligi kamayishi mumkin. Shu bois, sun’iy in ellek asosida
ishlo chi moni o ing izimla ini ya a ish o‘qi u chi a psixologla ga eal aq ejimida
o‘qu chila ning uhiy hola ini baholash imkonini be adi. Bunday izimla o‘qu chining yuz
i odasi, o oz ohangi, ko‘z ha aka i, yu ak u ishi, mimikasi a xulq-a o i kabi signalla ni ahlil
qilib, emo sional hola ini — qu onch, xa o i , cha choq, be a qlik yoki hayajon — si a ida
asni lay oladi.
Sun’iy in ellek asosida ya a ilgan psixologik moni o ing izimla i asosan uch a asosiy bosqichda
ishlaydi. Bi inchi bosqichda ma’lumo la o‘planadi: ideo a audio yozu la , iziologik signalla ,
o‘qu ja ayonidagi aollik haqidagi aqamli ma’lumo la yig‘iladi. Ikkinchi bosqichda ahlil
ja ayoni amalga oshi iladi: mashina iy o‘ ganish algo i mla i, chuqu ney on a moqla (Deep
Lea ning) a abiiy ilni qay a ishlash (NLP) exnologiyala i yo damida o‘qu chining hola i
aniqlanadi. Uchinchi bosqichda esa na ijala izual shaklda psixolog yoki o‘qi u chi uchun
aqdim e iladi. Na ijada, pedagog eal aq ejimida sin dagi umumiy psixologik muhi ni ko‘ a
oladi a indi idual o‘qu chila ga nisba an mos yondashu ni belgilaydi.
Xalqa o aj iba shuni ko‘ sa adiki, sun’iy in ellek asosida o‘qu chila ning psixologik hola ini
kuza ish izimla i a’lim sama ado ligini oshi ishda muhim ol o‘ynamoqda. Masalan, Janubiy
Ko eyada “ClassCa e AI” das u i o‘qu chila ning yuz i odasini ahlil qilib, ula ning da sdagi
e’ ibo a hissiy ish i okini aniqlaydi. AQShda “Empa ica E4” izimi bilak senso la i o qali s ess
da ajasini o‘lchaydi, bu esa o‘qu chila ning uhiy bosimini kamay i ish bo‘yicha cho a ko‘ ishga
yo dam be adi. Buyuk B i aniyada esa “A ec i a AI” izimi o‘qu chila ning mimikasini ahlil
qilib, o‘qu ja ayonida qaysi ma zula ula da qiziqish yoki cha choq uyg‘o ayo ganini aniqlaydi.
O‘zbekis on Respublikasida ham a’lim izimini aqamlash i ish ja ayonla i izchil amalga
oshi ilmoqda. P eziden ning 2020-yil 6-ok ab dagi PQ–4851-sonli “Sun’iy in ellek
exnologiyala ini jo iy e ish cho a- adbi la i o‘g‘ isida”gi qa o ida a’lim sohasida sun’iy
in ellek dan oydalanish us u o yo‘nalishla dan bi i si a ida belgilangan. Bu esa o‘qu chila ning
psixologik hola ini moni o ing qilish bo‘yicha ilg‘o izimla ni jo iy e ish uchun huquqiy a
ashkiliy zamin ya a adi. Mazku izimla ni ishlab chiqish a sino dan o‘ kazish ja ayonida
pedagogika, psixologiya a axbo o exnologiyala i sohala ining o‘za o in eg a siyasi za u .
VOLUME-3, ISSUE-10
186
Chunki bunday izimla na aqa exnik, balki axloqiy a insonpa a lik amoyilla iga asoslanishi
lozim.
Sun’iy in ellek yo damida o‘qu chila ning uhiy hola ini moni o ing qilishning a zallikla i ko‘p.
Eng a alo, bu izimla o‘qu chila da paydo bo‘layo gan s ess, xa o i yoki cha choq hola la ini
e a aniqlash imkonini be adi. Bu esa psixologik yo damni o‘z aq ida ko‘ sa ish, uhiy
muammola ning chuqu lashishining oldini olishga xizma qiladi. Ikkinchidan, o‘qi u chining
da s ja ayonida o‘qu chila ning kay iya ini, qiziqishini a e’ ibo ini kuza ish imkoniya ini
kengay i adi. Uchinchidan, bu izimla o‘qu ja ayonini indi iduallash i ishga, ya’ni ha bi
o‘qu chi uchun mos a’lim s a egiyasini ishlab chiqishga yo dam be adi.
Shu bilan bi ga, bunday izimla ni jo iy e ishda ay im muhim jiha la ga e’ ibo qa a ish lozim.
Eng a alo, o‘qu chila shaxsiy ma’lumo la ining max iyligi a axloqiy amoyilla ni saqlash
za u . Shuningdek, sun’iy in ellek izimla i inson omilini o‘liq almash i masligi, balki
pedagogik kuza u ni qo‘llab-qu a lo chi yo damchi osi a si a ida ishla ilishi lozim. Chunki
inson psixikasining mu akkabligi, emo sional nozik jiha la i hali o‘liq algo i mlash i ilmagan.
Xulosa
Yu imizda a’lim izimini mode niza siya qilish, aqamli exnologiyala ni keng jo iy e ish a
inson omiliga asoslangan yondashu ni kuchay i ish ja ayoni jadal su ’a la da i ojlanmoqda. Shu
ja ayonda sun’iy in ellek exnologiyala i a’lim a psixologiya sohala ining yangi bosqichga
ko‘ a ilishiga xizma qilmoqda. Tadqiqo da omida aniqlanishicha, sun’iy in ellek asosida
ya a ilgan psixologik moni o ing izimla i o‘qu chila ning uhiy hola ini aniqlash, ahlil qilish a
ula ni eal aq ejimida kuza ish imkoniya ini be adi. Bunday izimla o qali o‘qu chining yuz
i odasi, o oz ohangi, da sdagi aolligi, diqqa da ajasi a boshqa ko‘ sa kichla asosida uning
emo sional ba qa o ligi haqida aniq ma’lumo olish mumkin.
Eng muhimi, bu izimla o‘qu chining shaxsiy i ojlanish dinamikasini chuqu ahlil qilish,
indi idual yondashu ni shakllan i ish a o‘qi u chi bilan o‘qu chi o‘ asidagi psixologik aloqani
mus ahkamlashga xizma qiladi. Sun’iy in ellek yo damida olingan ma’lumo la o‘qi u chiga
o‘qu chila ning uhiy hola iga qa ab da s uslubini moslash i ish, psixologla ga esa o‘qu chining
s ess, xa o i yoki cha choq da ajasini e a aniqlash imkonini be adi. Bu esa o‘z na ba ida a’lim
ja ayonining insonpa a lik amoyilla iga asoslangan holda ashkil e ilishiga xizma qiladi.
Shuningdek, xo ijiy aj ibala ahlili shuni ko‘ sa moqdaki, sun’iy in ellek yo damida psixologik
moni o ing izimla ini a’lim ja ayoniga a biq e ish o‘qu chila da ijobiy psixologik muhi ni
ya a ishga, o‘z-o‘zini boshqa ish ko‘nikmala ini i ojlan i ishga hamda a’lim sama ado ligini
oshi ishga sezila li a’si ko‘ sa adi. Bu izimla o‘qu chi shaxsining na aqa aqliy, balki hissiy-
in ellek ual i ojlanishini ham qo‘llab-qu a laydi.
O‘zbekis on a’lim izimi uchun bu yo‘nalish o‘ a dolza b hisoblanadi. Chunki mamlaka da
aqamli a’lim in a uzilmasi bosqichma-bosqich shakllanmoqda, psixologik xizma la esa
zamona iy yondashu la ni alab qilmoqda. Sun’iy in ellek asosida o‘qu chila ning psixologik
hola ini moni o ing qilish izimla ini ishlab chiqish a jo iy e ish na aqa o‘qi u chi aoliya ini
yengillash i adi, balki o‘qu chila ning uhiy saloma ligini saqlash, ij imoiy moslashu ja ayonini
yaxshilash a indi idual a’lim s a egiyasini ishlab chiqishda muhim o‘ in u adi.
Bi oq, bu izimla ni keng jo iy e ishda ay im masalala ga jiddiy e’ ibo be ish za u . Eng a alo,
o‘qu chila shaxsiy ma’lumo la ining max iyligini a’minlash, axloqiy me’yo la ga ioya qilish
hamda sun’iy in ellek izimla ining insoniy qad iya la ga zid a zda ishla ilishining oldini olish
lozim. Shuningdek, o‘qi u chi a psixologla ning aqamli sa odxonligini oshi ish, ula ni sun’iy
in ellek exnologiyala idan sama ali oydalanishga ayyo lash ham muhim sha la dan bi idi .
VOLUME-3, ISSUE-10
187
Umuman olganda, sun’iy in ellek asosida o‘qu chila ning psixologik hola ini moni o ing qilish
izimla ini ishlab chiqish a ula ni o‘qu muassasala ida amaliyo ga jo iy e ish pedagogik
psixologiya i ojining is iqbolli yo‘nalishla idan bi idi . Bu izimla insonning ichki dunyosini
chuqu anglash, uhiy hola ni aniq o‘lchash a a’lim ja ayonida shaxsga yo‘nal i ilgan
yondashu ni mus ahkamlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiya ga ega. Shu bois, kelajakda ushbu
yo‘nalishda o‘zbek ilida ishlo chi, milliy men ali e a madaniy qad iya la ga mos psixologik
moni o ing izimla ini ya a ish ilmiy adqiqo la ning eng muhim azi ala idan bi i bo‘lib qoladi.
Foydalanilgan adabiyo la o‘yxa i
1. O‘zbekis on Respublikasi P eziden i. “Sun’iy in ellek exnologiyala ini jo iy e ish cho a-
adbi la i o‘g‘ isida”gi PQ–4851-son qa o . 2020-yil 6-ok ab .
2. O‘zbekis on Respublikasi P eziden ining “Raqamli O‘zbekis on – 2030” s a egiyasini
asdiqlash o‘g‘ isida”gi PF–6079-son a moni. 2020-yil 5-ok ab .
3. Hasano , Sh. A. Pedagogik psixologiya asosla i. – Toshken : Fan a exnologiya, 2019.
4. Abdu ahmono a, M. A. Ta’limda sun’iy in ellek exnologiyala ining oli. // “Ta’lim a
inno a sion adqiqo la ” ju nali. – 2022. – №4. – B. 56–63.
5. To‘x aye a, N. R. O‘qu chila ning emo sional hola ini baholashda zamona iy
exnologiyala . // “Psixologiya a pedagogika muammola i” ilmiy ju nali. – 2023. – №2. – B. 41–
47.
6. Ande son, T., & D on, J. Teaching C owds: Lea ning and Social Media. – Edmon on:
A habasca Uni e si y P ess, 2014.
7. Russell, S., & No ig, P. A i icial In elligence: A Mode n App oach. – 4 h Edi ion. –
Pea son Educa ion, 2021.
8. Sha ma, A., & Kapoo , S. AI-d i en emo ional analysis in educa ion: Enhancing lea ning
h ough psychological moni o ing. // In e na ional Jou nal o Educa ional Technology. – 2021. –
Vol. 15(3). – P. 112–126.
9. Li, X., & Pa k, J. AI-based emo ion ecogni ion sys ems o s uden engagemen analysis.
// Compu e s & Educa ion. – 2022. – Vol. 185. – A icle 104521.
10. Zhang, L., & Chen, Y. Machine Lea ning in Educa ional Psychology: A Re iew. //
F on ie s in Psychology. – 2023. – Vol. 14. – P. 1–15.
11. UNESCO. A i icial In elligence in Educa ion: Challenges and Oppo uni ies. – Pa is:
UNESCO Publishing, 2021.
12. Tu diye , O. N. Sun’iy in ellek ni a’lim ja ayoniga jo iy e ishning psixologik-pedagogik
asosla i. // “Pedagogik maho a ” ju nali. – 2024. – №1. – B. 77–85.
13. Niyazo a, Z. A. O‘qu chila ning psixologik a o onligini a’minlashda aqamli
exnologiyala ning o‘ ni. // “O‘zbekis on psixologiyasi” ju nali. – 2023. – №3. – B. 19–26.
14. OECD. AI and he Fu u e o Educa ion: Policy Pe spec i es. – Pa is: OECD Publishing,
2022.
15. E gashe a, M. B. Ta’lim ja ayonida emo sional in ellek ni i ojlan i ish omilla i. –
Toshken : O‘zMU nash iyo i, 2020.
